गवां क्षीरं स्रवत्सु, कुञ्जराः पुण्यलक्षणाः मदोन्मत्ताः सन्ति, अश्वाश्च दुर्बलाः सञ्जातनवपशवः हृष्टाः हिन्सन्ति। उष्ट्रा एकशृङ्गाश्च, राजन्, लाङ्गलाश्च, रोमाणि पतन्ति, स्रवमाणाश्च सन्ति; यथाविधि परिपालिताः अपि स्वभावे न तिष्ठन्ति। क्रूरकाकाः समवायेन सर्वतः काकन्ति, समूहैः राजप्रासादानाम् पुरतः दृश्यन्ते। गृध्राः समवेत्य नगरस्योपरि निषीदन्ति; उभयेषु संध्यासमये शुभपक्षिणः अपशकुनस्वरं कुर्वन्ति। नगरद्वारेषु मांसभक्ष्यपशूनां समूहैः उच्चस्वना गर्जितानि शब्दाः श्रूयन्ते। एवं कार्यस्य स्थितिम् ज्ञात्वा, अत्र प्रायश्चित्तं युक्तम्; अहं मन्ये, वीर, वैदेहीं राघवाय प्रत्यपनीयताम्। यदि मोहात् वा लोभात् वा मया एषा वाणी उक्ता, तथापि, महाबाहो, मां न दोषयः। अयं दोषः सर्वेषामत्र जनानां दृश्यते—राक्षसानां, राक्षसीनां, नगरस्य, अन्तःपुरस्य च। एवं मन्त्रस्य पाठनान्ते, सर्वे मन्त्रिणः निवृत्ताः; यद् अहं दृष्टवान् श्रुतवान् वा, तद् वक्तव्यम्; यथोचितं विचिन्त्य कार्यं कुर्यात्। एवं मन्त्रिमध्ये विभीषणः हितं सम्यगुक्तं वचनम् भ्रातरं रावणं राक्षसश्रेष्ठं प्रति उवाच। तं मृदुं सुसंहितं काले हितं वचनं श्रुत्वा, रावणः ताम्यन्, कामवशात् संतप्तः, उत्तरमिदं प्राह। न कुतश्चिद् भीतिं पश्यामि; राघवः मैथिलीं न प्राप्स्यति। देवैः सह शक्रेण च युद्धे, लक्ष्मणाग्रजः कथं माम् पुरतः स्थितुं शक्नोति? एवं उक्त्वा दशग्रीवः, सुरसेनापतिं घ्नन्, महाबलः, युद्धे क्रूरवीर्यः, तदा सत्यवादी भ्रातरं विभीषणम् अपाकरोत्। शृणु तु युध्दकाण्डस्यैकादशः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे। राजा मैथिलीकामेन कृशः, मित्रैः अवमानितः, दुष्कर्मणा पापकर्म चकार। कामवशात् अतिप्रकृष्टः, वैदेहीं चिन्तयन्, अयुक्ते समये युद्धे, रावणः समयमागतं मन्यमानः मन्त्रिभिः सुहृद्भिश्च सह विचिन्तयामास। स महान् रथं सुवर्णकवाटयुक्तं, मणिमुक्ताजालविभूषितं, समाश्रित्य, नियताश्वैः समारुह्य, शोभनं रथं समारुह्य सभां प्रति जगाम। तत्र उत्तमं रथं मेघनिनादं, दशग्रीवः राक्षसश्रेष्ठः स्थित्वा, सभाभिमुखः प्रायात्। शस्त्रशस्त्रधराः वीराः, खड्गपट्टिशपाणयः, सर्वशस्त्रसंपन्नाः, राक्षसराजस्य पुरतः स्थिताः। विविधवस्त्रधारिणः, नानारत्नभूषिताः, तं सर्वतः पार्श्वतः पृष्ठतः च परिच्छदेन जग्मुः। रथिनः शीघ्रम् अग्रे गताः, नागाः मदोन्मत्ताः, अश्वाः प्रहृष्टाः च, दशग्रीवं अन्वयुः। केचित् गदापरिघपाणयः, अन्ये शूलशक्तिधारिणः, केचित् परश्वधपाणयः, अन्ये त्रिशूलधारिणः; सहस्रवाद्यनिनादः अभवत्। शङ्खनिनादः तुमुलः समुत्पन्नः, रावणस्य प्रविशतः सभां, दुन्दुभीनां घोषेण सह। स रथी राजमार्गं शोभनं प्रविश्य, शुक्लच्छत्रेण छादितः, दीप्तिमान् बभौ। तस्य दक्षिणवामपार्श्वयोः चामरव्यजनानि विचलितानि; भूमौ स्थिताः सर्वे, अञ्जलिं कृत्वा, रथस्थं तम् प्रणेमुः। राक्षसाः राक्षसश्रेष्ठं प्रणम्य, स्तुत्वा, सूतैः आशीर्भिः च पूजितः, शत्रुसूदनः सभां प्रविवेश। स महाबलः श्रीमान् दिव्यरूपः, सुवर्णरजतविचित्रतले, शुद्धस्फटिकखचिते, शोभनं नित्यदीप्तं, पिशाचैः रक्षितं, सभां प्रविवेश। शोभनवस्त्रधारी, सुवर्णपटपरिधानः, सदा दीप्तायां सभायाम्, स्फुरन्, महाबलः प्रविश्य, विश्वकर्मणा निर्मितां सभां विवेश। तत्र वैदूर्यपीठं, कृष्णमृगचर्मोपहितं, उत्तमासनं तस्य संस्थापितम्। रावणः तं परमासनं महापादपीठयुक्तं आसाद्य, स्वदूतान् शीघ्रगामिनः वीर्यवन्तश्च आज्ञापयत्। "शीघ्रं राक्षसान् मम समीपं नयत," इति; "शत्रुषु कार्यमस्ति महदिति जानामि।" तस्य वचः श्रुत्वा, राक्षसाः लङ्कायां विचरन्तः, गृहे गृहे, रम्यागारेषु, शयनस्थलेषु, उद्यानेषु च, भीतिहीनान् राक्षसान् प्रेरयन्ति। केचित् रथे, अन्ये अश्वे, अन्ये गजे, केचित् पदातयः, समारुह्य सभां प्रति ययुः। सा पुरी रथैः, गजैः, अश्वैः च व्याप्ता, व्याकुला, गगनं गरुडैः यथा शोभते। ते वाहनानि विविधानि परित्यज्य, पद्भ्याम् सभां प्रविश्य, गह्वरं सिंहा इव प्रविविशुः। राजपादौ स्पृष्ट्वा, राज्ञा पूजिताः, केचित् पीठे, अन्ये उपविष्टाः, केचित् भूमौ आसते। राक्षसाः राजाज्ञया सभायाम् उपविष्टाः, राक्षसराजं रावणं उपसंगम्य यथार्हं पूजयामासुः। मुख्याः मन्त्रिणः निर्णायकुशलाः, गुणसम्पन्ना अमात्याश्च, सर्वज्ञाः, तत्र उपस्थिताः। शतशः वीराः अपि सुवर्णवर्णायां सभायां समागताः, सर्वकार्यार्थसुखाय। ततः विभीषणः महात्मा, कीर्तिमान्, सुवर्णविभूषितं, विस्तीर्णं, सुसंयुक्तं रथं समारुह्य, ज्येष्ठभ्रातुः सभां प्रति प्रायात्।