रामः, सीताया विरहदुःखेन संतप्तः, सौमित्रिं उवाच – “हे सौमित्रे! त्वया विना अहम् सागरं प्रविश्य तत्र शयनं करिष्यामि; एवं कामाग्निः यद्यपि दहति, जलमध्ये शयनं कुर्वन् मां न दहिष्यति। इच्छायाः प्रवृद्धे अपि, एतदपि विरहिणः महत्त्वं; किन्तु तया सह भूमौ शयनेन जीवितुं शक्यते। यथा कर्षकः जलयुक्तं क्षेत्रं जलहीनं च क्षेत्रं भेदेन जीवति, तथा अहम् तस्याः समीपस्थत्वेन जीवामि; तस्याः जीवितं श्रुत्वा जीवामि। कदा अहम् शत्रून् विजित्य, श्रीसमृद्ध्या दीप्तः, सुंदरजघनां पद्माक्षीं सीतां पश्यामि? कदा अहम् तस्याः पद्मवदनं, रम्यदन्तं रम्योष्ठं च उद्धृत्य, रोगी रसायनं यथा पिबति, तथा पिबामि? कदा तया स्तनद्वयं, तालफलसदृशं, आलिंगनसमये कम्पमानं, मां प्रमोदं करिष्यति? नूनं सा कृष्णनेत्रा, राक्षसैः परिवृता, रक्षकविहीना, रक्षणार्थम् शरणं यथा त्यक्तः याचति, तथा रक्षां न पश्यति। जनकस्य कन्या, दशरथस्य पुत्रवधू, राक्षसमध्ये शयाना कथं शय्यां उपविश्यति? सा राक्षसान् अपास्त्वा, शरद्व्यपेतमेघेषु चन्द्रकला इव उद्गमिष्यति। नूनं सा स्वभावतो लघु, शोकव्रताभ्यां, देशकालपरिवर्तनात्, अधिकं कृशा अभवत्। कदा अहम् राक्षसराजस्य हृदये बाणान् स्थापयित्वा, तस्य दुःखम् प्रतिनिवर्त्य, स्वचित्ते दुःखम् अपास्त्वा? कदा पुण्यशीला सीता, देवकन्येव, स्नेहात् मम ग्रीवाम् आलिंग्य, हर्षाश्रूणि विमुञ्चति? कदा अहम् मैथिल्याः वियोगजं घोरं दुःखम्, कृष्णवस्त्रात् शुक्लवस्त्रपरिवर्तनमिव, सहसा त्यजामि? एवं रामः तत्र विलपन् आसीत्; सायं सूर्यः मन्दरूपः अस्तं गतः। लक्ष्मणेन सान्त्वितः, रामः सायंकालीनं विधिं अकरोत्; तस्य मनः सीतापद्मलोचनां स्मृत्वा विषण्णम् अभवत्। इदानीं षष्ठः सर्गः श्रूयताम्। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे षष्ठः सर्गः आरभ्यते। लङ्कायां भीषणं कर्म दृष्ट्वा, राक्षसाधिपः रावणः, आत्मनः मनः दीनम् कृत्वा, सर्वेषां राक्षसानां समक्षं, शिरः नमयित्वा, इन्द्रः महात्मनः हनूमतः पुरतः यथा, भाषत्। दुर्गम्या लङ्कायां, एकेन वानरेण प्रविश्य, जनकस्य कन्या सीता दृष्टा। प्रासादः देवालयः च लङ्घितौ, श्रेष्ठा राक्षसाः हनूमता हताः, लङ्कापुरी सर्वत्र कम्पिता। किं भवतः हिताय करणीं? किं उचितं कार्यं? यथायोग्यं कार्यं साधु साध्यते, तद् वदामः। विजयः मन्त्रे स्थितः इति विद्वांसः वदन्ति; अतः रामस्य विषयं चिन्तयित्वा, मन्त्रणा मम प्रियं। त्रिभिः संयुक्ता मन्त्रणा, युक्तिप्रज्ञैः, मित्रैः, बन्धुभिः, प्रतिपक्षैः वा सह, श्रेष्ठा। यः सह मन्त्रणा कार्यं आरभ्य, यत्नं योजयति, स श्रेष्ठः पुरुषः। यः एकाकी धर्मं चिन्तयन् कार्यं करोति, स मध्यमः। यः दोषगुणं न विचार्य, भाग्यं नाश्रित्य, कार्यं न साधयन्, ‘करिष्यामि’ इति वदति, स अधमः। यथा पुरुषाः उत्तमाः, अधमाः, मध्यमाः, तथा मन्त्रणा अपि उत्तमा, अधमा, मध्यमा। शास्त्रदृष्ट्या युक्तिः, मन्त्रिणां एकत्वं, मन्त्रणा उत्तमा। मन्त्रिभिः बहुधा विचार्य, निष्कर्षः प्राप्तः, एकत्वं पुनः, सा मन्त्रणा मध्यमा। परस्परमताश्रयः, विवादः, एकत्वाभावः, लाभाभावः, सा मन्त्रणा अधमा। अतः उत्तमबुद्धयः साधु विचिन्त्य, यथायोग्यं कार्यं निश्चित्य, मम मतम्। रामः, सह लक्ष्मणेन वानरसैन्येन च, लङ्कां प्रति आगच्छति; सः अस्माकं संकटम्। निश्चितं राघवः, वीर्येन, यथायोग्यं वेगेन, समुद्रं लङ्घयिष्यति। स वीर्येन समुद्रं शोषयेत्, अन्यं कार्यं साधयेत्; वानरैः विरोधे, नगरस्य सैन्यस्य च हितं सर्वं मया सह साधु विचिन्त्यताम्। सप्तमः सर्गः श्रूयताम्। राक्षसाधिपेन उक्तः, बलशाली राक्षसाः, अञ्जलिं कृत्वा, रावणं राक्षसाधिपं प्रति ऊचुः। शत्रुबलेन अज्ञाताः, नीतिविवेकेन रहिताः, हे राजन्, वयं गदा, शूलानि, तोमराणि, त्रिशूलानि, मुद्गराणि च धारयामः। किं भवतः महाबलसैन्यं सन्ति, किं विषादं आगतः? भोगवतीं प्राप्त्वा, सर्पान् युद्धे विजित्य, त्वं विजयी अभवः। कैलासशिखरेषु स्थितैः बहुभिः यक्षैः परिवृतः, महत् विध्वंसं कृत्वा, कुबेरं वशं कृतवान्। महेश्वरसख्यं प्रशंस्य, क्रुद्धः, लोकपालं युद्धे पराजितवान्। यक्षगणान् हत्वा, कम्पितवान्, विमानं कैलासशिखराद् आनयितवान्।” एवं सर्गानुगतः रामरावणयोर् भावः, दुःखसंतापः, मन्त्रणा, राक्षसाणां उत्साहवचनं च, श्रीमद्रामायणे यथाक्रमं प्रकटितम्।