आशिर्वादं दत्त्वा जनकः महर्षिं दृष्ट्वा प्रश्नं प्रगृह्णात्—“कौ एते द्वौ युवान् देवैः समौ वीर्येण, गजसिंहगमनौ, शूरौ, व्याघ्रमहिषोपमौ? कमलदलविपुलाक्षौ, खड्गकवचधनुर्धरौ, यौवनसंपन्नौ, अश्विनौ इव शोभायुक्तौ। अयाच्छन् इह आगतौ, इव अमरौ दिव्यलोकात्, पादयात्रया किमर्थम् आगतौ, कस्य पुत्रौ, हे महर्षे? इमं देशं चन्द्रसूर्याविव आकाशं शोभयन्तौ, समशरीरगमनौ, समवर्णौ, समचेष्टितौ। किमर्थम् एते नरश्रेष्ठौ दुर्गं मार्गं समाश्रित्य, उत्तमायुधधारिणौ, आगतौ? सत्यं श्रोतुम् इच्छामि।” एवं उक्त्वा, जनकस्य वचनान् श्रुत्वा, विश्वामित्रः यथाक्रमं सर्वं वृत्तान्तं निवेदयामास—सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, यथावद्। विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा राजा महद् विस्मयम् अनुभूतवान्। ततः दशरथस्य पुत्रौ, पूज्यौ, बलशाली, अतिथिसत्कारं प्राप्तौ, यथाशास्त्रं सम्मानितौ। तदनन्तरं, उत्तमसत्कारं लब्ध्वा, राघवौ एकरात्रिं तत्र स्थित्वा, मिथिलां प्रति प्रस्थितौ। जनकपुरीं दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः “अत्युत्तमम्, अत्युत्तमम्” इति स्तुत्वा, मिथिलां महतः सम्मानितवन्तः। तत्र, मिथिलायाः समीपे, रामः एकं प्राचीनं, निरजनं, रम्यं आश्रमं दृष्ट्वा, महर्षिं पप्रच्छ—“भगवन्, इदं स्थानम् आश्रमसदृशम्, किन्तु कापि तपस्विनः न दृश्यन्ते। कस्य पूर्वाश्रमः इदं?” रामस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः, वाक्यकुशलः, प्रत्युत्तरं दत्तवान्—“राम, शृणु, यथार्थं कथयिष्यामि; कस्य आश्रमः इदं, यो महात्मना क्रोधात् शप्तः। एषः आश्रमः महर्षेः गौतमस्य, देवसमानतेजसः, देवैः अपि पूज्यः। अत्र, अहल्या सहितः, सहस्रशः वर्षाणि, तपः कृतवान्। गौतमस्य अनुपस्थितिं ज्ञात्वा, शचीपतिः इन्द्रः, मुनिरूपं धारयित्वा, अहल्यायै वचनं प्राह—‘कामिन्यः ऋतुकाले संयम्य तिष्ठन्ति; अहम् त्वां सन्दर्शयितुम् इच्छामि।’” रामवंशस्य आनन्दः, इन्द्रं मुनिरूपिणं ज्ञात्वा, अहल्या, कुतूहलात्, विवेकहीना, देवराजस्य संगमे अनुमतिं दत्तवती। ततः, कार्यं सम्पाद्य, अहल्या देवेन्द्रं प्राह—“सन्तुष्टा अस्मि, देवेश; शीघ्रं गच्छ, प्रभो। गौतमात् आत्मानं च माम् च रक्ष। इन्द्रः हसन्, अहल्यायै प्रत्युवाच—‘सुन्दरी, सन्तुष्टः अस्मि, यथा आगतं, तथा गच्छामि।’ संगमं कृत्वा, त्वरितं कुटीम् विहाय निर्गतः। गौतमभीत्या, इन्द्रः शीघ्रं निर्गच्छन्, महर्षिं गौतमं प्रविशन्तं दृष्टवान्। देवदानवैरपि दुष्प्राप्यः, तपोबलसम्पन्नः, स्नानं कृत्वा, अग्निसदृशः दीप्तिमान्। तत्र, दर्भसमिधधारिणं गौतमं दृष्ट्वा, देवराजः भयभीतः, श्वेतवर्णः अभवत्। तदा, इन्द्रं मुनिरूपिणं दृष्ट्वा, धर्मात्मा गौतमः, क्रुद्धः, पापात्मनं इदं वचनं प्राह—“मम रूपं धारयित्वा, पापकर्म कृतवान्; अतः निर्फलः भविष्यसि।” गौतमस्य महाक्रोधेन उक्ते, सहस्राक्षस्य वृषणौ भूमौ पतितौ। इन्द्रं शप्त्वा, गौतमः पत्नीं अपि शप्तवान्—“सहस्रशः वर्षाणि, अत्र वासं करिष्यसि। वाताहारिणी, उपवासिनी, तपशोषिता, भस्मशय्या, सर्वभूतैः अदृश्य, अत्र आश्रमे स्थास्यसि। यदा दशरथपुत्रः रामः इमं घोरवनं आगमिष्यति, तदा शुद्धा भविष्यसि। अतिथिसत्कारं कृत्वा, लोभमोहवर्जिता, हर्षेण स्वं रूपं प्राप्य, मम समीपं आगमिष्यसि।” एवं पापायै उक्त्वा, गौतमः, तपोबलसम्पन्नः, सिद्धचरनसेवितं आश्रमं विहाय, हिमालयस्य शोभनशिखरे तपः कर्तुं गतवान्। एतस्मिन्नेव समये, इन्द्रः निर्फलः, भयभीरुनेत्रः, अग्निप्रमुखैः देवैः, सिद्धगन्धर्वचरनैः सह, वचनं प्राह—“महात्मनः गौतमस्य तपोविघ्नं कृत्वा, क्रोधं जनयित्वा, देवहिताय एतत् कर्म कृतम्। तस्य शापेन निर्फलः अभवम्, अहल्या त्यक्ता, महाशापेन तपः अपहृतम्। अतः, देवश्रेष्ठाः, सर्वे ऋषिचरनैः सह, देवहिताय कृतं कर्म फलदं कुरुत।” शतक्रतुवचनं श्रुत्वा, अग्निप्रमुखाः देवाः, पितृभिः सह, मरुतैः सह, इदं प्राहुः—“एषः मेषः सम्पूर्णः, इन्द्रः निर्फलः; मेषस्य वृषणौ गृह्य, शीघ्रं इन्द्राय दत्त। मेषः निर्फलः भविष्यति, परं तुष्टिं दास्यति; यज्ञे मेषदानं कुर्वन्तः नराः अक्षयफलम् लप्स्यन्ति, यूयं च तान् बहुफलैः पूजयिष्यथ।” एवं गौतमाश्रमस्य पावनकथा, अहल्याया दुःखं, इन्द्रस्य शापः, देवानां समाधानं, मिथिलायाः समीपे रामस्य आगमनं, विश्वामित्रस्य उपदेशः, सर्वे ऋषयः जनकपुरीं स्तुत्वा, इत्यादि रम्यं वृत्तान्तं अभवत्।