रावणः, राक्षसाधिपः, क्रोधमूर्तिः, गर्जन् स्वयमेवेदमवदत्—"अहमेकः सुग्रीवं लक्ष्मणं अंगदं हनूमन्तं च सर्वान् वानरान् यत्र स्थितान् हनिष्यामि।" इति। ततो वैदिकविभवसम्पन्ने वाल्मीकि-रामायणे युद्धकाण्डे नवमः सर्गः श्राव्यः। तत्र निकुम्भः, रभसः, सूर्यशत्रुः महाबलः, सुप्तघ्नः, यज्ञकोपः, महापार्श्वः, महोदरः च— अग्निकेतुः दुर्जयः, रश्मिकेतु-राक्षसः, इन्द्रजित् दीप्तवर्णः महाबलः रावणस्य पुत्रः— प्रहस्तः, विरूपाक्षः, वज्रदंष्ट्रः महाबलः, धूम्राक्षः, अतिकायः, दुर्मुखः राक्षसः च— ते सर्वे लोहेन गदाः शूलानि शक्तयः, तोमराः तीक्ष्णपरशवः, धनूंषि सुबाणानि, विशालधारासिप्रहरणानि च गृह्य— शस्त्राणि समालम्ब्य, तेषां राक्षसाणां कोपः परमः उत्पन्नः, ते सर्वे रावणं तेजसा दीप्तमिव समुपेत्य ऊचुः— "अद्य रामं सुग्रीवं लक्ष्मणं च, लघुं हनूमन्तं येन लङ्का लङ्घिता, हनिष्यामः।" इति। विभीषणः तु तान् शस्त्रगृहीतान् सर्वान् संयम्य, कराभ्यां सम्हृत्य, पुनः आसने उपवेशयन्, स्नेहपूर्वकं अवदत्— "प्रियः, यदि त्रिविधेन उपायेन लक्ष्यं न साध्यते, तदा प्रयत्नः वीर्यं च कर्तव्यं इति विद्वांसः वदन्ति। कथं तं विजिगीषुं, शक्तिस्थं, क्रोधं जितं, दुरापं, जाग्रतं, समारभ्य आक्रमितुम् इच्छसि? कः लोके जानाति वा चिन्तयितुम् शक्नोति हनूमन्तस्य वेगं, यः समुद्रं तीर्त्वा भयङ्कराणां नदीनां स्वामी अभवत्? रात्रिचराः, शत्रूणां बलवीर्यं अपरिमितं; कदापि तेषां अवज्ञा न कर्तव्या। रामः पूर्वं किम् अपराधं राक्षसाधिपतये अकरोत्, यस्य प्रसिद्धा भार्या जनस्थानात् अपहृता? यदि खरः, दुश्चरितः अपि, रामेण युद्धे हतः, तथापि सर्वे जीवाः स्वजीवनं रक्षन्ति। तस्मात् वैदेह्याः कारणं नो भयम् महत्; सा यत्र नीताः त्याज्या—किमर्थं तस्याः कृते कलहः? वीरः धर्मात्मा च व्यर्थं वैरं न कुर्यात्; सीता जनकनन्दिनी तस्य रामाय प्रतिपाद्या। यावत् सः रामः धनुषा गजाश्वरत्नसमृद्धां पुरीं न विनाशयेत्, तावत् सीता तस्मै दातव्या। यावत् वानरसेना विशालाः भीषणा दुर्जया लङ्काम् न व्याप्नुयात्, तावत् सीता प्रतिपाद्या। निश्चितं लङ्कापुरी सर्वे च राक्षसवीराः नश्यन्ति, यदि रामस्य प्रिया स्वयम् न दत्तव्या। स्नेहात् त्वां याचामि—मम वचनं कुरु; हितं सत्यं च वदामि—सीता तस्मै प्रतिपाद्या। यावत् दशरथपुत्रः शरैः शरदादित्यप्रभैः नवाग्रैः दृढैः अव्यभिचारिभिः त्वं न विनाशयेत्, तावत् सीता तस्मै दातव्या। क्रोधं त्यज—यः सुखधर्मौ नाशयति; धर्मं कुरु—यः सुखकीर्तिं वर्धयति; अनुग्रहं कुरु—सर्वे पुत्रबान्धवैः सह जीवेम; सीता रामाय दशरथपुत्राय दातव्या।" इति विभीषणस्य वचः श्रुत्वा, रावणः राक्षसाधिपः तान् सर्वान् विसर्ज्य स्वगृहं प्रविष्टवान्। तत्र वाल्मीकि-रामायणे युद्धकाण्डे दशमः सर्गः श्राव्यः। प्रभाते, विभीषणः महाकर्मा धर्मनिष्ठः, निश्चययुक्तः, राक्षसाधिपतेः प्रासादं अभ्यगच्छत्। सः प्रासादः पर्वतशिखरैः निर्मितस्य शिखरस्य सदृशः, पर्वतशिखरवत् उच्चः, विशालैः सुविभक्तैः प्रांगणैः, जनसमूहैः आकीर्णः। सः प्रासादः मन्त्रिज्ञैः धर्मनिष्ठैः उपनिविष्टः, सर्वतः विश्वस्तैः पर्याप्तैः राक्षसैः परिवृतः, सुगुप्तः च। मत्तगजानां स्फुरणैः वायु विक्षिप्तः, शङ्खनिनादैः महत्, वाद्यरवैः आकीर्णः। नार्यः तत्र समाविष्टाः, महावीतिषु कलकलः, सुवर्णद्वारैः उत्तमाभरणैः अलङ्कृतः। गन्धर्वगृहसदृशः, मरुत्प्रासादवत्, रत्नराशिभिः पूर्णः, नागनिवाससदृशः। सः विभीषणः महतेजाः सूर्यः मेघं यथा प्रविश्य, ज्योतिषा दीप्तः, ज्येष्ठभ्रातुर्गृहं प्रविष्टवान्। तत्र सः शुभैः मन्त्रैः वेदविद्भिः, भ्रातुर्जयार्थं उच्चार्यमाणैः, श्रुतवान्। ब्राह्मणान् मन्त्रविदः वेदविदः, दधियुक्तपात्रैः घृतैः पुष्पैः पूजितान्, दृष्टवान्। सः शिष्टाचारविद्, सुवर्णमण्डितं राजासनं समीपं गत्वा, विधिवत् उपचारं अकरोत्। तत्र, एकान्ते मन्त्रिणां सन्निधौ, महात्मा विभीषणः रावणं हितं, यथायोग्यं, उत्तमं वाक्यं अवदत्। सः ज्येष्ठं भ्रातरं सान्त्व्य, शिष्टया पद्धत्या, समयस्थानहेतुं अनुसृत्य, लोकवृत्तं ज्ञात्वा, वाक्यं अब्रवीत्— "यदा सीता अत्र आगता, शत्रुनिग्रहण, तदा आरभ्य, अशुभानि चिह्नानि पश्यामः। होमा मन्त्रैः प्रज्वलिताः स्फुलिङ्गैः धूमेन कुटिलैः ज्वलनैः वर्धन्ते, न तु दीप्तं प्रकाशयन्ति। तव होमकुण्डेषु यज्ञशालासु च, ब्रह्मस्थानानि च, सर्पाः दृश्यन्ते, तिलेषु कृमयः प्रादुरभवन्।" इत्येवम्।