एतेषु दिव्येषु सर्गेषु, महर्षिः विश्वामित्रः रामं लक्ष्मणं च सम्बोध्य, "अत्र, अद्य रात्रौ सुखेन वासं कुर्यामः; श्वः प्रातः जनकं द्रष्टव्यं," इति उक्तवान्। तस्मिन्नेव समये, महातेजाः सुमतिः विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, स्वजनैः सह, गुरुभिः बन्धुभिः च, सम्यक् पूजां कृत्वा, अनामयम् पृच्छित्वा, सस्नेहं विश्वामित्रं अभाषत्— "धन्यः अहम्, भाग्यशाली च, यः तव आगमनं प्राप्तवान्; त्वां दृष्ट्वा, मत्समः सौभाग्यवान् नास्ति।" ततः, उभयोः अनामयम् पृच्छ्य, वार्तालापस्य अन्ते, सुमतिः महर्षिं विश्वामित्रं प्रति इदं वाक्यम् उवाच— "भगवन्, शुभं भवतु; एतौ युवौ के, ये देवैः समौ वीर्येण, गजसिंहगमनौ, शूरौ, व्याघ्रवृषसमौ? पद्मपत्रविशालाक्षौ, शस्त्रधारिणौ, बाणकोशधारिणौ, युवावस्थायाम् स्थितौ, अश्विनौ इव शोभायुक्तौ। कस्य पुत्रौ, केन हेतुना, पद्भ्याम् आगतौ, इह आगमनं कृतवन्तौ? इमं देशं चन्द्रसूर्यौ इव आकाशं शोभयन्तौ, समौ रूपेण, गमनैः च। किमर्थं श्रेष्ठौ नरौ, श्रेष्ठशस्त्रधारिणौ, दुर्गममार्गमुपागतौ? सत्यम् इच्छामि श्रोतुम्।" एवं सुमतेः वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः यथाक्रमं सर्वं वृत्तान्तं कथयामास— सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं च। तस्य वचनं श्रुत्वा, सुमतिः विस्मितः अभवत्। ततः, सुमतिः दशरथस्य पुत्रौ, पूजनीयौ, शक्तिमन्तौ, यथाविधि सत्कारं कृतवान्। राघवौ तत्र एकरात्रं वासं कृत्वा, उत्तमसत्कारं प्राप्य, मिथिलां प्रति प्रस्थितौ। जनकस्य शुभां नगरीं दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः "शुभम् शुभम्" इति मिथिलां स्तुतवन्तः, आदरं च कृतवन्तः। तत्र, मिथिलायाः समीपे, रामः प्राचीनं, निर्जनं, रम्यं आश्रमं दृष्ट्वा, विश्वामित्रं पप्रच्छ— "भगवन्, आश्रमसदृशं इदं स्थानं, किन्तु किमर्थं तपस्विनः न दृश्यन्ते? कस्य पूर्वाश्रमः अयम्?" रामस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः, वाक्यकुशलः, प्रत्युवाच— "राघव, शृणु; कस्य आश्रमः अयम्, कोपात् महात्मना शप्तः। अयम् आश्रमः गौतमस्य महर्षेः, दिव्यतेजसः, देवैः पूजितस्य। अत्र, अहल्या सहितः, गौतमः बहूनि वर्षसहस्राणि तपः कृतवान्। तस्मिन्नेव समये, गौतमस्य अनुपस्थितिं ज्ञात्वा, शचीपतिः इन्द्रः, मुनिवेषधारी, अहल्यां प्रति इदं वाक्यम् उवाच— 'यः संसर्गं इच्छन्ति, ताः स्त्रियः ऋतुकाले यथायोग्यं धारयन्ति; अहम् तु त्वया त्वरितं संसर्गं इच्छामि।' अहल्या, मुनिवेषे इन्द्रं ज्ञात्वा, रघुवंशस्य वल्लभ, बुद्धिहीनता कारणात्, curiosity वशात्, देवराजेन सह संसर्गं अनुमोदिता। ततः, कार्यं सिद्धं दृष्ट्वा, अहल्या इन्द्रं प्रति उवाच— 'सन्तुष्टा अस्मि, देवेश; शीघ्रं गच्छ, प्रभो।' 'देवेश, गौतमात् त्वं मां च रक्ष,' इति अहल्या उक्तवती। इन्द्रः हसन् प्रत्युवाच— 'सुश्रोणि, सन्तुष्टोऽस्मि, यथा आगतः तथा गच्छामि।' संसर्गं कृत्वा, इन्द्रः कुटीमपि शीघ्रं त्यक्तवान्। ततः, गौतमस्य भीत्या, शीघ्रं गत्वा, इन्द्रः महर्षिं प्रवेशन्तं ददर्श। गौतमः, देवदानवैरपि दुर्लभः, तपोबलसम्पन्नः, स्नानं कृत्वा, अग्निवत् दीप्तिमान् अभवत्। तत्र, दर्भसमिध्धारिणं ऋषिं दृष्ट्वा, इन्द्रः भीतः, मुखं श्वेतं अभवत्। तदा, मुनिवेषे इन्द्रं दृष्ट्वा, धर्मात्मा गौतमः, कोपात्, पापात्मानं प्रति इदं वाक्यम् उवाच— 'मम रूपं धृत्वा, अयुक्तं कर्म कृतवान्; तस्मात् फलहीनः भविष्यसि।' गौतमस्य क्रोधयुक्तं वचनं श्रुत्वा, शताक्षस्य अण्डौ भूमौ पतितौ। इन्द्रं शप्त्वा, गौतमः पत्न्याः अपि शापं दत्तवान्— 'बहूनि वर्षसहस्राणि, अत्र वासं करिष्यसि। वायुभोजनया, उपवासेन, तपःदग्धा, भस्मशयना, सर्वेभ्यः अदृश्या, अत्र आश्रमे स्थास्यसि। यदा रामः दशरथनन्दनः, इमं घोरवनं आगमिष्यति, तदा शुद्धा भविष्यसि। अतिथि रूपेण तं प्राप्त्वा, लोभमोहवर्जिता, हर्षपूर्णा, स्वं रूपं पुनः प्राप्त्वा, मम समीपं आगमिष्यसि।' एवं पापायाः वचनं उक्त्वा, गौतमः, तपोबलसम्पन्नः, सिद्धचरनसेव्यं आश्रमं त्यक्त्वा, हिमालयस्य शिखरे तपः कर्तुं गतः। एतस्मात् अनन्तरं, इन्द्रः, फलहीनः, भीताननः, अग्निप्रमुखैः देवैः, सिद्धैः, गन्धर्वैः, चरनैः च सह, इदं वाक्यं उक्तवान्। इति श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे, एते सर्गाः दिव्यं चरित्रं कथयन्ति।