रावणः शीघ्रं राक्षसान् मम समीपं आनयत्, इति आज्ञापयत्। सः मन्यते—शत्रूणां प्रति महत् कार्यं कर्तव्यम् अस्ति। तस्य वाक्यं श्रुत्वा राक्षसाः लङ्कायां गृहे गृहे, क्रीडागृहेषु, शयनगृहेषु, उद्यानेषु च विचरन्तः, निर्भयम् अन्यान् राक्षसान् प्रेरयन्ति स्म। केचन रथान् आरोहन्ति, केचन अभिमानवन्तः बलिनश्च अश्वान् आरोहन्ति, अपरः गजम् आरोहन्ति, अन्ये पादातयः सन्ति। रथैः गजैः अश्वैः च परिपूर्णा सा पुरी, गगनं गरुडैः आकीर्णम् इव, दीप्तिमती बभौ। ते राक्षसाः स्वयान् वाहनानि विविधानि च परित्यज्य, सिंहाः पर्वतगुहां प्रविशन्त इव, पादभ्यां सभां प्रविशन्ति स्म। ते राज्ञः पादौ स्पृष्ट्वा, तेन पूजिताः, केचन आसनेषु, केचन पीठेषु, केचन भूमौ उपाविशन्। राक्षसाधिपस्य आज्ञया, ते राक्षसाः सभायाम् एकत्र समागताः, रावणं यथार्हं पूजयन्ति स्म। मन्त्रिणः अपि, ये निर्णायककार्येषु निपुणाः, गुणयुक्ताः, सर्वज्ञाः, तत्र उपविष्टाः आसन्। सुवर्णवर्णायां सभायाम्, शतानि वीराणाम् अपि, सर्वकार्यार्थसुखाय, तत्र समागतानि। तदा महात्मा प्रसिद्धश्च विभीषणः, कनकविचित्रे, विस्तीर्णे, सुवर्णभूषिते रथे आरूढः, ज्येष्ठभ्रातरं प्रति सभां जगाम। सः ज्येष्ठया कनिष्ठया भार्यया च सहितः, स्वनाम उद्घोष्य, तयोः पादौ वन्द्य, शुकः प्रहस्तश्च, ताभ्यां पृथक् आसनानि दत्तवन्तौ। रत्नैः सुवर्णेन च भूषिता सा राक्षससभाः, उत्तमवस्त्रधारिण्यः, अगुरुचन्दनगन्धयुक्ताः, उत्तममालाभिः भूषिताः, सर्वतः सुरभिं प्रसारितवती। न कश्चन तत्र मिथ्यावचनं उक्तवान्, न च कोऽपि उच्चैः भाषितवान्; सर्वे लक्ष्यार्थसिद्धाः, महाबलिनः, स्वामिनः मुखं पश्यन्ति स्म। तत्र रावणः, शस्त्रधराणां मध्ये, महाबलानां मध्ये, स्वतेजसा सभायाम् अदृश्यत, इन्द्रः वज्रपाणिः वसूनां मध्ये इव। तत्र द्वादशः सर्गः आरभ्यते। सः रणजित् रावणः, सर्वां सभां निरीक्ष्य, सेनापतिं प्रहस्तं प्रेरयामास। “हे सेनापते! चतुरङ्गबलेषु निपुणान् रक्षार्थं नगरे नियुक्तुम् अर्हसि।” प्रहस्तः, स्वसंयतः, राजाज्ञां पालनाय उत्सुकः, समग्रं सैन्यं नगरस्य बहिः अन्तः च स्थित्वा, पुनः राजानम् उपविशत्। सः प्रहस्तः राजानं प्रति उवाच—“राजन्, यथाज्ञप्तं बाह्याभ्यन्तरं बलं व्यवस्थितम्; किं कर्तव्यं त्वरया आचर।” प्रहस्तस्य वचः श्रुत्वा, रावणः, राज्यस्य कल्याणं मित्राणां च सुखाय, स्वहितेषु मध्ये वाक्यम् उवाच— “सुखदुःखयोः, लाभहान्योः, हिताहितयोः, धर्मकामार्थक्लेशेषु च, यूयं ज्ञातुम् अर्हथ। सर्वाणि कार्याणि यथायोग्यं मन्त्रेण च कर्मणा च कृतानि, न किञ्चिद् विफलम्। यूयं यथा इन्द्रः चन्द्रग्रहतारकवायुभिः परिवृतः, तथा मया परिवृतः सन्, नूनं सिद्धिं प्राप्स्यामि। अहम् अपि सर्वेषां स्थैर्यार्थं उदितः, किंतु कुम्भकर्णस्य स्वप्नविषये न प्रवृत्तवान्। अयं कुम्भकर्णः महाबलः षण्मासं सुप्तः, शस्त्रधारिणां मध्ये अग्रगण्यः, अद्य तु जागरितः। सा मन्दगामिनी स्त्री मम शय्याम् आरूढुं न इच्छति; त्रिषु लोकेषु सीतासमाना अन्यास्त्री नास्ति। सा तन्वी, विस्तीर्णश्रोणी, शरत्पूर्णेन्दुवदना, कनकसदृशी, मायया निर्मिता इव दृश्यते। तस्याः पादौ सुशिल्पितौ, स्निग्धौ, स्थिरौ, रक्तपादतलौ; ताम्रनखान् दृष्ट्वा, मम कामाग्निः प्रवर्धते। तस्याः मुखं हविरग्नेः शिखेव, सूर्यवत् दीप्तिमान्, उन्नतम्, निर्मलम्, रमणीयम्, सुनेत्रयुतम्। तां दृष्ट्वा अहम् असहायः, कामेन अभिभूतः, कोपानन्दयुतः, वर्णपरिवर्तनं गतवान्। सततम् शोकक्लिष्टः, कामदाहेन दुषितः, सा तेजस्विनी स्त्री वर्षमेकं समयं याचिता। सा विशालाक्षी सीता, रामस्य प्रतीक्षां कुर्वती, मया उत्तमं वचनं प्राप्तवती। अहम् अपि नित्यं कामेन क्लान्तः, दीर्घयात्रायाम् अश्व इव; कथं वनवासिनः अचला समुद्रं तरिष्यन्ति? मत्स्ययुक्तः सः सागरः, तयोः दशरथात्मजयोः, अथवा एका वानरः, महद् विनाशं कृतवान्। कर्मपथाः दुरवगाह्याः; स्वबुद्ध्या प्रत्येकः वदतु। न मानुषेभ्यः भीः अस्ति, तथापि विचारणीयम्। पुरा सुरासुरयुद्धे, यूयं सह मया विजिताः; तद्वत् एते वानराः सुग्रीवमुख्याः मम पुरतः स्थिताः। ते समुद्रं तीर्त्वा, राजपुत्रान् अग्रे कृत्वा, वारुणालयम् आगता, सीतायाः पन्थानम् अनुसृत्य। यथा सीता न दातव्या, तथा दशरथात्मजौ हन्तवौ; यूयं मन्त्रयध्वं, बुद्धिमन्तः यथायुक्तं वदन्तु। अहम् अन्यं न पश्यामि यो वानरैः सह समुद्रं तरेत्; नूनं मम जयः निश्चितः।