ततः रमणीयरम्भोरूः अहल्या सन्तुष्टा इन्द्रस्य वचनं शृणुति स्म— “सन्तुष्टोऽस्मि, यथागतं गच्छामि।” इति साङ्गत्यात् स इन्द्रः तत्कुटीरात् शीघ्रं निर्गतः। ततोऽस्य हृदि गौतमदर्शनभीत्या सत्वरमपक्रमन् देवराजः महानृषिं गौतमं प्रविशन्तं ददर्श। स गौतमः देवासुरैर्दुरापः महत्तपसा समन्वितः, पवित्रैः सलिलैः स्नात्वा ज्वलनदीप्तिसमप्रभः बभासे। तत्र यत्र स महानृषिः समिधः कुशं च वहन् प्रविशति स्म, देवाधिपतिः इन्द्रः तमवलोक्य भीतचित्तः विवर्णमुखः अभवत्। स तदा तपोधनरूपधारिणं इन्द्रं दृष्ट्वा, धर्मात्मा गौतमः, स्वधर्मनिष्ठः अपि सन्, कोपसमन्वितः तं पापकर्माणं वाक्यमुवाच— “मम रूपमास्थाय यदेतत्पापं कृतवानसि, दुष्टबुद्धे! तस्मात् त्वं फलहीनः भविष्यसि।” इत्येवमुक्ते गौतमेन महाक्रोधेन, सहस्राक्षस्य शक्रस्य शिश्नौ भूमौ पतिते। ततः इन्द्रं एवं शप्त्वा, पत्नीमपि शप्तवान्— “बहूनि वर्षसहस्राणि त्वं अत्रैव वत्स्यसि। वायुभक्षणा, निराहारा, तपसा दग्धा, भस्मशायिनी, सर्वभूतैः अदृश्या, अस्मिनाश्रमे स्थास्यसि। यदा दशरथात्मजः रामः एष्यति घोरमिदं वनं, तदा त्वं विशुद्धा भविष्यसि। अथ रामं यथावत् अतिथिं संप्राप्य, लोभमोहविवर्जिता, प्रमुदिता स्वं रूपं प्राप्य, मम समीपमागमिष्यसि।” इत्येवं पापिनीं पत्नीं प्रति उक्त्वा, महातपाः गौतमः सिद्धचरितं तदाश्रमं परित्यज्य, हिमवत्प्रस्थे तपः समास्थितः। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना विरचिते बालकाण्डे एकचत्वारिंशत्तमः सर्गः श्रूयताम्। ततः फलहीनत्वं प्राप्तः इन्द्रः, भीतदृष्टिः, अग्निप्रधानैः देवैः, सिद्धगन्धर्वचरनैः सहितः, तानिदं वचनमुवाच— “महात्मनः गौतमस्य तपः विघ्नं कृत्वा, तं कोपयित्वा, एतत्कर्म देवानां कृते मया कृतम्। तस्य कोपात् फलहीनः अभवम्, सा च निपातिता; तेन महाशापेन तस्य तपः हरितम्। तस्मात्, सुरश्रेष्ठाः, सर्वे मुनिभिः चरनैः च सह, मम एतत् देवकार्यम् फलदं कुरुत।” शतक्रतुवचनं श्रुत्वा, अग्निप्रधानाः देवाः पितॄन् उपगम्य, मरुद्भिः सह प्रोचुः— “एष मेषः अखण्डशिश्नः, इन्द्रः तु शिश्नहीनः; तस्य मेषस्य शिश्नं गृहीत्वा शीघ्रं इन्द्राय ददात।” फलहीनः स मेषः पितॄणां परितोषं करिष्यति; ये नराः मेषान् प्रयच्छन्ति, ते अक्षयफलान् प्राप्स्यन्ति, यूयं च तान् सन्तोषयिष्यथ। अग्नेः वचनं श्रुत्वा, समेता पितरः मेषस्य शिश्नं गृहीत्वा सहस्राक्षे न्यधत्त। ततो यदा प्रभृति काकुत्स्थ, पितरः फलहीनाम् मेषमश्नन्ति, तेषां फलवितरणं भवति। तथा तदा प्रभृति, राघव, इन्द्रस्य मेषशिश्नत्वम्, गौतमस्य तपोबलात् अभवत्। अथ महातेजाः रामः, धर्मात्मनः आश्रमं गच्छ, अहल्यां चोद्धर। विश्वामित्रवचनं शृण्वन्, रामः लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रस्य पुरोगम्य, तदाश्रमं प्रविवेश। तत्र सः महाभागां अहल्यां ददर्श, या तपसा दीप्ततेजाः, देवासुरैः अपि सन्निविष्टैः दुरदर्शा। सृष्टिकर्त्रा परिश्रमेण सृष्टा, मायया निबद्धा इव, धूमेनावृतदेहा, ज्वलन्नलशिखेव बभासे। शीतघनैः आच्छन्नपूर्णचन्द्रप्रभेव, सलिलमध्यस्था सूर्यप्रभेव, दुरासदास्ती। गौतमवाक्यप्रभावात् सा त्रैलोक्यस्यापि दुरदर्शा अभवत्; रामदर्शनात् शापपर्याप्तिः अभूद्, सा च सर्वैः दृश्यते स्म। ततो रघुनन्दनौ प्रहृष्टौ तस्याः पादौ स्पृष्टवन्तौ; सा गौतमवचनं स्मृत्वा तौ पादौ प्रगृह्णात्। सा सम्यग्विनीतया, पाद्यं, अर्घ्यं, आतिथ्यं च समर्प्य, काकुत्स्थः तानि विधिवत् अङ्गीकृतवान्। तदा दिव्यदुन्दुभिस्वनयुक्तः पुष्पवृष्टिः अभवत्; गन्धर्वाप्सरसां महोत्सवः अभूत्। देवाः अहल्यां प्रशशंसुः— “साधु साधु!” इति; या तपसा विशुद्धदेहा, गौतमाज्ञायिनी चासीत्। गौतमः महातेजाः अहल्यया सह प्रसन्नः अभवत्; रामं सम्यक् पूजयित्वा, महायोगी स्वं तपः पुनः आससाद। रामः अपि महर्षेः गौतमस्य विधिवत् पूजनं प्राप्य, मिथिलां प्रति प्रस्थितः। श्रीरामायणे वाल्मीकिना विरचिते बालकाण्डे पञ्चाशत्तमः सर्गः श्रूयताम्। ततः रामः सौमित्रिणा सह, विश्वामित्रपुरोगम्यः, ईशान्यां दिशं गच्छन्, जनकस्य महात्मनः यज्ञवाटिकाम् उपागमत्। रामः तं मुनिं लक्ष्मणेन सह उवाच— “विपुला जनकस्य यज्ञसमृद्धिः दृष्टा, भगवन्। अत्र बहुसहस्राणि पुण्यशीलानां विप्राणां, देशेभ्यः आगतानां, वेदाध्ययननिष्ठानां दृश्यन्ते। मुनिनिवेशान्यपि दृश्यन्ते, शतानि रथानां समाकुलानि; ब्रह्मन्, अत्र वयं स्थातुं स्थानं निर्दिश।” इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना कृतौ बालकाण्डे एतेषां श्लोकानां आधारपर्यायं पावनं चरित्रं संप्रवृत्तम्।