लङ्कापुर्यां तदा विभीषणः स्वभ्रातरं रावणं मन्त्रिसमवितं समुपविश्य हितमिदं वचनं प्राह। “तेषु तव वह्निकुण्डेषु यज्ञशालासु च, ब्रह्मणः चायतनेषु च, सर्पाः दृश्यन्ते, यज्ञद्रव्येषु पिपीलिका उपजायन्ते। गवां दुग्धं स्रवति, महागजाः प्रमत्ताः, अश्वाः दुर्बलाः सन्तः हृष्टा नवतृणग्रहणेन हिन्वन्ति, रवं कुर्वन्ति। ऊष्ट्राः, उष्ट्रपृष्ठाः, खराश्च, राजन्, रोमाणि पतयन्ति, स्रवन्ति च; यथायोग्यं परिपालिताः अपि, स्वभावस्थाः न भवन्ति। क्रूराः काकाः समूहेन सर्वतः काकलीं कुर्वन्ति, समागताः ते राजप्रासादस्य पुरतः दृश्यन्ते। गृध्राः समूहेन नगरे उपरि उपविशन्ति; प्रत्यूषसंध्यासमये च, शुभपक्षिणः अपि अशुभस्वरं प्रघोषयन्ति। नगरद्वारेषु, मांसभक्षिणां पशूनां समूहेन उच्चैः रवं शब्दं च शृणुमः, कम्पमानं च। अतः, एतेषां लक्षणानां समुपस्थाने, यथोचितं प्रायश्चित्तं कर्तव्यम्; अहं मन्ये, वीर, वैदेहीं राघवाय प्रत्यर्पय। यदि मया मोहात् लोभेन वा एतदुक्तं, तर्हि अपि, महाबाहो, त्वया दोषो न कर्तव्यः। ह्येष दोषः अस्मिन्सर्वे जनसमूहे दृश्यते—राक्षसेषु, राक्षसीषु, पुर्यां, अन्तःपुरे च। एतदुपदेशस्य पाठनेन, सर्वे मन्त्रिणः निवृत्ताः; यद् अहं दृष्टवान्, श्रुतवान् वा, तत् वक्तव्यं मया; यथावत् विचिन्त्य, त्वया कार्यं कर्तव्यम्।” एवं मन्त्रिमध्ये विभीषणः स्वभ्रातरं रावणं, राक्षसानां श्रेष्ठं, हितं युक्तं च वाक्यं उवाच। तस्य शान्तं, युक्तं, समयोचितं, हितं च वचनं श्रुत्वा, रावणः, तापेन दग्धः, कामेन च पूर्णः, इदं प्रत्युवाच— “न कुतश्चिद् भयमपि पश्यामि; राघवः मैथिलीं न कदापि प्राप्स्यति। देवैः सह इन्द्रेण च युद्धे, लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता मया पुरः स्थितुं कथं शक्नोति?” इति उक्त्वा दशग्रीवः, देवसेनानिवर्तकः, महाबलः, युद्धे चातिभीषणवीर्यः, तदा सत्यवादिनं भ्रातरं विभीषणं विसर्जयामास। इत्येकादशस्सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे युद्धकाण्डे श्रोतव्यः। रावणस्तु, मैथिल्याः कामेन कृशः, बन्धुभिः अपमानितः, पापकर्मणा पापमाचरन्, कामेन महता व्याकुलः सदा वैदेहीं चिन्तयन्, अकाले युद्धे तं कालं समुपस्थितमिति सन्दध्रे, मन्त्रिभिः मित्रैश्च सह। स सुवर्णजालकविभूषितं, रत्नमुक्तामणिसंछन्नं महारथं समीपमगच्छत्, तं च संयताश्वयुक्तं महिम्ना युक्तं रथं आरुरोह। तस्मिन्नेव उत्तमे रथे स्थितः, मेघनिनादसन्निभे, दशाननः राक्षसश्रेष्ठः सभामभितो जगाम। शस्त्रधराः, खड्गचर्मधराः, सर्वायुधसमन्विताः, राक्षसराजस्य पुरतः स्थित्वा तस्थुः। विचित्रवस्त्रधारिणः, नानाभूषणभूषिताः, तं सर्वतः पार्श्वतः पृष्ठतः च परिवृत्य जग्मुः। महारथाः शीघ्ररथैः अग्रे ययुः, मत्तमहागजैः, वेगेन युक्तैः अश्वैः च, दशग्रीवं अनुगच्छन्तः। केचित् गदापरिघहस्ताः, केचित् शूलतोमरधराः, केचित् परश्वधधराः, केचित् त्रिशूलहस्ताः; तदा सहस्रवाद्यनिनादः अभवत्। शङ्खानां महाशब्दः व्यनदत्, रावणस्य सभां प्रविशतः, मृदङ्गघोषेण सह महता निनादेन। महामार्गे रथश्रेणीं प्रविश्य, रावणः शुक्लच्छत्रेण छादितः, शोभायमानः प्रविवेश। तस्य दक्षिणवामभागे चामरव्यजनानि चालयन्ति स्म; भूमौ स्थिताः सर्वे अञ्जलिं कृत्वा, रथस्थं तं नमस्कृत्य तस्थुः। राक्षसाः राक्षसश्रेष्ठं शिरसा नत्वा, स्तुत्यः सूतैः आशीर्वादैश्च, रिपुं जिगीषुः प्रविवेश। स महाबलः तेजस्वी च, शोभनां काञ्चनराजतभूमिभिः, शुद्धस्फटिकमण्डितां, निर्मितां सभां प्रविवेश। सुवर्णपर्यन्तवस्त्रधरः सः, तत्र नित्यप्रभायां सभायां, शतशः पिशाचैः रक्षितायां, तेजसा बभौ। विश्वकर्मणा कुशलतया निर्मितां सभां स बलवान् प्रविवेश; तत्र वैडूर्यासनं, प्रियकृष्णाजिनाच्छन्नं, तस्य स्थापितं आसीत्। स रावणः तं परमासनं महापादपीठसमेतं उपविश्य, स्वशक्तिमान् शीघ्रवीर्यदूतान् आज्ञापयामास— “शीघ्रं तान् राक्षसान् मम समीपं आनयन्तु! अहं हि शत्रूणां विषये महत्कार्यम् अवगच्छामि।” तस्य वचनं श्रुत्वा राक्षसाः लङ्कायां गृहे गृहे, रम्यगृह्योषितगृह्युत्तमगृह्येषु, उद्यानेषु च, निर्भयम् उत्साहयन्तः राक्षसान् विचरन्ति। केचित् रथानारूढाः, केचित् अश्वारूढाः, केचित् गजारूढाः, केचित् पदातयः। सा पुरी रथगजाश्वरूढैः समाकीर्णा, व्योम्नि गरुडसमूहैः यथा, बभौ। ते वाहनानि त्यक्त्वा, विविधयानानि च, पद्भ्यां सभां प्रविशन्ति, गिरीन्द्रगुहां प्रविशन्त इव सिंहाः। राजपादौ स्पृष्ट्वा, राज्ञा पूजिताः, केचित् आसीनेषु, केचित् पृष्ठेषु, केचित् भूमौ उपाविशन्। राक्षसाः, राजाज्ञया सभायां समागताः, राक्षसराजं रावणं उपसङ्गम्य, यथायोग्यं पूजां चक्रुः। तत्र निर्णायककौशलसम्पन्नाः, गुणसम्पन्ना मन्त्रिणः, सर्वज्ञाः, दृष्टिमन्तः च, उपस्थिताः। तत्र शतशः वीराः अपि सुवर्णवर्णायां सभायां, सर्वकार्यार्थसुखाय, उपविविशुः। एवं रावणस्य सभायां, राक्षसवृन्दैः परिवृतः, महाबलः स राजा, युद्धाय सर्वं सञ्चिन्त्य, मन्त्रिसमवितः, स्थितः।