तत्र तस्मिन् महेन्द्रगिरौ हिन्ताल-तिनिश-चूर्णक-निप-नीलशोक-सरल-अङ्कोल-पद्मकवृक्षाः समुपस्थिताः आसन्। तस्य पर्वतस्य सर्वे रमणीयाः सरांसि सरितः च प्रमुदितैः वानरैः आकीर्णानि बभूवुः। तत्र चक्रवाकैः संश्रितानि, कारण्डवैः कदलीकृतानि, प्लव-कौञ्चैः पूर्णानि, वराह-मृगैः च उपशोभितानि सरांसि दृश्यन्ते। तत्र भल्लूकाः, व्याघ्राः, सिंहाः, भीमाः चित्रकाः, बहवः चातिभयानकाः सर्पाः सर्वत्र विचरन्ति स्म। तेषां जलाशयानां रमणीयानि तोयानि विकसित-पद्मैः, सुरभि-सौगन्धिक-कुमुद-उत्पल-इत्यादिभिः पुष्पैः भूषितानि आसन्। गिरिसानुषु पक्षिणां नानावर्गाः कलरवं कुर्वन्ति स्म; वानराः तत्र स्नानं कृत्वा, जलं पीत्वा, क्रीडन्ति च। पर्वतम् आरोह्य वानराः अन्योन्यम् अपि सिञ्चन्तः, मधुगन्धिफलैः, मूलैः, पुष्पैः च रममाणाः आसन्। तत्र वानराः वृक्षान् भग्नवन्तः, बलमदेन मत्ताः, तडाग-परिमाणकदली-गुच्छाः लम्बमानाः अपि चिच्छेदुः। मधुवर्णाः मधुपाः पुष्टाः मक्षिकाः शाखाः विदारयन्त्यः लताः च आकर्षन्त्यः विचरन्ति स्म। अग्रगण्याः वानराः पर्वतशिखराणि विक्षिपन्तः अग्रे ययुः; अन्ये मधुमत्ताः वृक्षात् वृक्षं प्लुत्वा निनदन्ति स्म। केचित् वृक्षान् उपगम्य तिष्ठन्ति, केचित् पिबन्ति; पृथिवी तैः वानरवरैः पद्मवनानि इव आच्छादिता अभवत्। तत्र पद्मनिभलोचनः महाबाहुः रामः महेन्द्रं प्राप्य, वृक्षैः शोभितं तं शिखरं आरोहति स्म। तस्य शिखरस्यारूढः रामः, दशरथात्मजः, अधस्तात् कच्छप-मीन-संकीर्णानि जलानि अपश्यत्। ततः सह्यं महाशैलं मलयं च अतिक्रम्य, क्रमशः भीषणनिनादं समुद्रं प्राप्नुवन्। तत्र रामः, प्रमोदनां श्रेष्ठः, सुग्रीव-लक्ष्मणयोः सहितः शीघ्रं सागरतीरस्थं वनं जगाम। समुद्रतीरं विशालं समाश्रित्य, यत्र तटतरङ्गैः सम्यक् क्षालितं भूमिपृष्ठं, तत्र रामः वचनं अब्रवीत्— "सुग्रीव, वयं वरुणालयं प्राप्ताः; पूर्वं प्रतिपन्नं योजनं चिन्तयामः। अस्य पारं तटं, अत्र समुद्रः नद्याधिपः; अयं सागरः उपायं विना नातिक्रम्यते। अत्रैव वसामः; मन्त्रः विचिन्त्यतां, यथा वानरसैन्यम् पारं प्राप्नुयात्।" एवं सीताहरणक्लेशपीडितः महाबाहुः रामः, समुद्रं प्राप्त्वा, सेनायाः निवेशं आज्ञापयत्— "सर्वे बलानि तटे स्थाप्यन्ताम्, हे वानराधिप! सागरस्य अतिक्रमणाय समयः मन्त्रस्य आगतः। स्वस्वबलानि विमोच्यन्तां, कोऽपि न विचिन्त्यताम्; वीराः वानराः अग्रे यान्तु, यद् गूढं भयम् अस्ति तद् विचिन्त्यताम्।" रामस्य वचः श्रुत्वा, सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह, सेनां तटवृक्षसंवृतां सागरतीरे न्यवेशयत्। सा वानरसेना तत्र समुद्रसमीपे मधुवर्णतोयेन शोभिता, द्वितीय इव समुद्रः बभूव। तं वनं प्राप्य, वानरश्रेष्ठाः तत्रैव स्थित्वा, महापारं सागरं तीर्तुम् उत्सुकाः आसन्। तेषां निवेशने, सेनायाः घोषः सागरमहानिनादं अतिवर्त्य, सर्वतः श्रूयते स्म। सा वानरसेना सुग्रीवगुप्ता, त्रिभिः विभागैः विस्तृता, रामकार्यार्थे समाहितवृत्ता बभूव। सागरं समासाद्य, वानर्युथानि प्रमोदितानि, वायुसंकीर्णं महत् सागरं पश्यन्ति स्म। तं दूरात् दुस्तरं तीरं, राक्षसगणैः परिपूर्णम्, वानरनायकाः वरुणालयं दृष्ट्वा तत्रैव न्यवसन्। रात्र्यादौ दिवसस्य अन्ते, सागरः शर्कर-मत्स्य-समाकुलः, फेनलहरिहसितः, महातरङ्गनर्तनः, भीमः बभूव। चन्द्रे उदिते, समुद्रः चन्द्रप्रतिबिम्बैः संकीर्णः, तीक्ष्णवातैः, तिमिङ्गिल-मकर-संवृतः च अभवत्। वरुणालयं दीप्तसर्पैः आच्छादितम्, महात्मभिः निमग्नम्, नानापर्वतैः पूरितम् इव दृश्यते। तद् देशः अतिक्रान्तदुष्प्राप्यः, घोरतमः, राक्षसानां वासभूमिः, यत्र जलानि मकर-सर्पसंघर्षणात् उत्सन्नानि, प्रमुदितानि च आसन्। सागरः इव अग्निचूर्णेन सिक्तः, महाजलनागैः दीप्तिमान्, सदा देवद्विषां शत्रूणां च अधिष्ठानम्, पातालस्य च स्थानम् इव बभूव। सागरः नभः इव, नभः च सागर इव; उभयं न विवेच्यते स्म। जलम् आकाशेन संयुक्तम्, आकाशः जलसम्भिन्नः; तयोः रूपे तारा-मणिभिः पूरिते इव बभूव। मेघैः उदितैः, तरङ्गश्रेणिभिः उत्प्लुतैः, सागर-नभसोः भेदः न दृश्यते। नदीपतिना उत्प्लुताः तरङ्गाः, भीषणनिनादेन आकाशे स्थगिताः, महान् मृदङ्ग इव घोषन्ति स्म। रत्नानां जलस्य च समूहः, वातेन हृतः इव, क्रुद्धः इव शब्दं कुर्वन्, जलचरैः संकीर्णः दृश्यते। महात्मनः तं वारिसमूहं वातप्रहारेण आकाशे क्षिप्तम्, प्रवालतरङ्गैः शोभितम् अपश्यन्। एवं तस्मिन्स्थले, वानरसेना समुद्रतीरे स्थित्वा, रामस्य आज्ञया, सागरस्य पारगमनाय योजनं चिन्तयन्ती, तत्रैव रममाणा बभूव।