हनूमतः वचनानि सम्यक् शुश्रूषुः सुमहान् तेजस्वी च सत्यवीर्यवान् रामः तदा भाषितवान्। तेन लङ्कायाः, भीषणराक्षसपुर्याः, यथावृत्तं यद् आख्यातं तद् श्रुत्वा रामः हनूमन्तं प्रति सत्यं वचनं प्राह—"यां त्वं लङ्कां कथयसि, तां शीघ्रं विनाशयिष्यामि, एष मे सत्यम्।" ततः स सुग्रीवम् आदिशत्—"सुग्रीव, अद्यैव सैन्यानां प्रयाणाय व्यवस्थानं कुरु; विजयसंपादकः सूर्यः मध्याह्नमुपगतः। अद्य उत्तरा फल्गुनी, श्वः हस्तयोगः स्यात्; तस्मात् सम्पूर्णैः सैन्यैः सह प्रयाणं कुर्यामः।" रामः शुभशकुनान् दृष्ट्वा पुनः प्राह—"नूनं रावणं हत्वा जानकीं प्रत्यानेष्यामि; दक्षिणं नेत्रं ममोपरि स्पन्दते, यथा ममाभिलषितसिद्धिं विजयमेव च सूचयति।" धर्मज्ञः स रामः, मन्त्रविद्, कपिकुञ्जरैः सुग्रीवेण लक्ष्मणेन च पूजितः, पुनः उवाच—"नीलः अग्रतः गच्छतु, शतसहस्रपराक्रान्तवानरैः सह मार्गं निरीक्ष्यतु। हे नील, फलमूलसमृद्धः शीतजलमधुरमार्गश्च यः पन्थाः, तत्र शीघ्रं सैन्यं नय।" "दुष्टबुद्धयः राक्षसाः मार्गस्थं फलमूलं जलं च दूषयेयुः; तस्मात् सततम् अवधानं कर्तव्यम्। निम्नेषु, वनदुर्गेषु, काननान्तरेषु च वनौकसः प्लवन्तु, यत्र शत्रुसैन्यं निहितं तत्र निरीक्षन्ताम्। यदि किञ्चिद् दुर्बलसैन्यं दृश्येत, तत्रैव तद् निवार्यं; भीषणं कर्म साहसेन कर्तव्यम्।" "सिंहसदृशाः वानराः, बलिनः, अग्रतः समुद्रराशिसङ्घातवत् भयङ्करं अग्रसैन्यं शतशः सहस्रशश्च नयन्तु। गजः पर्वतसदृशः, महाबलः गवयः, गवाक्षश्च, वृषभाः इव गौरमध्यगताः, अग्रे गच्छन्तु।" "वानरश्रेष्ठः ऋषभः, प्लवगाधिपः, दक्षिणपार्श्वे सैन्यस्य रक्षां करोतु। गन्धमादनः, रणे गजसदृशः, वामपार्श्वे स्थित्वा रक्षां करोतु। अहं तु स्वयम् हनूमत्स्थितः ऐरावताधिरूढ इव सैन्यमध्ये प्रेरयन् यास्यामि।" "लक्ष्मणः, कालसदृशः, अङ्गदेन सह, प्रजापतिरिव चक्रवर्तिना सह, अग्रे गच्छतु। जाम्बवान्, सुषेणः, वेगदर्शी च—एते त्रयः, बलवान् ऋक्षराजः, पृष्ठतः रक्षां कुर्वन्तु।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, कपिसैन्यस्य महाबलः नायकः, वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः वानरान् आज्ञापयत्। ततः सर्वे बलवन्तः वानराः गुहान् शैलशिखराणि च शीघ्रं प्लवित्वा उत्पेतुः। कपिकुञ्जरेण च लक्ष्मणेन च पूजितः धर्मात्मा रामः दक्षिणदिशं सैन्येन सह प्रययौ। तदा शतशः शतसहस्रशः, कोटिशश्च, अर्बुदशश्च, गजसदृशाः वानराः तं परिवव्रुः। स महद् वानरसैन्यं हृष्टं प्रमुदितं च, सुग्रीवेण च संरक्षितं, रामं अन्वगच्छत्। वानराः प्लवन्तः, उत्प्लुत्य गर्जन्तः, नर्दन्तः, दक्षिणदिशं प्रतिपेदिरे। ते सुरभिमधु फलानि च खादन्तः, पुष्पगुच्छयुक्तान् महान् दारून् वहन्तः, गर्वात् परस्परं गृहीत्वा क्षिपन्तः, कश्चित् पतितः, कश्चित् उत्प्लुत्य, कश्चित् स्वमित्रं क्षिपन्, इत्थं प्रमोदेन ययुः। रामसमीपे वानराः गर्जन्तः—"रावणः सर्वे च निशाचराः अस्माभिः हन्तव्यानि!" इति। अग्रे नीलः, कुमुदः च, बहुभिः वानरैः सह, मार्गं विशोधयामासतुः। मध्ये राजा सुग्रीवः, रामः, लक्ष्मणश्च, बहुभिः बलिनः भीमकर्मभिः शत्रुनाशकैः परिवृताः ययुः। शतबलिः वीर्यवान्, दशकोटिभिः परिवृतः, समग्रस्य वानरसैन्यस्य रक्षां एकाकी चकार। शतकोटिसेनया सह केशरी, पनसः, गजः, अर्कः च, अन्यैश्च सह, पार्श्वे रक्षां चक्रुः। सुषेणः, जाम्बवान्, बहुभिः ऋक्षैः परिवृतौ, पृष्ठतः स्थित्वा सुग्रीवं पुरतः कृतवन्तौ। तेषां सेनापतिः नीलः, वानरश्रेष्ठः, शीघ्रगः, तद् सैन्यं समन्तात् परिवव्रे। दारिमुखः, प्रजङ्घः, जम्भः, रभसः, अन्ये च वीराः, सर्वतः आगत्य वानरान् प्रेरयामासुः। एवं सिंहसदृशबलवन्तः वानराः, स्वबलगर्विताः, शतशृङ्गशोभितं महत् सह्यपर्वतं दृष्ट्वा प्रजग्मुः। ते सरांसि पुष्करिण्यश्च पूर्णपुष्पाणि दृष्ट्वा, रामस्य क्रोधं विज्ञाय, भयादिव ययुः। नगरसमीपं, वसतिप्रदेशांश्च परिहृत्य, सा वानरवाहिनी, समुद्रतरङ्गसमुच्चयवत् विशालाकारा, अग्रे जगाम। सा महाबला भीमरूपा वाहिनी, भीषणनिनादसमुद्रा इव, प्रवृत्ता; तत्र वीर्यवन्तः वानरमुख्याः दशरथात्मजस्य पार्श्वे स्थिताः।