इन्द्रः तदा गौतमस्य भीत्या शीघ्रं तस्मात् देशात् पलायितुं प्रचक्रमे, किन्तु तत्रैव महर्षिं गौतमं प्रविशन्तं दृष्टवान्। स महातपाः देवासुरैः अप्यसाध्यः, पुण्यतोयैः स्नातः, ज्वलनसमानतेजसा दीप्तिमान् बभूव। तत्र स गौतमः, समिधं कुशं च वहन्, तपसा दीप्तः, दृष्ट्वा देवराजं भयाकुलः सन्दिग्धवदनः अभवत्। अथ स धर्मात्मा महर्षिः, स्वयमपि धर्मिष्ठः सन्, मुनिवेषधरं तं पापात्मानं इन्द्रं क्रुद्धः इदं वचनं अब्रवीत् — "मम रूपं धारयित्वा त्वं पापकर्म कृतवान्, दुष्टचेतन! अतः त्वं फलरहितः भविष्यसि।" इत्युक्तमात्रेण महर्षेः प्रकोपात् सहस्राक्षस्य तद्धनं भूमौ पतितम्। इन्द्रं एवं शप्त्वा महर्षिः स्वपत्नीं अपि शप्तवान् — "बहूनि वर्षसहस्राणि त्वं अत्र वत्स्यसि। वायुभक्षणा, निराहारा, तपसा दग्धा, भस्मशायिनी, सर्वभूतैः अदृश्या, अस्मिन्नेव आश्रमे स्थास्यसि।" ततोऽपि शप्तवान् — "यदा दशरथनन्दनः रामः एष घोरेऽस्मिन्कानने आगमिष्यति, तदा त्वं शुद्धिं लप्स्यसे। तं अतिथिं सम्प्राप्य, लोभमोहविवर्जिता सन्तोषेण स्वरूपं प्राप्य मम समीपं आगमिष्यसि।" पापात्मानं एवं उक्त्वा गौतमः महातपाः सिद्धचारणसेवितात् आश्रमात् निर्गत्य हिमवतः शृङ्गे तपश्चर्यां कृतवान्। एवं सर्गान्तरे इन्द्रः फलरहितः सन्, भीतदृष्टिः, अग्निप्रधानैः देवैः, सिद्धगन्धर्वचारणैः सह, तेषां मध्ये इदं व्याजहार — "महात्मनः गौतमस्य तपसः विघ्नं कृत्वा, तस्य कोपं संवर्ध्य, एष कर्म मया देवकार्यार्थं कृतम्। तस्य शापात् अहं फलरहितः जातः, सा च परित्यक्ता; तस्य महाशापेन अहं तस्य तपः हरितवान्। अतः, देवश्रेष्ठाः, सर्वे मुनिचारणैः सह, मम देवकार्यार्थं कृतं कर्म फलं कुरुत।" शतक्रतुवचनं श्रुत्वा, देवाः अग्निप्रधानाः पितॄन् उपगम्य, मरुद्भिः सह, इदं प्राहुः — "अयं मेषः अव्यङ्गः, इन्द्रः तु विहीनशुक्रः; अस्य मेषस्य शुक्रं गृह्य शीघ्रं इन्द्राय दत्त।" "मेषः फलरहितः स्यात्, सर्वेषां तुष्टये, ये नराः मेषं पितृयज्ञे दास्यन्ति, ते अक्षयफललाभिनः स्युः, यूयं च तुष्टिं लप्स्यध्वम्।" इति। अग्निवचनात् पितरः समागताः मेषशुक्रं गृह्य सहस्राक्षे निवेशितवन्तः। तस्मात्कालात् आरभ्य, हे काकुत्स्थ, पितरः फलरहितं मेषं भुञ्जते, तद्भुक्तिफलमपि तेषां लभ्यते। तस्मात् कालात् इन्द्रस्य मेषशुक्रत्वं, गौतमस्य तपसो महात्मनः प्रभावात्, अभवत्। ततः, महातेजाः विश्वामित्रवाक्यं शृणु — "गच्छ, पुण्यशीलस्य गौतमस्य आश्रमं; एषा अहल्या, दिव्यरूपा, दुःखिता, तां मोचय।" विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, रामः लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रपूर्वगः, आश्रमं प्रविवेश। तत्र स रामः, तपसा दीप्तां, त्रिभुवनैरप्यदृश्यां, अहल्यां ददर्श। सा स्रष्ट्रा सम्यक् सृष्टा, मायया निर्मिता, धूमवेष्टिताङ्गी, ज्वलनजिह्वेव दीप्तिमती बभूव। शिशिरमेघावृतशशाङ्ककान्तिरिव, जलमध्यस्था, सुलभागम्या, सूर्यसमानवर्चसा दीप्तिमती आसीत्। गौतमवाक्यप्रभावात् सा त्रैलोक्येऽपि दुर्लभदर्शना बभूव; रामदर्शनात् शापान्तः समभवत्, सा च दृश्यतां प्राप्तवती। तदा रघुनन्दनौ रामलक्ष्मणौ हर्षेण अहल्यायाः पादौ प्रगृह्य स्थितवन्तौ; सा अपि गौतमवचनं स्मृत्वा तौ स्वीकृतवती। सा सम्यक् प्रहृष्टचित्ता पाद्यं अर्घ्यं आचमनीयं च दत्तवती; काकुत्स्थः विधिवत् तानि प्रतिगृह्य सत्कारं कृतवान्। तत्र दिव्यदुन्दुभीनिनादैः, पुष्पवर्षेण, गन्धर्वाप्सरसां महोत्सवः अभवत्। देवाः अहल्यां स्तुतवन्तः — "साधु साधु!" इत्युक्त्वा, सा तपसा शुद्धदेहा, गौतमाज्ञायाः पालनशीला आसीत्। गौतमः अपि महातेजाः, अहल्यया सह, प्रमुदितः, रामं सम्यग् पूजयित्वा तपश्चरणाय प्रववृते। रामः अपि, गौतममहर्षेः विधिवत् सत्कृत्य, ततो मिथिलां प्रस्थितवान्। ततः, रामः सौमित्रिणा सह, विश्वामित्रपूर्वगः, ईशान्यां दिशं गच्छन्, जनकस्य यज्ञवाटिकां समुपजगाम। तत्र रामः लक्ष्मणेन सह मुनिं उवाच — "भगवन्, अस्य महात्मनः जनकस्य यज्ञवैभवम् अद्भुतम्।" तत्र सहस्रशः विप्राः, देशदेशान्तरसमागताः, वेदाध्ययनरताः दृश्यन्ते। मुन्याश्रमाः अपि दृश्यन्ते, शतानि रथानां तत्र निलीयन्ते। "कः वासस्थानं अस्माकं, ब्राह्मण, निर्दिश।" इति। रामवचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः महातपाः, निर्जने जलेन युक्ते स्थले वासं व्यवस्थितवान्।