गौतममहर्षिः, महान् तपस्वी, तां पापिनीं स्त्रीं प्रति उवाच—"यदा दशरथात्मजः रामः एष घोरं वनं आगमिष्यति, तदा त्वं शुद्धा भविष्यसि। अतिथि रूपेण तं सम्प्राप्य, हे दुष्टे, लोभमोहविवर्जिता सन्तोषेण स्वं रूपं पुनः प्राप्य मम समीपं आगमिष्यसि।" इत्युक्त्वा, गौतमः सिद्धचरनसेवितात् तस्मात् आश्रमात् निर्गत्य, हिमवत्प्रस्थे रम्ये महत्तपः समारब्धवान्। एतस्मिन्नन्तरे, शक्रः इन्द्रः, स्वकर्मणि निष्फलत्वं दृष्ट्वा, भयाकुलदृष्टिः अग्निप्रमुखैः देवैः, सिद्धगन्धर्वचरनैः सह, इदं वचनं व्याहरत्—"महात्मनः गौतमस्य तपस्याः विघ्नं कृत्वा, तं कोपयित्वा, देवकार्यार्थं एतद् कर्म कृतम्। तस्य कोपेन अहं निष्फलः जातः, सा च निःस्वीकृता; तस्य महाशापेन तस्य तपः हृतम्। तस्मात्, हे देवश्रेष्ठाः, यूयं सर्वे महर्षिभिः चरनैः सह, एतत् देवकार्यार्थं कृतं कर्म मम सफलं कुरुत।" शतक्रतुवचनं श्रुत्वा, देवाः अग्निप्रमुखाः पितॄन् उपेत्य, मरुद्गणैः सह, इदं वचः ऊचुः—"अयं मेषः अखण्डः, इन्द्रः तु निष्फलः जातः; तस्मात् मेषस्य शिश्नं गृहीत्वा शीघ्रं इन्द्राय दत्त।" तदा, "मेषः निष्फलः कृतः स्यात्, तेन पितॄणां परमं तृप्तिः स्यात्; ये नराः मेषान् यजन्ति, ते अक्षयफलप्राप्ताः स्युः, यूयं च तान् बहुफलान् दत्त।" अग्निवचः श्रुत्वा, पितरः संहत्य मेषस्य शिश्नं गृहीत्वा सहस्राक्षस्य इन्द्रस्य स्थापयामासुः। तस्मात् कालात्, हे काकुत्स्थ, पितरः निष्फलान् मेषान् भुञ्जते, तेषां फलं तद्विहितम्। तस्माद् आरभ्य, हे राघव, इन्द्रः मेषशिश्नधारी जातः, गौतमस्य तपोबलात्। ततः, हे तेजस्विन्, त्वं पुण्यश्लोको गौतमाश्रमं गच्छ; तत्र दिव्यरूपधारिणीमिदं महाभागां अहल्यां विमोचय। विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रं पुरस्कृत्य, आश्रमं प्रविष्टः। तत्र सः तपोबलसम्पन्नां, देवानपि दानवानपि दुरापां, अहल्यां दृष्टवान्। सा सृष्टिकर्त्रा यत्नेन सृष्टा, मायया निर्मिता, धूमवेष्टिताङ्गी, ज्वलनशिखेव दीप्तिमती बभूव। शीतघनच्छन्ने पूर्णचन्द्रे इव, सलिलमध्ये सूर्यः इव, सा दुरापां शोभाम् अवाप। गौतमवाक्येन सा त्रिषु लोकेषु दुरदर्श्या जाता; रामदर्शनात् शापपर्यन्तं समाप्तम्, सा सर्वैः दृष्टुं शक्या अभवत्। ततः रघुनन्दनौ हर्षेण तस्याः पादौ स्पृष्टवन्तौ; गौतमवचनं स्मृत्वा सा तौ स्वीकृतवती। सा सम्यक् प्रसन्ना पाद्यं, अर्घ्यं, अतिथ्यं च दत्तवती; काकुत्स्थः तानि विधिवत् प्रतिगृह्य स्वीकृतवान्। तदा दिव्यदुन्दुभिस्वनयुक्तः पुष्पवृष्टिः अभवत्, गन्धर्वाप्सरसां महोत्सवः समजायत। देवाः अहल्यां "साधु, साधु" इत्युक्त्वा, तपोबलशुद्धाङ्गीं, गौतमवश्यां, स्तुतवन्तः। गौतमः महातेजाः अहल्यया सह प्रसन्नः अभवत्; रामं सम्यग् पूजयित्वा पुनः तपः समारब्धवान्। रामः अपि, गौतममहर्षिणा विधिवत् सत्कारं प्राप्य, मिथिलां प्रति प्रस्थितः। ततः, रामः सौमित्रिणा सह, विश्वामित्रपुरस्कृतः, ईशानदिशं प्रति ययौ, यत्र जनकस्य महायज्ञवाटिका आसीत्। रामः लक्ष्मणेन सह विश्वामित्रं प्राह—"जनकस्य महात्मनः यज्ञसमृद्धिः खलु अद्भुता।" अत्र बहवः भाग्यवन्तः ब्राह्मणाः सर्वतो देशेभ्यः समागताः, वेदाध्ययननिरताः दृश्यन्ते। ऋषीणां आश्रमाः अपि दृश्यन्ते, शतानि रथानां समाकीर्णाः। हे ब्राह्मण, क्व वयं वसेम इति निर्दिश। रामवचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, जलसम्पन्ने एकान्ते वासस्थानं व्यवस्थितवान्। विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, राजा जनकः, शतानन्दपुरोगमः, क्षिप्रं तत्र समुपागतः। ऋत्विजः महात्मानः अपि हविर्ग्राह्य शीघ्रं समागताः, आदरेण त्वरया। धर्मप्रधानः जनकः, विश्वामित्राय सम्यक् सत्कारं विधिवत् दत्तवान्; विश्वामित्रः अपि जनकात् सत्कारं प्राप्य, राज्ञः कुशलं, यज्ञस्य निर्विघ्नं च पप्रच्छ। ऋषीणां, आचार्याणां, पुरोहितानां च कुशलं पृष्ट्वा, सर्वैः ऋषिभिः सम्यक् मिलितः। ततः राजा, अञ्जलिं कृत्वा, महर्षिं प्रति वचनं उवाच। मुनिः तत्र ऋषिसहितः उपविष्टः; जनकवचनं श्रुत्वा, महर्षिः आसने उपाविशत्। ऋत्विजः, पुरोहिताः, राजा मन्त्रिभिः सह, सर्वे यथायोग्यं आसनानि उपाविशन्। तत्र विश्वामित्रं दृष्ट्वा, राजा उवाच—"अद्य मम यज्ञः देवैः सफलः कृतः।