राक्षससभायाम्, या सुवर्णेन नानाविधरत्नैश्च भूषिता, सुश्लिष्टवस्त्रधारिणी, सुरभिसुगन्धैः अगुरुचन्दनैश्च, उत्तममाल्यविलसिता, सर्वतः प्रसारितासीत्। तस्यां सभायां न कश्चिद् मिथ्यावादी, न च कश्चित् उच्चैः भाषते स्म; सर्वे च स्वार्थसिद्धौ निपुणाः, महाबलिनश्च, सर्वे च स्वपार्थिवमुखं पश्यन्ति स्म। तत्र रावणः, शस्त्रधारिणां मध्ये दृढनिश्चयः, वीराणां मध्ये तेजसा विराजमानः, वज्रधारिणं वसूनां मध्ये इन्द्रमिव द्योतमानः आसीत्। एवं स्थितायां सभायां, युद्धजित् रावणः सर्वां सभां निरीक्ष्य, सेनापतिं प्रहस्तं प्रेरयामास। स तं उवाच – “हे सेनापते, त्वं ये चतुष्पथेषु युद्धकुशलाः, तान् नगररक्षायै नियोजय।" ततः प्रहस्तः, स्वाधीनः, राजाज्ञां कर्तुं संप्रवृत्तः, समस्तं सैन्यम् अन्तःपुरे बहिश्च स्थापयामास। सर्वं सैन्यम् नगररक्षायै व्यवस्थितम् इति कृत्वा, प्रहस्तः राजानं पुरतः उपविशत्, उवाच च – “यथा आज्ञापितं, बाह्याभ्यन्तरं च बलं व्यवस्थितम्; किंचित् विलम्बं विना, यद् इच्छसि तत् शीघ्रं कुरु।" प्रहस्तस्य वचनं श्रुत्वा, रावणः, राज्यस्य कल्याणं मित्राणां च सुखं कामयमानः, स्वहितैः सहितः, इत्युक्तवान् – “शुभाशुभे, सुखदुःखे, लाभहान्योः, हिताहिते, धर्मकामार्थक्लेशेषु, यूयं ज्ञातुमर्हथ। सर्वे कार्याणि युष्माभिः युक्त्या मन्त्रेण च कृतानि, मम कदापि न विफलानि। यूयं मम परितः, इन्द्रस्य चन्द्रग्रहतारकवायुभिः परितः स्थितस्य इव, मम समृद्धिं नूनं दास्यथ। अहं अपि सर्वेषां समर्थनाय प्रवृत्तः, किन्तु कुम्भकर्णस्य स्वप्नविषये न प्रवृत्तोऽस्मि। अयं कुम्भकर्णः, महाबलः, षण्मासं सुप्तः, शस्त्रधारिणां श्रेष्ठः, अद्य तु जागृतः।" ततः रावणः पुनः उवाच – “सा मन्दगामिनी न मम शय्यायां समारोहितुम् इच्छति; त्रिषु लोकेषु सीतासमान्या नान्या स्त्री मम विद्यते। सा तन्वी, विस्तीर्णजघना, शरदिन्दुसममुखी, सुवर्णसदृशी, मायया सृष्टेव दृश्यते। तस्याः पादौ सुश्लक्ष्णौ, सुसंस्थितौ, रक्तपादतलौ, ताम्रनखदर्शनात् मम कामाग्निः प्रवर्धते। तस्याः मुखं होमाग्निशिखासमम्, सूर्यसमप्रभम्, उच्चं, निर्मलम्, रमणीयम्, सुनेत्रयुतम्। तां दृष्ट्वा अहं कामेन पराभूतः, रोषहर्षसंयुक्तः, वर्णपरिवर्तनं प्राप्तः। सदा शोकदुःखसन्तप्तः, कामेन दग्धः, पतितः; सा तेजस्विनी स्त्री मम वर्षमेकं अवलम्बनं याचिता। सा विशाललोचना, रामस्य प्रतीक्षां कुर्वती, मया उत्तमं वचनं लब्धवती। अहं सदा कामेन श्रान्तः, दीर्घमार्गगतोऽश्व इव; कथं वनवासिनः अचला सागरम् अतिक्रमिष्यन्ति? नानाप्राणिसंकीर्णे सागरे, ते दशरथात्मजौ, अथवा एकः कपिः, मम महाहिंसां कृतवन्तः। कर्मणां मार्गाः दुरवगाह्याः; स्वबुद्ध्या प्रत्येकं वदतु। मानुषेभ्यः न भयम्, तथापि विचारयाम।" “पूर्वं सुरासुरयुद्धे, युष्माभिः सह मया जयः प्राप्तः; एवं एते कपयः सुग्रीवमुख्याः मम पुरतः। सागरम् अतीत्य, राजपुत्रान् अग्रे कृत्वा, वरुणालयम् आगताः, सीतायाः पन्थानम् अनुगच्छन्तः। यथा सीता न दातव्या, तथा दशरथात्मजौ हन्तव्यौ; यूयं सर्वे मन्त्रयध्वं, यथायुक्तं बुद्धिम् आचष्ट। अहं न पश्यामि अन्यं यो कपिभिः सागरम् अतिक्रान्तुम् अर्हेत्; नूनं मम विजयः निश्चितः।" एवं रावणस्य कामार्तस्य विलपन्तं श्रुत्वा, कुम्भकर्णः कोपसमन्वितः, इदं वचनम् अब्रवीत् – “यदा सीता लक्ष्मणेन सह रामात् बलात् आनयिता, तदा तां एकवारं दृष्ट्वा, मनः नूनं तस्याः आकर्ष्यते, यथा यमुनायाः प्रवाहः यमुनाम् प्रति।" “एतत् सर्वं, महाबाहो, त्वया अनुत्तमेन प्रकारेण कृतम्; वयं अपि आदौ एव अस्मिन्नेव कार्ये प्रवृत्ताः स्याम। दशग्रीव, यः राजा धर्मेण कार्याणि करोति, सः पश्चात् न शोचति; तस्य मनः निश्चिते स्थिरम्। यानि कार्याणि साधनविहीनानि, अथवा विपरीतानि, तानि भ्रष्टानि भवन्ति, यथा विधिविहीनाहुतयः। यः करणीयस्य पूर्वं, अकरणीयस्य च पश्चात्, कुर्यात्, सः न वेत्ति सम्यक् मार्गम्। यः चपलः पुरुषः, आत्मबलं सम्यक् न विचार्य, कर्मारभते, तस्य दोषं अन्ये जानन्ति, यथा बकस्य गगने विहंगमाः। त्वया एतत् महत् कार्यम् अविचार्य आरब्धम्; सौभाग्येन रामः त्वां न हत्वा, विषमांसवत् उत्सृष्टः।" “तस्मात् त्वया आरब्धं एतत् अद्वितीयं कार्यं, रिपौ, अहम् अपि समापयिष्यामि, दोषरहित, शत्रून् हत्वा। अहम् इन्द्रविवस्वन्तौ, वह्निवायू, कुवेरवरुणौ अपि, शत्रून् निहनिष्यामि, रात्रिचर, युध्येयं। यः पर्वतप्रख्यशरीरः, महायष्टिं धारयन्, नादयन्, तीक्ष्णदंष्ट्रः, तं दृष्ट्वा इन्द्रोऽपि भीतः स्यात्।" एवं राक्षससभायाम्, रावणः स्वपार्षदं प्रति मन्त्रयन्, कुम्भकर्णस्य पराक्रमं श्रुत्वा, स्वशक्तिं च चिन्तयन्, युद्धस्य समीपता अवगम्य, राक्षसबलस्य स्थितिं व्यूह्य, सीतायाः सौन्दर्ये मनो निबद्धं कृत्वा, राज्यरक्षायै च यथोचितं प्रवृत्तः।