तदा स राजा, उत्तमपुरुषान् तं दुष्करमार्गमुपगतान्, उत्तमायुधधारिणः दृष्ट्वा, कारणं ज्ञातुमिच्छन् स्नेहपूर्णया वाचया सत्यम् अवोचत्—किमर्थम् एते महात्मानः इदं दुष्करं मार्गम् आगताः? श्रोतुमिच्छामि सत्यम्। तस्य वचनं श्रुत्वा विश्वामित्रः सर्वं यथावृत्तं न्यवेदयत्—सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, यथा विश्वामित्रः अकथयत्। राजा विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा महद् विस्मयं प्राप्तवान्। ततः राजा तौ दशरथपुत्रौ, यशस्विनौ, वीर्यवन्तौ, यथाविधि सत्कार्यं कृत्वा, अतिथिसत्कारं दत्तवान्। तौ राघवौ, तस्य महात्मनः उत्तमं सत्कारं प्राप्तौ, एकां रात्रिं तत्र उपविश्य, मिथिलां प्रति प्रस्थितौ। मिथिलां जनकनगरं शुभं दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः तां नगरं प्रशंस्य, "शुभं शुभम्" इति वदन्तः, तां महतीं पूजां कृतवन्तः। तत्र मिथिलासमीपे, राघवः एकं पुरातनं, परित्यक्तं, रमणीयं आश्रमं दृष्ट्वा, श्रेष्ठं मुनिं पप्रच्छ—"भोः भगवन्, इदं स्थलम् आश्रमसदृशं दृश्यते, किन्तु कुतः तपस्विनः न दृश्यन्ते? कस्य पूर्वाश्रमः अयं?" राघवस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, वाक्यकुशलः, प्रत्युवाच—"राघव, शृणु, सत्यं वक्ष्यामि। अयं आश्रमः महात्मना क्रोधात् शप्तः।" "किल, पूर्वं अत्र गौतमस्य महर्षेः आश्रमः आसीत्, दिव्यतेजस्वी, देवैरपि पूज्यः। अत्र, अहल्या सह, सः हजारवर्षाणि तपः कृतवान्। एकदा, गौतमस्य अनुपस्थितिं ज्ञात्वा, शचीपतिः इन्द्रः, मुनिरूपं धृत्वा, अहल्यां प्रति वाचम् उवाच—'यः कामयते संयोगं, सः यथाकालं प्रतीक्षते; अहं तु त्वया संयोगं इच्छामि।' अहल्या, मुनिरूपे इन्द्रं ज्ञात्वा, रघुनन्दन, विवेकहीना, देवराजस्य कौतूहलात् संयोगं अनुमोदिता।" "ततः, कार्यसिद्ध्यां, अहल्या तं देवराजं उवाच—'सन्तुष्टा अस्मि, देवेश, शीघ्रं गच्छ, प्रभो।' 'प्रभो, गौतमात् आत्मनं च मां च रक्ष,' इति। इन्द्रः हसन् अहल्यां प्रत्युवाच—'सुन्दरी, सन्तुष्टोऽस्मि, यथागतं गच्छामि।' ततः संयोगानन्तरं, त्वरितं कुटीम् उत्सृज्य निर्गतः।" "ततः, गौतमभीत्या, इन्द्रः शीघ्रं निर्गतः, परन्तु गौतमं महर्षिं प्रविशन्तं दृष्ट्वा। सः देवदानवैरपि दुर्गमः, तपसा सम्पन्नः, स्नानं कृत्वा, अग्निवत् दीप्तिमान् आसीत्। तत्र, गौतमं समिध्कुशधारिणं दृष्ट्वा, इन्द्रः भयभीतः, मुखं श्वेतं जातम्।" "गौतमः, मुनिरूपे इन्द्रं दृष्ट्वा, धर्मात्मा अपि, कोपात् तं दुष्टं वाक्यं उवाच—'मम रूपं धृत्वा, त्वया दुष्कृतं कृतम्; तस्मात् फलहीनः भविष्यसि।' क्रोधात् गौतमस्य वचनं श्रुत्वा, सहस्राक्षस्य अण्डानि भूमौ पतितानि।" "इन्द्रं शप्त्वा, गौतमः पत्न्याः अपि शापं दत्तवान्—'हजारवर्षाणि, अत्र स्थास्यसि। वायुभक्ष्या, निराहारा, तपसा दग्धा, भस्मशायिनी, सर्वभूतैः अदृश्यासि। यदा रामो दशरथनन्दनः अत्र वनं आगच्छति, तदा शुद्धा भविष्यसि। तं अतिथिं सत्कार्यं कृत्वा, लोभमोहवर्जिता, हर्षेण स्वं रूपं प्राप्य, मम समीपं आगमिष्यसि।' इत्युक्त्वा, गौतमः, तपसा सम्पन्नः, सिद्धचरनसेवितं आश्रमं त्यक्त्वा, हिमालयशिखरे तपः कर्तुं गतः।" एवं कथा श्रुत्वा, शृणु वाल्मीकि-रामायणस्य बालकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः। तदा, इन्द्रः, फलहीनः, भीतदृष्टिः, अग्निप्रमुखान् देवान्, सिद्धगन्धर्वचरनान् उवाच—"महात्मनः गौतमस्य तपसः विघ्नं कृत्वा, देवेषु हेतुम् उपन्यस्य, तस्य क्रोधं उत्पादितम्। तस्य शापेन फलहीनः जातः, अहल्या परित्यक्ता, महाशापेन तपो हृतम्। अतः, हे सुरश्रेष्ठाः, सर्वे मुनिसहिताः, चरनसहिताः, देवहिताय कृतं कर्म सफलं कुरुत।" शतक्रतुवचनं श्रुत्वा, देवाः अग्निप्रमुखाः पितृभिः सह, मरुद्भिः सह, इदं वाक्यं ऊचुः—"एष मेषः अखण्डः, इन्द्रः फलहीनः; मेषस्य अण्डानि गृह्य, इन्द्राय शीघ्रं ददात।" मेषः फलहीनः कृतः, तेन पितृभ्यः परमं तुष्टिं दास्यति; यः नरः मेषं यजति, तस्य अक्षयफलं भविष्यति, यूयं तं फलम् दास्यथ।" अग्निवचनं श्रुत्वा, पितरः मेषस्य अण्डानि गृह्य, सहस्राक्षे स्थापयामासुः। तस्मात् कालात्, ककुत्स्थनन्दन, पितरः फलहीनं मेषं भुञ्जते, तस्य फलम् तेषां अभिलिखितम्। राघव, तस्मात् कालात् इन्द्रः मेषस्य अण्डानि धारयति, गौतमस्य तपोबलात्। ततः, महातेजस्विन्, स धर्मात्मा, गौतमस्य आश्रमं गच्छ, अहल्यां दिव्यरूपां, भाग्यशालिनीं, विमोचय।