तदा, विशालपद्मदलायतलोचनौ, खड्गबाणधनुष्पाणी, पूर्णयौवनसमायुक्तौ, अश्विनौ इव सौन्दर्ये स्थितौ रामलक्ष्मणौ तत्र स्थितौ। ते आकस्मिकमत्र आगतवन्तौ, देवलोकात्सुरसमानौ इव, पादभ्यां कथं प्राप्तौ, कस्य वा हेतोः आगतौ इति मुनिं पप्रच्छुः। दिवाकरोदयाविव नभः शोभयन्तौ, समरूपसमवेषसम्गतौ, तौ भूमिं भूषयन्तौ दृष्ट्वा पुनः पृष्टवन्तः—किमर्थं एते श्रेष्ठपुरुषौ दुर्गमं मार्गमेत्य, उत्तमशस्त्रधारिणौ, आगतौ इति श्रोतुमिच्छामि। एवं वचः श्रुत्वा, विश्वामित्रः सर्वं यथावत् निवेदयामास—सिद्धाश्रमनिवासं, राक्षसवधं, यथायोग्यम्। विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा राजा महता विस्मयेन अभवत्। तौ दशरथात्मजौ यथार्हं सत्कृत्य, महाबलिनौ, विधिवत् पूजयामास। अथ तस्मात् महात्मनः परमसत्कारं लब्ध्वा, राघवौ तत्रैकां रजनीं व्युष्य, मिथिलां प्रति प्रस्थितवन्तौ। मिथिलां जनकपुरीं शुभां दृष्ट्वा, सर्वे मुनयः तां नगर्यं प्रशशंसुः—"शुभा, शुभेति"—सर्वथा पूजयामासुः। ततः मिथिलासमीपे वने, रामः प्राचीनं परित्यक्तं रमणीयं आश्रमं ददर्श, तं च श्रेष्ठमुनिं पप्रच्छ—"भगवन्, इदं स्थलं आश्रमसदृशं दृश्यते, किं तु मुनिभिः रहितम्। कस्य पूर्वमाश्रमः अयम्?" इति। राघवस्य वाक्यं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, वाक्यकुशलः, प्रत्युवाच—"शृणु राघव, यथार्थं वदामि, कस्यायमाश्रमः, यः कोपात् महात्मना शप्तः। एषः किल गौतमस्य महर्षेः पूर्वमाश्रमः, दिव्यतेजाः, देवैरपि पूजितः। अत्र किल अहल्या सह गौतमेन सहस्रवर्षाणि तपश्चर्यां कृतवती।" "एकदा गौतमस्य अनुपस्थितौ, शचीपतिः इन्द्रः मुनिवेषधारी सन् अहल्यामिदं वचनम् अब्रवीत्—'ये समागमकामाः, ते कालेन संयम्य यथासमयं तिष्ठन्ति; अहं तु त्वया सह संयोगमिच्छामि।' अहल्या मुनिवेषेण इन्द्रं विज्ञाय, रघुनन्दन, विवेकहीना सती, देवराजस्य कौतूहलात् तं समनुज्ञातवती। ततः कार्यसिद्धिं ज्ञात्वा, अहल्या तम् अब्रवीत्—'सन्तुष्टा अहं, देवराज, शीघ्रं गच्छ, आत्मानं माम् च रक्ष।' इन्द्रः हास्यपूर्वकं प्रत्युवाच—'सुन्दरनितम्बिनि, सन्तुष्टोऽहम्, यथागतं गमिष्यामि।' संयोगानन्तरं, इन्द्रः कुटीरात् निर्गतः।" "तदा, गौतमस्य भीत्या, इन्द्रः शीघ्रं गत्वा, महर्षिं प्रविशन्तं ददर्श। स महातपाः, सुरासुरदुर्लभः, पुण्यतोयैः स्नातः, ज्वलन इव बभासे। तत्र, अग्निहोत्रदर्भपाणिं तमृषिं दृष्ट्वा, इन्द्रः भयभीतः सन्, मुखं शुष्कमकार्षीत्। तदा, इन्द्रं मुनिरूपिणं दृष्ट्वा, धर्मात्मा गौतमः, कोपसंयुक्तः, तम् उवाच—'मम रूपं समास्थाय, पापमिदं कृतवानसि, दुष्टचेतन, तस्मात् त्वं फलहीनः भविष्यसि।'" "एवं गौतमस्य क्रुद्धस्य वचनेन, सहस्राक्षस्य शिश्नौ भूमौ पतितम्। ततः इन्द्रं शप्त्वा, भार्यां अपि शप्तवान्—'बहूनि वर्षसहस्राणि, अत्रैव वत्स्यसि। वायुभक्ष्या, निराहारा, तपसा दग्धा, भस्मशय्या, सर्वभूतैः अदृश्या, आश्रमेऽस्मिन्स्थास्यसि। यदा दशरथनन्दनः रामोऽयं घोरं वनमेत्य, तदा शुद्धा भविष्यसि। तं सम्यक् अतिथिं सत्कृत्य, लोभमोहविवर्जिता, हृष्टा स्वं रूपं प्राप्य, मम समीपं यास्यसि।'" "एवं पापां भार्यां शप्त्वा, महर्षिः गौतमः, महातपाः, सिद्धचरितं आश्रमं त्यक्त्वा, हिमवत्प्रस्थे तपश्चकार।" इति श्रीवाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः। अथ नवचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। तदा, फलहीनः जात्वा, इन्द्रः भयाकुललोचनः, अग्निप्रधानैः देवैः, सिद्धगन्धर्वचरदैः सह, वाक्यमुवाच—"महर्षेः गौतमस्य तपोविघ्नं कृत्वा, तं कोपयित्वा, देवकार्यार्थं एषः कर्म कृतम्। तस्य शापेन फलहीनः जातः, सा च परित्यक्ता। अतः सर्वे देवाः, मुनयश्च, चरदश्च, मम कृते कृतं कर्म फलीकुर्वन्तु।" इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा, अग्निप्रधानाः देवाः, पितॄन् उपेत्य, मरुद्भिः सह, प्रोचुः—"एषः मेषः सम्पूर्णः, इन्द्रस्तु फलहीनः। मेषस्य शिश्नौ गृहित्वा शीघ्रं इन्द्राय ददात। मेषः फलहीनः स्यात्, युष्माकं प्रीत्यर्थं, यः पुरुषः मेषं ददाति, तस्य अक्षयफलप्राप्तिः, युष्मभ्यं च महाफलप्रदानं स्यात्।" अग्नेर्वाक्यं श्रुत्वा, समागताः पितरः, मेषस्य शिश्नौ गृहीत्वा, सहस्राक्षस्याङ्गे स्थापयामासुः। एवं कथा सम्प्रवृत्ता, यथावर्णितश्लोकानुसारं, श्रीरामकथायां पुण्ये बालकाण्डे।