नैरृत्यनक्षत्रं तु नैरृतानां स्वमिव महता क्लेशेन पीड्यते, मूलं मूलवता स्पृष्टं धूमकेतुना च धूमायितमिव दृश्यते। एते सर्वे विनाशस्य राक्षसानां निमित्तानि भवन्ति; अस्मिन्काले, नक्षत्रं ग्रहैः पीड्यमानं, मृत्युपाशगतानां स्वमिव जातम्। देवाः प्रहृष्टाः, वारिण्यः निर्मलाः, वनानि च फलैः प्रपूरितानि; मधुरगन्धा वायुम् आविशन्ति, वृक्षाश्च ऋतुसंयुक्तैः पुष्पैः विकसन्ति। तदा हनूमत्प्रमुखा वानरसेनाः, देवानां दैत्यसंयुगे सेनाः इव, परमप्रभया विराजमानाः, समागताः। एतद्विलोक्य, महाबाहो, त्वं प्रहृष्टः भवितुमर्हसि। एवं भ्रातरं सान्त्वयित्वा, प्रमुदितः सौमित्रिः वाक्यमुवाच; ततः वानरसमूहः समग्रां पृथिवीं व्याप्य, अग्रे प्रस्थितः। तेषां करपादाङ्गुलिभिः, शरभाणां वानराणां, नखदंष्ट्रायुधानां, धूलिः उत्पाटिता। सा महती वानरसेना दक्षिणदिशं पर्वतान् वनानि व्योम च आच्छाद्य, जगदाच्छाद्य, सूर्यरश्मीन् अवरुन्धतीव प्रचलति। सा भीमसेना सर्वं आच्छाद्य, मेघगण इव नभः, अग्रे प्रस्थितवती; यत्र यत्र सेना यायात्, तत्र तत्र योजनानि व्याप्नोति। सर्वे नद्यः प्रतिलोमगामिन्यः, निर्मलसरोवराणि, वृक्षसंछन्नपर्वतानि च तेन समयेन दृश्यन्ते। ते समप्रदेशान् फलवन्ति वनानि च प्रविश्य, मध्ये, परितः, तिर्यग्, अधस्ताच्च प्रचरन्ति। एवं पृथिवीं व्याप्य, महती सेना अग्रे प्रस्थितवती; सर्वे हृष्टमुखाः, वायुवेगेन ययुः। राघवार्थं समर्थिताः वानराः, परस्परं हर्षं, विक्रमं, प्रबलत्वं च दर्शयन्ति। यौवनोत्कर्षेण गर्विताः, मार्गे मार्गे विविधानि कर्माणि कुर्वन्ति; केचन शीघ्रं यान्ति, अन्ये उत्क्षिप्यन्ते। केचन वानराः वनवासिनः उच्चैः शब्दं कुर्वन्ति; केचन पुच्छान् कम्पयन्ति, अन्ये पादपातैः भूमिं ताडयन्ति। केचन भुजौ विक्षिपन्ति, अन्ये पर्वतान् वृक्षांश्च भञ्जन्ति; गिरिसंचारिणः तेषां शिखरेषु आरोहन्ति। केचन महान् रवं कुर्वन्ति, अन्ये श्वासशब्दं; ऊरुबलात् केचिद् लतानिकुञ्जान् पदैः निकृन्तन्ति। विक्रमं दर्शयन्तः, शिलावृक्षैः क्रीडन्ति; तदा लक्षशः कोटिशश्च वानराः पृथिवीं व्याप्य स्थिताः। सा भीमविक्रमविक्रान्ता वानरसेना अहर्निशं प्रवर्तते। सर्वे वानराः, हृष्टाः प्रमुदिताः, सुग्रीवेण रक्षिताः, युद्धकाङ्क्षिणः, सीतामुद्धर्तुम् उद्यताः, क्षणमपि न तिष्ठन्ति। ततः ते शस्यविटपिभिः, नानावनैः समाकीर्णं, सह्यपर्वतम् उपसंपेदिरे। तत्र रामः सह्यं मलयं च, अद्भुतवनानि, प्रवहन्तीनद्यः च पश्यन्, अग्रे प्रस्थितः। वानराः चम्पक, तिलक, आम्र, अशोक, सिंदुवार, तिनिश, करवीरवृक्षान् शाखाः चूर्णयन्ति। अङ्कोल, करञ्ज, उडुम्बर, वट, जम्बू, आमलकी, निपवृक्षांश्च अपि भञ्जन्ति। शिलासु रम्येषु, नानावृक्षाः वातवेगेन चालिताः, पुष्पवर्षं कुर्वन्ति। शीतलः चन्दनसङ्घसमानः सुगन्धिवनानां वातः मधुप्रणादयुतः प्रवाति। महान् गिरिराजः रत्नैः शोभितः, तेषां रजः वातेन सञ्चालितं सर्वत्र विक्षिप्यते। सर्वतः पुष्पितविटपिभिः रम्यशैलशिखरैः वानरसेना आच्छादिता। केतकी, सिंदुवार, शिशिरमञ्जरी, माधवीगन्धयुक्ता, कुसुमितकुन्दगुल्माः तं प्रदेशं शोभयन्ति। चिरिबिल्व, मधूक, वञ्जुला, बकुल, रञ्जक, तिलक, नागवृक्षाः अपि विकसन्ति। आम्र, पाटलिक, कोविदार, मुचुलिन्द, अर्जुन, शिंशपा, कुटजवृक्षाः अपि पुष्पिताः। हिंताल, तिनिश, चूर्णक, निप, नीलशोक, सरल, अङ्कोल, पद्मकवृक्षाः अपि तत्र दृश्यन्ते। रम्यसरोवरमार्गाः, तडागानि तत्र वानरैः क्रीडायुतैः परिपूर्णानि। तानि चक्रवाकैः सेवितानि, कारण्डवैः कूजन्ति, प्लव, क्रौञ्चपक्षिभिः, वराहमृगैः चाकीर्णानि। भल्लूक, व्याघ्र, सिंह, भीषणचोरगाः, बहवः उग्रसर्पाः सर्वत्र विचरन्ति। तत्र रम्यजलाशयाः पुष्पितपद्मैः, सुगन्धिक, कुमुद, उत्पल, नानाविधपुष्पैः अलङ्कृताः। तेषु शिखरेषु, नानापक्षिसंघाः गायन्ति; वानराः स्नात्वा, जलं पीत्वा, तडागेषु क्रीडन्ति। शैलारूढाः वानराः, परस्परं क्षिपन्तः, मधुगन्धिफलानि, मूलानि, पुष्पाणि च भुञ्जते। तत्र वानराः, बलमदेन मत्ताः, वृक्षान् भञ्जन्ति, येषां फलानि घटसमूहनिभानि लम्बमानानि। मधुवर्णाः मधुपाः भ्रमराः, पुष्टाः, मधु पीत्वा, शाखाभङ्गं लतानां च सञ्चालयन्ति। श्रेष्ठवानराः पर्वतशिखराणि विक्षिपन्तः, अन्ये मधुमत्ताः वृक्षात् वृक्षं प्लवन्तः निनादं कुर्वन्ति। एवं सा वानरसेना, राघवस्य कृते, हृष्टवदना, महती, प्रकर्षेण अग्रे प्रचलन्ती, समग्रं वनं गिरिप्रदेशं च शोभयन्ती, युद्धाय सज्जा अभवत्।