राघवस्य उक्तानि वचांसि निशम्य, महर्षिः विश्वामित्रः वाक्यकुशलः प्रत्युवाच—"शृणु, राघव, अस्य आश्रमस्य यथार्थं, यः कश्चन महात्मना कोपेन शप्तः। अयं हि पूर्वं गौतमस्य महात्मनः प्रसिद्ध आश्रमः, देवोपमः सः मुनिः देवैः अपि पूजितः। अत्र किल अहल्या सहितः सः सहस्रसंवत्सराणि तपः अकरोत्, महाबाहो राजपुत्र। एकदा, गौतमस्य अनुपस्थितिं ज्ञात्वा, शचीपतिः इन्द्रः मुनिवेषधारी सन् अहल्याम् इदं वचनम् अब्रवीत्—'यः कामयते संगमं, स उत्तमकाले स्थित्वा धैर्येण प्रतीक्षते; अहं तु त्वया सह साक्षात् संगमं इच्छामि।' सा अहल्या, मुनिवेषेणागतं देवराजम् अभिज्ञाय, रघुनन्दन, बुद्धिहीनत्वात् देवेश्वरस्य कौतूहलात् तं संगमं समनुजज्ञे। ततः कृतकृत्या सा अहल्या देवराजं प्राह—'कृतार्थास्मि, देवेश, शीघ्रं गच्छ, स्वामिन्।' सा पुनः प्रार्थयामास—'देवेश, त्वं च अहं च गौतमात् सर्वथा रक्षितव्यौ।' तदा इन्द्रः हसन् अहल्याम् उक्तवान्—'सुन्दरनितम्बे, तुष्टोऽस्मि, यथागतं गमिष्यामि।' संगमात् अनन्तरं सः तत्क्षणात् आश्रमात् निर्गतः। सः इन्द्रः, गौतमभयात् शीघ्रं निर्गम्य, महर्षिं प्रविशन्तं दृष्टवान्। सः तपोबलसम्पन्नः महर्षिः, देवदानवदुर्लभः, स्नात्वा ज्वलनसमानः बभासे। सः गौतमः, समिधः कुशं च गृहीत्वा प्रविश्यन्तं दृष्ट्वा, देवराजः भीतः विवर्णमुखः अभवत्। तदा धर्मात्मा गौतमः, इन्द्रं मुनिवेषधारिणं दृष्ट्वा, कोपसंयुक्तः तम् उवाच—'मम रूपेण त्वया पापं कृतम्; तस्मात् त्वं फलहीनः भविष्यसि।' एवमुक्ते गौतमेन कोपसमन्वितेन, सहस्रलोचनस्य शक्रस्य शिश्नं भूमौ पतितम्। ततः इन्द्रं शप्त्वा, स्वां भार्यां अपि शप्तवान्—'त्वं बहुसंवत्सराणि अत्र वत्स्यसि।' सा अहल्या वाताहारिणी, उपोषिता, तपसा दग्धा, भस्मशायिनी, सर्वभूतैः अदृश्या, अस्मिन्न् आश्रमे स्थित्वा तिष्ठ। यदा दशरथात्मजः रामः एष भयङ्करे वनं आगमिष्यति, तदा शुद्धा भविष्यसि। तम् अतिथिं सम्प्राप्य, लोभमोहविवर्जिता, हृष्टा स्वं रूपं प्राप्य मम समीपं भविष्यसि। एवं पापायै उक्त्वा, महातपाः गौतमः सिद्धचारणसेवितं आश्रमं परित्यज्य, हिमवत्पृष्ठे तपः अकरोत्। इदानीं, कौसल्येय, नवचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः फलहीनत्वं प्राप्तः इन्द्रः, भयाकुललोचनः, अग्निप्रभृतिभिः देवैः, सिद्धगन्धर्वचारणैः सहितः, इदं वचनं उवाच—'महर्षेः गौतमस्य तपसो विघ्नं कृत्वा, कोपं च उत्पाद्य, देवकार्यार्थं एतत् कर्म कृतम्। तस्य कोपात् अहं फलहीनः अभवम्, सा च त्यक्ता; महाशापेन तस्य तपोऽपि नष्टम्। तस्मात्, देवाः, ऋषिभिः चारणैः च सहिताः, एष देवकार्यार्थं कृतः कार्यः मम सफलः क्रियताम्।' इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा, अग्निप्रमुखाः देवाः पितॄन् उपगम्य, मरुद्भिः सह, ऊचुः—'एष मेषः अखण्डः, इन्द्रस्तु शिश्नहीनः; मेषस्य शिश्नं गृहित्वा शीघ्रं इन्द्राय दत्त।' मेषः फलहीनः स्यात्, तेन पितॄणां तुष्टिः परमं भविष्यति; ये नराः मेषं यजन्ति, ते अक्षयफलप्राप्ताः भविष्यन्ति, यूयं च तान् परितोषयिष्यथ। अग्निवचनात् पितरः मेषस्य शिश्नं गृहित्वा, सहस्रलोचनाय न्यधुः। तस्मात् कालात् पितरः फलहीनं मेषमश्नन्ति, फलं तेषां दत्तम्। तदा प्रभृति, राघव, इन्द्रः मेषशिश्नधारी अभवत्, गौतमस्य तपोबलात्। ततः, महातेजाः, पुण्यरूपां अहल्यां मोचयितुं, धर्मात्मनः आश्रमं गच्छ। विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह, विश्वामित्रपूर्वगः आश्रमं प्रविवेश। तत्र सः तपसा दीप्तिमतीं, देवासुरैरप्यदृश्यां, अहल्यां ददर्श। सा अहल्या स्रष्ट्रा सृष्टा, मायया निर्मिता, धूमेन आवृता, ज्वलनशिखेव बभासे। सा हिमवर्षमेघैः आच्छन्नपूर्णचन्द्रप्रभेव, अम्भसि स्थितार्कप्रभेव, दुष्प्राप्या बभूव। गौतमवाक्यप्रभावात् सा त्रिषु लोकेषु अदृश्याऽभूत्; रामदर्शनात् शापान्तः अभवत्, सा दृश्यतां प्राप्तवती। तदा रघुनन्दनौ तस्याः पादौ सस्मितौ प्रगृह्य, गौतमवचनं स्मृत्वा, सा तौ प्रतिजग्राह। सा सम्यक्संहित्या पाद्यं अर्घ्यं च अतिथिसत्कारं च अदात्; काकुत्स्थः विधिपूर्वकं तानि प्रतिगृह्य।