नीलः सेनापतिः वानरसेनां शीघ्रं फलमूलसमृद्धमार्गे, शीतलवनजलसंपन्ने मधुरपथे नेतुम् आरभत। तत्र राक्षसाः दुष्टबुद्धयः मार्गस्थानि फलानि, मूलानि, जलं च दूषयितुं शक्नुवन्ति; अतः सदा सावधानः भवेत्, तेषां विकृत्याः रक्षणाय यत्नं कुर्वीत। नीलः वानराणां वनवासिनः निम्नप्रदेशेषु, वनदुर्गेषु, अरण्येषु च प्रेषयित्वा, शत्रुसैन्यस्य गुह्यस्थानानि अन्वेषयत्। यदि किञ्चित् दुर्बलम् सैन्यं दृश्येत्, तत् तत्रैव निवारयेत्; एषः घोरः कार्यः वीर्येण साधनीयः। सिंहरूपाः वानराः, बलसम्पन्नाः, अग्रे प्रचण्डं सैन्यं समुद्रराशिप्रतिमं शतशः सहस्रशः च अग्रे नेतुम् आरभन्त। गजः पर्वतसदृशः, महाबलः गवयः, गवाक्षः च, गोषु वृषभवत् अग्रे गत्वा सैन्यस्य मार्गं प्रशस्तम् अकुर्वन्। ऋषभः वानरश्रेष्ठः, प्लवङ्गनां नायकः, दक्षिणपार्श्वे सैन्यस्य रक्षां कुर्वन् अयात्। गन्धमादनः, युध्यनागसदृशः, वामपार्श्वे स्थित्वा सैन्यस्य रक्षां अकरोत्। अहम् स्वयम् हनूमन्तम् आरुह्य, ऐरावतस्य ईश्वरः इव, सेनायाः मध्ये प्रेरयन् अयात्। लक्ष्मणः यमसदृशः, अङ्गदेन सह, प्रजापतिः सार्वभौमेन सह यथा, अग्रे ययौ। जाम्बवान्, सुशेनः, वेगदर्शी च, बलवन्तः भल्लूकराजः, पृष्ठरक्षणाय नियुक्ताः। रामस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः महाबलः सेनानायकः, वानराणां आदेशं दत्तवान्। ततः सर्वे बलवन्तः वानराः गुहान् पर्वतशिखराणि च शीघ्रं लङ्घयन्तः उत्पतिताः। वानरराजेन, लक्ष्मणेन च पूजितः रामः धर्मात्मा सेनया सह दक्षिणदिशं प्रति प्रस्थितः। तदा रामः शतशः, शतसहस्रशः, करोडशः, दशकोटिसमूहैः वानरैः, गजसदृशैः, परिवृतः अभवत्। तं महती वानरसेना, हृष्टाः प्रमुदिताः च, सुग्रीवेण रक्षिताः, अनुववर्तत। वानराः लङ्घन्तः, उत्पतन्तः, गर्जन्तः, निनदन्तः च दक्षिणदिशं ययुः। ते सुरभिमधु फलानि च खादन्तः, पुष्पसमूहयुक्तवृक्षान् वहन्तः च ययुः। गर्विताः ताः वानराः सहसा परस्परं गृह्य चिक्षिपुः; केचित् पतिताः, केचित् उत्पतिताः, केचित् स्वसखीन् अपातयन्। रामस्य समीपे वानराः गर्जन्तः उच्चैः अकथयन्—"रावणः सर्वे च निशाचराः अस्माभिः हन्तव्याः।" अग्रे नीलः कुमुदः च वीराः, बहुभिः वानरैः सह, मार्गं शुद्धीकृतवन्तः। मध्ये सुग्रीवः राजा, रामः, लक्ष्मणः च, बहुभिः बलवन्तः भीमकायः शत्रुनाशकः सेनायाः मध्ये ययुः। शतकोटिसमूहैः परिवृतः शतबलिः वीरवान् अकेन सैन्यस्य सर्वस्य रक्षां अकरोत्। शतकोटिसमूहैः केशरी, पनसः, गजः, अर्कः च, अन्यैः बहुभिः सह, एकपार्श्वे रक्षां अकरोत्। सुशेनः जाम्बवान् च, बहुभिः भल्लूकैः सह, पृष्ठरक्षणाय नियुक्तौ, सुग्रीवं अग्रे स्थापयन्। तेषां सेनापतिः नीलः, वानरश्रेष्ठः, शीघ्रं सैन्यं सर्वतः परिवृतवान्। दरिमुखः, प्रजङ्घः, जाम्भः, रभसः च, अन्यैः वीरैः सह, सर्वतः अग्रे वानरान् प्रेरयन् अयात्। एवं ते सिंहवत् वानराः, बलगर्विताः, प्रस्थिताः, शतशिखरसमृद्धं महत् साह्यम् पर्वतं दृष्टवन्तः। सरांसि विकसितानि, रम्याणि सरोवराणि च दृष्ट्वा, रामस्य आदेशं स्मृत्वा, यस्य क्रोधः भीमः, ते भीतवत् ययुः। नगराणां समीपं, निवासितप्रदेशान् च वर्जयित्वा, सा महान् वानरसेना, समुद्रराशिप्रतिमा, अग्रे प्रस्थितवती। महाबलाः घोराः ताः सेनाः समुद्रनिनदवत् गर्जन्त्यः प्रस्थिताः; वानरनायकाः दशरथस्य पुत्रस्य पार्श्वे स्थिताः। सर्वे शीघ्रं उत्पतन्तः, प्रशिक्षिताश्ववत् प्रेरिताः, द्वौ नरश्रेष्ठौ वानरैः परिवृतौ शोभमानौ अभवताम्। तेषां स्पर्शे महात्मनः, चन्द्रसूर्ययोः ग्रहैः यथा, रामः लक्ष्मणेन वानरराजेन च पूजितः, प्रस्थितः। धर्मात्मा रामः सेनया सह दक्षिणदिशं ययौ; लक्ष्मणः रामं समीपं गत्वा अङ्गदेन सह शुभवचनं अकथयत्। सः अर्थपूर्णं, सम्यक् बुद्ध्या युक्तं वचनम् अवदत्—"रावणं शीघ्रं हत्वा, सीतां प्राप्त्वा, त्वं आयोध्यां सफलः प्रत्यागमिष्यसि।" "सिद्धार्थः आयोध्यां प्रत्यागमिष्यसि, समृद्धः, पूर्णकामः; राघव, दिवि पृथिव्यां च महाशुभानि लक्ष्यमाणानि।" "सर्वे शुभलक्षणानि तव कार्यसिद्धये दृश्यन्ते; सौम्यः अनुकूलः वायुः सेनायाः सुखदः वाति।" "पशवः पक्षिणः च मधुरं गीतं गायन्ति; सर्वाः दिशः विशुद्धाः, सूर्यः कलङ्करहितः प्रकाशते।" "उशना भर्गवः तेजसा पूर्वं गतः; ब्रह्मा, शुद्धमहार्षयः, दीप्तिमन्तः, सर्वे तव परिक्रमे दृश्यन्ते।" "त्रिशङ्कुः राजर्षिः, स्वयम् ऋत्वा सह निर्मलः प्रकाशते; अस्माकं पूर्वजः, महात्मा इक्ष्वाकुवंशप्रवर्तकः, अग्रे अस्ति।" एवं रामः, लक्ष्मणः, सुग्रीवः च, महती वानरसेना सहिताः, दक्षिणदिशं विजयाय प्रस्थिताः।