मिथिलानगर्याः समीपे तस्मिन् कानने रामः प्राचीनं विरक्तं रमणीयं चाश्रमस्थानं ददर्श। तं दृष्ट्वा स राघवः महर्षिं विश्वामित्रं पृष्टवान्—"भगवन्, इदं स्थलम् आश्रमसदृशं दृश्यते, किन्तु मुनिभिः शून्यम् अस्ति। कस्य पूर्वमाश्रमः अयम्? श्रोतुम् इच्छामि।" तस्य वचः श्रुत्वा महर्षिः विश्वामित्रः वाक्यकुशलः प्रत्युवाच—"शृणु राघव! यः अयं आश्रमः, स महात्मना कोपेन शप्तः। अस्य कस्याश्रमत्वम् इति त्वां सम्यग् वक्ष्यामि। एष पूर्वम् गौतमस्य महात्मनः प्रख्यातस्य मुनिवरस्याश्रमः आसीत्, यः देववत् तेजस्वी देवैः अपि पूजितः। अत्रैव स गौतमः सह अहल्यया दीर्घकालं सहस्रशः वर्षाणि तपः आचरन्। तदा शचीपतिः इन्द्रः, गौतमस्य अनुपस्थितिं ज्ञात्वा, मुनिवेषं कृत्वा, अहल्याम् उपगम्य अब्रवीत्—'ये समागमम् इच्छन्ति, ते कालेन संयुज्यन्ते; अहम् तु त्वया सह समागमम् इच्छामि।' सा अहल्या, मुनिवेषधारिणं देवराजम् इन्द्रम् अवगम्य, रघुनन्दन, विवेकहीना सती, देवेश्वरस्य कौतूहलात् तस्य अनुज्ञां दत्तवती। ततः कृतकृत्या सा अहल्या तं देवराजं उवाच—'सन्तुष्टा अस्मि, देवेश! शीघ्रं गच्छ। मम च स्वस्य च रक्षां कुरु।' इन्द्रः हसन् प्रत्युवाच—'सुन्दरनितम्बिनि, अहम् सन्तुष्टः, यथागतं गच्छामि।' ततः तयोः समागमे कृतमात्रे, इन्द्रः तुरगेव आश्रमात् निर्गतः। तस्मिन्नन्तरे, गौतममुनिं प्रविशन्तं दृष्ट्वा, इन्द्रः भयात् शीघ्रं पलायितुम् उद्यतः। स गौतमः, देवदानवदुर्लभः, तपसा दीप्तः, स्नानात् आगतः अग्निवत् दीप्तिमान् आसीत्। तत्र, समिधः कुशांश्च वहन् गौतमं दृष्ट्वा, देवराजः इन्द्रः भयाकुलः श्वेतवदनः अभवत्। तदा धर्मात्मा गौतमः, मुनिवेषधारिणं पापकृतं इन्द्रं कोपसमन्वितः अब्रवीत्—'मम रूपं समास्थाय, त्वया पापकर्म कृतम्; अतः त्वम् निष्फलः भविष्यसि।' एवमुक्ते गौतमेन, कोपात् तस्य सहस्राक्षस्य शिश्नं भूमौ पतितम्। ततः इन्द्रं शप्त्वा, गौतमः स्वपत्नीमपि शप्तवान्—'अनेकसहस्रवर्षाणि अत्रैव स्थास्यसि। वाताहारा, क्षुत्क्षामा, तपसा दग्धा, भस्मशायिनी, सर्वभूतैः अदृश्यासि, अस्मिन्नेव आश्रमे वत्स्यसि। यदा दशरथात्मजः रामः एष वनं आगमिष्यति, तदा त्वं शुद्धा भविष्यसि। अतिथिं तम् आत्मन्यागतं सम्यक् सत्कृत्य, लोभमोहविवर्जिता हृष्टा स्वं रूपं प्राप्य मम समीपम् आगमिष्यसि।' एवं पापिनीम् उक्त्वा, महातपाः गौतमः सिद्धचरितसङ्कुलम् आश्रमम् उत्सृज्य, हिमवत्पर्वतस्य रम्ये शिखरे तपः आचरितुम् अगच्छत्। एवमिदानीं, शृणु वाल्मीकिना विरचितस्य श्रीरामायणस्य बालकाण्डस्य एकोनपञ्चाशत्तमः सर्गः। ततः निष्फलः कृतः इन्द्रः, भीतदृष्टिः, अग्निप्रधानैः सर्वैः देवैः, सिद्धगन्धर्वचरितैः सह, वाक्यम् अब्रवीत्—'महात्मनः गौतमस्य तपसः विघ्नं कृत्वा, तस्य कोपं प्राप्य, देवकार्यार्थं एष पापः मया कृतः। तस्य शापात् अहम् निष्फलः जातः, सा च नष्टा; तेन महाशापेन तस्य तपः हृतम्। अतः, सुरश्रेष्ठाः, यूयं सर्वे मुनिभिः च चरितैः सह, मम कृते कृतं कर्म फलीकुरुत।' शतक्रतुवचनं श्रुत्वा, देवाः अग्निप्रमुखाः पितॄन् उपगम्य, मरुद्भिः सह, अब्रुवन्—'एष मेषः अक्षतः, इन्द्रः तु निष्फलः; मेषस्य शिश्नं गृहित्वा शीघ्रं इन्द्राय दत्त। मेषः निष्फलः कृतः पितॄणां परमानन्ददायकः; ये नराः मेषबलिं ददति, ते अक्षयफलम् लप्स्यन्ते, यूयं च तैः परितोषं प्राप्स्यथ।' अग्निवचनं श्रुत्वा, पितरः समागताः मेषस्य शिश्नं गृहित्वा सहस्राक्षे स्थापयामासुः। तस्मात् कालात् काकुत्स्थ, पितरः निष्फलमेव मेषं भुञ्जते, फलं तेषां दत्तम्। तस्मात् कालात्, राघव, इन्द्रस्य मेषशिश्नत्वं, गौतमस्य महात्मनः तपोबलात्, अभवत्। ततः, महातेजाः राघव! पुण्यशीलस्य आश्रमं गत्वा, दिव्यरूपां अहल्यां मोचय। विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह विश्वामित्रं पुरस्कृत्य तं आश्रमं प्रविवेश। तत्र सः अहल्यां ददर्श, या तपोबलवृद्धतेजसा समन्ततः देवदानवैः अपि दुष्प्राप्या अभवत्। सा सृष्टिकर्त्रा प्रयत्नेन निर्मिता, मायया आविष्टा, धूमेन वेष्टिता, ज्वलदग्निशिखेव आसीत्। शिशिरमेघसंवृतपूर्नचन्द्रप्रभेव, सलिलमध्ये स्थितार्कप्रभेव, सा विराजमानासीत्। गौतमवाक्यशक्त्या, सा अहल्या त्रिषु लोकेषु दुष्प्राप्या जाता, यावत् रामस्य दृष्ट्या शापपर्यन्तं, तदा एव सा तयोः दृष्टिगोचरा अभवत्।