ततः महात्मा प्रसिद्धश्च विभीषणः श्रीमान् सुवर्णविभूषितं विस्तीर्णं सुसंयुक्तं रथं आरुह्य भ्रातुः ज्येष्ठस्य सभां प्रति जगाम। स तु ज्येष्ठपत्नीभिः कनिष्ठपत्नीभिः सह आगत्य नामानं उद्घोष्य तयोः पादयोः प्रणम्य, शुकः प्रहस्तः च तत्र पृथगासनं यथायोग्यं ददतु। राक्षससभायां तत्र सुवर्णरत्नविभूषिते, उत्तमवस्त्रधारिणः, चन्दनागुरुशुभगन्धयुक्ते, उत्तममाल्यविभूषिते, सर्वतः सुवासिते च राक्षसाः उपस्थिताः। तत्र कोऽपि न मिथ्या वदति, न च कोऽपि उच्चैः वदति; सर्वे सिद्धार्थाः महाबलाः, सर्वे स्वामीमुखं निरीक्षन्ति। तत्र रावणः शस्त्रधारिणां मध्ये दृढनिश्चयः महाबलः सभा मध्ये तेजसा दीप्तः इन्द्रः इव वज्रधारी वसु मध्ये विराजति। ततः द्वादशसर्गः आरभ्यते। रावणः युद्धविजयी सर्वां सभां निरीक्ष्य प्रहस्तं सेनापतिं प्रेरयामास। "हे सेनापते! चारविद्यायुक्तान् शूरान् नगररक्षायै नियुक्तुम् अर्हसि," इत्युक्त्वा प्रहस्तः स्वधैर्ये स्थितः, राजाज्ञां पालनाय तत्परः, सर्वं सैन्यं बहिः अन्तः च प्रासादे स्थितवान्। ततः सर्वं सैन्यं नगररक्षायै स्थापित्वा प्रहस्तः राजा समीपं उपविष्टः उवाच— "यथाज्ञप्तं सैन्यं बहिः अन्तः च स्थापितम्; किं त्वं चिन्तयसि तत् शीघ्रं कुरु।" प्रहस्तस्य वचनं श्रुत्वा रावणः राज्यस्य कल्याणं मित्राणां च सुखं चिन्तयन्, हितैषु मध्ये उवाच— "सुखदुःखयोः लाभहान्योः हिताहितयोः धर्मकामार्थक्लेशेषु त्वं ज्ञातुम् अर्हसि। सर्वकार्याणि यथायोग्यं मन्त्रकर्मणा त्वया कृतानि, मम कार्यं न कदाचित् विफलम्। त्वया परिवृतः अहं इन्द्रः इव चन्द्रग्रहसितरसम्भूतैः वायुभिः च, निश्चितं समृद्धिं प्राप्नुयाम्। अहं सर्वान् समर्थयितुं स्वयमेव उत्तिष्ठामि; किंतु कुम्भकर्णस्य स्वप्नविषये न प्रेरितवान्। कुम्भकर्णः महाबलः षण्मासान् सुप्तः, सर्वशस्त्रधारिणां अग्रगण्यः, अद्य जागृतः।" रावणः पुनः उवाच— "सा मन्दगामिनी स्त्री मम शय्यां न इच्छति; त्रिषु लोकेषु सीता मम तुल्या अन्यास्त्री नास्ति। सा तन्वी विस्तीर्णश्रोणी शरत्पूर्णचन्द्रमुखी सुवर्णस्निग्धा, मायया निर्मिता इव दृश्यते। तस्याः पादौ सुगुणितौ स्निग्धौ दृढस्थितौ, रक्तपादाङ्गुल्याः, ताम्रनखदर्शनात् मम देहकामः प्रज्वलितः। तस्याः मुखं यज्ञाग्नेः ज्वलनमिव, सूर्यप्रभं, उन्नतं शुद्धं रम्यं सुनेत्रैः शोभितम्। तां दृष्ट्वा अहं कामेन विह्वलः अभवम्; रोषहर्षयुतः मम वर्णः परिवर्तितः। सदा शोकक्लिष्टः दाहकातरः, अहं भ्रष्टः; सा दीप्तिमती स्त्री वर्षकालपर्यन्तं मम याचिता। सा रामं पतिं प्रतीक्ष्य, विशालाक्षी, मम उत्तमं वचनं प्राप्तवती। अहं सदा कामेन श्रान्तः, दीर्घयात्रायाम अश्व इव; वनवासिनः अचलसागरं कथं तरिष्यन्ति?" रावणः पुनः उवाच— "बहुप्राणिमीनयुक्ते सागरे, तौ दशरथस्य पुत्रौ वा एकः कपी वा, महावधं कृतवन्तः। कर्मणां मार्गः दुर्ज्ञेयः; प्रत्येकः स्वबुद्ध्या वदतु। मानवात् भयम् नास्ति, तथापि विचारयामः। देवासुरयुद्धे यथा त्वया सह विजयं प्राप्तवान्, तथा सुग्रीवप्रमुखाः कपयः मम पुरतः। सागरं तीर्त्वा राजपुत्रान् अग्रे स्थापयित्वा, वरुणालयं सीतापथं अनुसृत्य आगमन्। यथा सीता न दातव्या, तथैव दशरथपुत्रौ हन्तव्या; सर्वे मन्त्रयन्तु, बुद्धिमन्तः यथायोग्यं वदन्तु। कपिभिः सह सागरं तरितुं शक्तिमन्तं अन्यं न पश्यामि; निश्चितं विजयः मम।" कामवशं गतस्य रावणस्य विलापं श्रुत्वा कुम्भकर्णः क्रुद्धः वाक्यम् उवाच। "यदा सीता लक्ष्मणेन सह बलात् रामात् आनीता, तदा एकवारं दृष्ट्वा मनः तस्याः आकर्ष्यते, यमुनाया यमुनां प्रति प्रवाह इव।" कुम्भकर्णः पुनः उवाच— "एतत् सर्वं महराजन् त्वया अद्वितीयं साधितम्; आरम्भात् एव अस्माकं अपि उपक्रमः भवतु।" "दशग्रीव! यः धर्मार्थयुक्तं राजकार्यं करोति, तस्य मनः निश्चिते स्थिरं, पश्चात् न विषादयति। यः कर्म यथायोग्यं न कुर्यात्, विपरीतं वा, तस्य यज्ञाहुतिर्वद दूष्यते। यः कर्तव्यस्य पूर्वं उत्तरं वा, उत्तरस्य पूर्वं वा, कुर्यात्, स धर्माधर्मं न जानाति। यः चञ्चलः जनः बलवत्तरं न विचिन्त्य कार्यं आरभते, तस्य दोषं अन्ये पश्यन्ति, शुकपक्षिणः व्योमगते शुकस्य इव। त्वया महत् कार्यं विचार्य न आरब्धम्; सौभाग्येन रामः त्वां न हन्ति, विषयुक्तं मांसं रक्षितमिव।" "अतः त्वया आरब्धं अद्वितीयं कार्यं शत्रौ प्रति, अहं निर्दोषः तव शत्रून् हत्वा समापयिष्यामि।