रामः, सीतायाः स्नेहविह्वलो, भूमौ तया सह, शिथिलोरुभ्याम् उपविश्य, तस्याः संस्पर्शेन एव जीवितुं शक्नोति स्म। यथा सीता समीपे स्यात्, तदा सः जलयुक्तक्षेत्रस्य सुखं अनुभवति; दूरस्था तु, केवलं तस्या जीवितवार्तया एव जीवति। कदा अहम्, रिपून् विजित्य, श्रीमन्तं भाग्यवत् इव, सुश्रोणिं पद्मलोचनां सीतां द्रक्ष्यामि इति सः चिन्तयामास। कदा अहम्, तस्याः मनोहरदन्ताधरं पद्मवदनं स्वहस्तेन उद्धृत्य, रोगी इव रसं पिबामि इति सः आकाङ्क्षाम् अकरोत्। कदा तस्याः स्तनद्वयं, तालफलसदृशं, आलिङ्गने कम्पमानं, माम् आनन्दयिष्यति इति सः विललाप। धार्तराष्ट्र्या रक्षसां मध्ये, रक्षिता विना, अनाथा इव, सा कृष्णलोचना सीता रक्षां न लभते इति सः दुःखमगमत्। जनकस्य दुहिता, दशरथस्य वधूः, मम प्रिया, राक्षसीमध्ये शयाना कथं स्वपिति इति सः चिन्तयामास। सा च, यथा शरदिन्दुः मेघान् अपाकृत्य उदेति, तथा रक्षसां दुर्ग्राह्यान् निहत्य उत्थास्यति इति सः विश्वसिति स्म। सीता, स्वभावेन तन्वी, दुःखोपवासाभ्यां, देशकालविपर्ययाच्च, अधिकं कृशा जाता इति सः अनुमानं चकार। कदा अहम्, राक्षसराजस्य हृदि बाणान् निहत्य, तस्य दुःखं प्राप्य, स्वमनोदुःखं च त्यक्ष्यामि इति सः आकाङ्क्षाम् अकरोत्। कदा पुण्यशीला मम सीता, देवकन्यासमा, संप्रेक्ष्य, ग्रीवम् आलिङ्ग्य, हर्षाश्रूणि स्रक्ष्यति इति सः विचारयामास। कदा अहम्, मैथिल्या वियोगजनितात् घोरात् दुःखात्, यथा कृष्णवस्त्रात् शुक्लवस्त्रं परिवर्तते, तद्वत् सहसा विमुच्ये इति सः विललाप। एवं रामः, तत्र शोकमग्नः, विलपन् आसीत्। तस्मिन् काले, दिनान्ते, मन्दप्रभः सूर्यः अस्तं गतः। लक्ष्मणेन समाश्वास्य, रामः सायं संध्याकर्म अकरोत्; तस्य मनः, पद्मपत्राक्षीं सीतां स्मरन्, क्लिष्टमभवत्। इदानीं षष्ठः सर्गः कथ्यते। श्रीमद्वाल्मीकीये रामायणे, युद्धकाण्डे, षष्ठः सर्गः आरभ्यते। लङ्कायाम् घोरं कर्म दृष्ट्वा, राक्षसराजः रावणः, मनसा विजितः, लज्जया नतमुखः, सर्वान् राक्षसान् इन्द्रः महात्मनं हनूमन्तं दृष्ट्वा यथा, तद्वत् संबोधितवान्। लङ्का दुर्गमा पुरी, एकेन वानरेण भिन्ना; जनकात्मजा सीता दृष्टा। राजप्रासादः देवायतनं च भिन्नं, श्रेष्ठाः राक्षसाः निहताः, सर्वा लङ्का हनूमता व्याकुलीकृता। अहम् किं भवतां हिताय करिष्यामि? उचितं किं? यथायोग्यं कर्तव्यं, तद् विचिन्त्यताम्। विजयः मन्त्रे प्रतिष्ठितः इति ज्ञायते; अतः रामस्य विषये मन्त्रणा मम रोचते। त्रिभिः सह, मित्रैः, बन्धुभिः, अपि वा शत्रुभिः, यः मन्त्रं समाचरेत्, सः युक्तिमान् स्यात्। यः सह मन्त्रयित्वा कर्म आरभते, यत्नं च करोति, सः उत्तमपुरुषः इति कथ्यते। एकः एव विचारयन्, धर्ममेव चिन्तयन्, स्वयमेव कर्म करोति चेत्, सः मध्यमः। गुणदोषौ अज्ञात्वा, भाग्यं नाश्रित्य, कार्यं न कृत्वा, "करिष्ये" इति वदन्, सः अधमः। यथा पुरुषाः श्रेष्ठा, अधमा, मध्यमाः च, तथा मन्त्राः अपि। यत्र एकता, शास्त्रदृष्ट्या नीतिः, मन्त्रिणां च विचारनिष्ठा, सः मन्त्रः श्रेष्ठः। बहुमतैः विचारिते, पश्चात् निर्णयः, पुनः ऐक्यम्—सः मध्यमः। परस्परमताश्रयणात् विवादः, ऐक्याभावः, लाभाभावश्च—सः मन्त्रः अधमः। अतः, उत्तमान्तरः विचिन्त्यताम्; युक्तं कर्तव्यं निश्चित्यताम्—एषा मम मतिः। रामः, सह लक्ष्मणेन, कोटिवानरैः परिवृतः, लङ्कां प्रति समीपगः, अस्माकं भयहेतुः। राघवः सागरं सहजया शक्त्या, शीघ्रं सेना सहितः, अतीत्य आगमिष्यति। सः वीर्येण सागरं शोषयेत्, अथवा अन्यत् किञ्चित् करिष्यति; वानरैः प्रतिकूलिते, नगरस्य च सैन्यस्य च हितं, सर्वं मया सह सम्यक् विचिन्त्यताम्। सप्तमः सर्गः इदानीं शृण्वन्तु। राक्षसराजेन एवम् उक्ताः बलिनः राक्षसाः, अञ्जलिं कृत्वा, सर्वे रावणं राक्षसेश्वरं ऊचुः। शत्रोः बलं अज्ञात्वा, नीतिहीनाः वयं, हे राजन्, अस्त्रशस्त्राणि चास्माकं सन्ति—गदा, शूलाः, शराः, त्रिशूलाः, सृष्टयः च। किं कारणं, यः त्वं, एतादृशं महद्बलम् उपाश्रित्य, विषण्णः भवसि? भोगवतीं प्राप्त्वा, नागान् युद्धे जयित्वा। कैलासशिखरे बहुभिः यक्षैः परिवृतः, महान् वधः कृतः, धनदाधिपः वशे कृतः। महेश्वरस्य सख्येन प्रशंसितः, सः त्वं, कोपात्, लोकपालम् अपि युद्धे पराजितवान्। यक्षगणान् निहत्य, कम्पितान्, विजितान्, कैलासशिखरात् विमानम् अनयः। दानवेश्वरः, महाबाहुः, महाबलः, दुष्प्राप्यः, त्वया संग्रामे जितः, कुम्भीनसीं सुखेन स्थाप्य।