रावणः क्रुद्धः सन् महापार्श्वं समुपवेश्य तम् अभ्यभाषत—"सः रामः मां पुनरपि द्वितीयेन बाणेन ताडयिष्यति; ततः अहं तस्य रक्तं यथाकामं पास्यामि, अतः त्वं निर्व्याजः भव। दशरथस्य पुत्रं हत्वा तव जयाय श्रेयसे च यतिष्ये; रामं लक्ष्मणं च निहत्य सर्वान् वानरयूथपतीन् अपि भक्षयिष्यामि। त्वं यथेष्टं रमस्व, श्रेष्ठं सुराम् पिब, कार्याणि च यथोपकारं निर्वर्तय; यदा रामं यमसादनं प्रेषयिष्यामि, तदा सीता चिरकालं तव वशे स्थास्यति।" एवमुक्ते द्वादशस्सर्गस्य समाप्तिः जाता। ततो महाबलः महापार्श्वः रावणस्य कोपं विज्ञाय, किञ्चित् चिन्तयित्वा, कृताञ्जलिः वाक्यम् उवाच—"यो मनुष्यः मृगमृगयाभिः युक्ते वने प्राप्तः सन्, तत्र लब्धमधु न पिबति, सः मूर्खः एव। त्वं शत्रुसूदनः, त्वदधीनः कः अस्ति? वैदेह्या सह रमस्व, रिपून् जित्वा तेषां शिरसि पादम् स्थापयित्वा। बलात् कार्यं कुरु, बलवन् इव, कुक्कुटः इव कुक्कुटीषु; सीतां पुनः पुनः गृहीत्वा रमस्व, तया सह कामम् आनन्दं कुरु। कामस्य पूर्तौ किं भयं? यद्वा किञ्चित् आगच्छेत्, समये वा, असमये वा, सर्वं त्वया साध्यते। कुम्भकर्णः, अहम्, इन्द्रजित् च, वज्रधारिणम् इन्द्रम् अपि प्रतिषेधितुं समर्थाः। दानम्, साम, भेदः इति यानि उपायाः, तेषां अतिक्रम्य, दण्डस्यैव प्रयोगः इह रोचते। ये शत्रवः अत्र आगताः, तान् सर्वान् शस्त्रबलात् वशं गमयिष्यामः।" एवमुक्ते रावणः महापार्श्वस्य वचः सादरं शृत्वा प्रत्युवाच—"शृणु, महापार्श्व, मम रहस्यमेकं प्राचीनम्, यत् किञ्चिद् प्राप्तम्। कदाचित् अहम् आकाशे अग्निशिखेव दीप्तां, पुञ्जिकस्थलां ब्रह्मगृहं गच्छन्तीं पश्यन्, तस्याः पक्षौ विक्षिप्य, ताम् बलात् पराजित्य, वस्त्राणि अपाकृष्य, तां स्वयम्भुवः निकेतनं प्रापयामि। तदा तया शप्तः—'यदा परस्त्रीं बलात् गृहीष्यसि, तदा शिरः शतधा विदीर्णं भविष्यति' इति। तस्मात् भयात् अहम् कदापि वैदेहीं सीतां बलात् शय्यायां न नीतवान्। मम वेगोऽपि सागरसमः, गतिः अपि वातसमाः; दशरथस्य पुत्रः न जानाति, न च मां प्राप्नोति। कः पर्वतगुहायां सुप्तं सिंहं बोधयेत्, वा को मृत्युम् कुपितं जागरयेत्? रामः मम युद्धे मुक्तान् द्विसंमुखविषधरान् इव बाणान् न पश्यति, तेन मम समीपं आगच्छति। शीघ्रं वज्रसमानैः बाणैः रामं दग्ध्वा, उल्काभिः गजम् इव, तं नाशयिष्यामि। मम महाबलसमावृतः तस्य तेजः हरिष्यामि, उदितः सूर्यः इव तारा-तेजः। न इन्द्रः, न वरुणः अपि, मां युद्धे जेतुं शक्नुवन्ति; पुरा वैश्रवणस्य यं पुरीम् अहम् बाहुबलात् विजितवान्।" एवं त्रयोदशस्सर्गस्य समाप्तिः। ततः रजनीचरपतिवचनानि कुम्भकर्णनिनादांश्च श्रुत्वा, राक्षसश्रेष्ठः विभीषणः हितं सुसंहितं वाक्यम् उवाच—"राजन्, बाहुपाशैः परिवेष्टितां, चिन्ताविषविषादग्धां, तीक्ष्णदंष्ट्रां स्मिताननां, पञ्चाङ्गुलिपञ्चशीर्षां दीर्घकायां—कस्य तव महोरगस्य सीता वशे अस्ति? ये गिरिशृङ्गसमाः, दंष्ट्रनखायुधाः, युद्धे लङ्कां प्रति धाविष्यन्ति, तेषां पुरस्तात् मैथिलीं दशरथपुत्राय प्रयच्छ। ये रामस्य बाणाः वातवेगसमाः, वज्रसमानदृढाः, राक्षसश्रेष्ठानां शिरांसि गृहीत्वा पतिष्यन्ति, तेषां पूर्वं मैथिलीं दशरथपुत्राय प्रयच्छ। न कुम्भकर्णः, न इन्द्रजित्, न महापार्श्वः, न महोदरः, न निकुम्भः, न कुम्भः, न अतिकायः—कोऽपि राघवं युद्धे स्थातुं समर्थः। जीवन् अपि त्वं रामात् न मोक्ष्यसे, न सवित्रा, न मरुद्भिः रक्षितः, न इन्द्रेण, न मृत्युनाऽपि, न दिवि, न पाताले शरणं प्राप्य।" विभीषणस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्तः उवाच—"न कदाचिद् अस्माकं भयम् अभूत्, न देवेभ्यः, न दानवेभ्यः। न यक्षेभ्यः, न गन्धर्वेभ्यः, न महोरगेभ्यः, न गरुडात्, न सर्पेभ्यः युद्धे; कथं तर्हि नरोत्तमात् रामात् भीः?" इति। प्रहस्तस्य तदवचनं श्रुत्वा, विभीषणः हितकामः धर्मार्थकामयुक्तं वचनम् उवाच—"राजा, प्रहस्तः, महोदरः, त्वं, कुम्भकर्णः च—यद् रामे वार्तते, तद् असंभवम्; अधर्मनिष्ठस्य स्वर्गभ्रंश एव भवति। रामस्य वधः न त्वया, न मया, न प्रहस्तेन, न सर्वैः राक्षसैः शक्यः, यथा कुशलः महोदधिं तरणेन न तर्तुं शक्नोति। यः धर्मात्मा, यः इक्ष्वाकुवंशसम्भवः, यः कृत्येषु कुशलः, तस्य राजा समक्षं देवाः अपि तिष्ठन्ति; ये तं प्रतियान्ति, ते मूर्खाः। ते बाणाः, गृध्रपक्षधाराः, राघवस्य शरीरं विदार्य प्रविशन्ति; तैः किम् अतिश्लाघ्यते प्रहस्त?" न रावणः, न महाबलः त्रिशिराः, न कुम्भकर्णपुत्रः निकुम्भः, न इन्द्रजित्, न त्वं प्रहस्तः, रामं युद्धे जेतुं समर्थः, अपि चेद् इन्द्रसमः स्यात्। न देवान्तकः, न नरान्तकः, न अतिकायः महारथः, न अयम् अचलं बलं यः अकम्पनः, राघवस्य युद्धे स्थातुं शक्नुवन्ति। एवं चतुर्दशस्सर्गस्य समाप्तिः।