विवृत्ते नभसि विशाखानक्षत्रं निर्मलं प्रज्वलति, तदेतत् परमं नक्षत्रं महात्मभ्यः इक्ष्वाकुभ्यः श्रेयस्करं मन्यते। नैऋृतं तु नक्षत्रं नैऋृतानां महता संतापेन पीड्यते; मूलं च मूलवत्संयुक्तं धूमकेतुना धूमायते। एते सर्वे विनाशाय राक्षसानां निमित्तानि दृश्यन्ते; एष काले नक्षत्रं ग्रहैः पीड्यते, मृत्युगृहीतानां तद्वशं यातम्। देवाः प्रमुदिताः, जलानि विशुद्धानि, वनानि च फलेन समृद्धानि; सुरभिणः गन्धाः वायुम् अनुवहन्ति, वृक्षाश्च ऋतुकाले पुष्पिताः सन्ति। समवेताः कपिसेनाः परमं तेजः प्रकाशयन्ति, हे नाथ, यथा सुरसेनाः दैत्ययुद्धे सम्यग्विभान्ति; अतः, महाभाग, दृष्ट्वैतद् त्वं प्रमुदितः स्यात्। एवं भ्रातरं समाश्वास्य, हृष्टः सौमित्रिः वाक्यम् उवाच; ततः कपिसंघः समस्तां पृथिवीं छादयन् अग्रे प्रस्थितः। भल्लूकैः कपिभिः कपिश्रेष्ठैश्च, नखदंष्ट्रायुधैः सह, कपयः हस्तपादाङ्गुलिभिः धूलिं समुत्पाटयन्ति। सा महती कपिसेना दक्षिणदिग्भागं, गिरिप्रदेशं, वनानि, नभः च आवृत्य, लोकं गुप्तवती, सूर्यकिरणांश्च निरुन्धती। सा भीमसेना यथा मेघपटलं नभः आच्छादयति, तथा सर्वं छादयन्ती, योजने योजने च निरन्तरं प्रचरन्ति। नद्याः प्रवाहाः प्रतिकूलेन दिशं प्रवहन्ति, निर्मलानि सरांसि, तरुवेष्टितानि पर्वतानि च। समभूमिषु प्रविशन्ति, फलवन्ति वनानि च, मध्ये, परितः, अतिक्रम्य, अधः च गच्छन्ति। समग्रां पृथिवीं छाद्य, सा महती सेना अग्रे प्रस्थितवती; सर्वे हृष्टमुखाः वातवेगेन ययुः। कपयः राघवार्थं समर्थिताः, परस्परं स्वानन्दं, वीर्यं, बलोत्कर्षं च दर्शयन्ति। यौवनमदेन गर्विताः, मार्गे मार्गे विविधानि कर्माणि कुर्वन्ति; केचित् शीघ्रं यान्ति, केचित् उत्प्लवनं कुर्वन्ति। केचित् वनवासिनः कपयः महान् शब्दं कुर्वन्ति; केचित् पुच्छं कम्पयन्ति, केचित् पादेन भूमिं ताडयन्ति। केचित् भुजदण्डान् विक्षिपन्ति, केचित् पर्वततरून् विदारयन्ति; गिरिपृष्ठचारिणः शिखराणि आरोहन्ति। केचित् महान् निनादं कुर्वन्ति, केचित् शुष्कशब्दं निर्मुञ्चन्ति; ऊरुवेगेन केचन लतानिकरान् पदैः निष्पीडयन्ति। बलं दर्शयन्तः, शिलापादपैः क्रीडन्ति; शतशः सहस्रशश्च, लक्षशः कोटिशश्च, पृथिवी तैः घोरैः शोभनैः कपिभिः पूर्णा अभवत्। सा महती कपिसेना दिवानिशं प्रचलन्ती सर्वदिक् व्याप्य स्थितवती। सर्वे कपयः प्रमुदिताः, हृष्टमनसः, सुग्रीवेण संरक्षिताः, शीघ्रं युद्धाभिलाषिणः सीतामुद्धर्तुं संप्रयाताः, क्षणमपि न विलम्बन्ते। ततः ते सह्यपर्वतम् अगच्छन्, स घनतरुप्रचयः, नानावनसमाकीर्णः। रामः अपि सह्यं मालयं च पर्वतं रम्यवननदीदर्शनं कृत्वा अग्रे प्रस्थितः। वानराः चम्पक, तिलक, आम्र, अशोक, सिंदुवार, तिनिश, कुरबकादीनां शाखाः विदलयन्ति। अङ्कोल, करण्ज, उदुम्बर, वट, जम्बू, आमलकी, निप, तरूनपि विदारयन्ति। सुशिलातलेषु नानावनतरवः वातवेगेन कम्प्यमानाः, पुष्पवर्षं वानराणां उपरि कुर्युः। शीतलः चन्दनसमानः, मधुगन्धिसंयुक्तः मन्दमारुतः मधुकृत्स्वरेण सह प्रवाति। स पर्वतराजः नानारत्नैः विभूषितः, तेषां रजः वातेन उत्पीलितम्। विशालकपिसेना सर्वतो रम्यशिलातलेषु पुष्पितवृक्षैः संवृताः। केतकी, सिंदुवार, वसन्तकुसुमानि, सुरभिमाधवी, कुसुमितकुन्दगुल्मैः शोभितम्। चिरिबिल्व, मधूक, वञ्जुल, बकुल, रञ्जक, तिलक, नागतरवः अपि पुष्पिताः। आम्र, पाटलिक, कोविदार, मुचुलिन्द, अर्जुन, शिंशपा, कुटजतरवः च पुष्पिताः। हिन्ताल, तिनिश, चूर्णक, निप, नीलशोक, सरल, अङ्कोल, पद्मकतरवः अपि तत्र दृश्यन्ते। रम्ये पर्वते सर्वे सरांसि पङ्कानि च प्रमुदितैः कपिभिः आकुलानि। तेषु चक्रवाकाः, कारण्डवाः, प्लव, क्रौञ्चपक्षिणः, वराहमृगाः च विचरन्ति। भल्लूकाः, व्याघ्राः, सिंहाः, भीमकराः चित्रकाः, बहवः क्रूराः सर्पाश्च सर्वत्र विचरन्ति। रम्याणि जलाशयानि तत्र, पूर्णानि पद्मैः, सुरभिसौगन्धिक, कुमुद, उत्पल, नानापुष्पैश्च शोभितानि। गिरिपृष्ठेषु नानापक्षिसंघाः गीतानि गायन्ति; वानराः स्नानं कुर्वन्ति, जलं पिबन्ति, सरस्सु क्रीडन्ति। गिरिं आरोह्य वानराः परस्परं निमज्जयन्ति, मधुरगन्धिफल, मूल, पुष्पभोजनं कुर्वन्ति। तत्र वानराः बलमदेन तरून् विदारयन्ति, येषां फलानि घटसमूहवत् लम्बमानानि। मधुवर्णाः मधुपाः पुष्टाः भ्रमराः, मधुनिष्पीतेन उत्साहिताः, तरुषाखान् भञ्जन्ति, लतान् आकृष्य विचरन्ति। एवं तेषां कपिसेनायाः प्रस्थानं, पर्वतवननदीशोभायाः च रमणीयता, राघवस्य विजयाय, सीतायाः उद्धरणाय च, सुसम्पन्नमभवत्।