कुशाश्वस्य पुत्रः महात्मा सोमदत्तः आसीत्, तस्य च सोमदत्तस्य पुत्रः काकुत्स्थः नाम्ना ख्यातः अभवत्। काकुत्स्थस्य पुत्रः महातेजाः समति इति प्रसिद्धः, सः अद्य अस्मिन नगरे निवसति, यशस्वी अपराजितः च। इक्ष्वाकु-कृपया वैशाली-राजानः दीर्घायुषः, आर्याः, वीर्यवन्तः, धर्मिष्ठाः च भवन्ति। अस्मिन नगरे वयं एकरात्रं सुखेन विश्रामिष्यामः; श्वः प्रभाते, नरश्रेष्ठ, जनकं द्रष्टव्यम्। समति महातेजाः विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, नरश्रेष्ठ, प्रसिद्धः सः प्रत्यागच्छत्। सः आचार्यैः बान्धवैः सह, सम्यक् पूजां कृत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, कुशलं पृच्छ्य, विश्वामित्रं सम्बोधितवान्। “भाग्यशाली अस्मि, पुण्यशाली अस्मि, मुनिवर, यस्य भूमिं त्वं प्रविष्टः; त्वां दृष्ट्वा मम समानः भाग्यवान् नास्ति।” सर्वे परस्परं कुशलं पृच्छ्य, संवादान्ते, समति महर्षिं संबोधितवान्—“भवतु, ये द्वौ कुमारौ देवैः समौ वीर्येण, गजसिंहगमनौ, शूरौ, व्याघ्रवृषसमौ, के इमे?” तौ पद्मपत्रविशालाक्षौ, खड्गधनुष्कविस्पर्धिनौ, यौवनसंपन्नौ, अश्विनौ इव शोभायुक्तौ तिष्ठतः। आकस्मिकं आगतौ, सुरलोकात् इव, पद्भ्यां आगतौ, किं हेतोः, केषां च, मुनिवर, वक्तुम् इच्छामि। इमे भूमिं चन्द्रसूर्याविव व्योमं शोभयन्ति, समौ रूपे, गमनं च। किं कारणं, नरश्रेष्ठ, दुर्गमं मार्गं समाश्रित्य, उत्तमास्त्रधारिणौ आगतौ? सत्यं वक्तुम् इच्छामि। समतेः वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः सर्वं यथावत् आख्यात्—सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं च। राजा विश्वामित्रस्य वचनं श्रुत्वा अतीव विस्मितः अभवत्। ततः सः दशरथपुत्रौ, पूज्यौ, महाबलौ, यथायोग्यं सत्कारं कृत्वा, मान्यं कृतवान्। तयोः राघवयोः, उत्तमं सत्कारं लब्ध्वा, एकरात्रं तत्र स्थित्वा, मिथिलां प्रति प्रस्थितौ। जनकस्य शुभां नगरीं दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः “अत्युत्तमं, अत्युत्तमं” इति स्तुत्वा, मिथिलां पूजितवन्तः। मिथिलायाः समीपे वनं दृष्ट्वा, रामः प्राचीनं, निर्जनं, रम्यं आश्रमं अपश्यत्, तदा सः ऋषिप्रवरं पप्रच्छ। “भगवन्, आश्रमसदृशं इदं स्थानं, किन्तु मुनिभिः रिक्तम्; कस्य पूर्व आश्रमः अयं?” रामस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः, वाक्यकुशलः, प्रत्युवाच—“शृणु, राम, कस्य आश्रमः अयं, यः महात्मना कोपेन शप्तः। पूर्वं अत्र गौतमस्य आश्रमः आसीत्, दिव्यप्रभः, देवैरपि पूजितः। अत्र, अहल्या सह, गौतमः सहस्रशः वर्षाणि तपः कृतवान्। गौतमस्य अनुपस्थितिं ज्ञात्वा, इन्द्रः, शचीपतिः, मुनिरूपं धृत्वा, अहल्यां सम्बोधितवान्—‘कामार्थिनः स्त्रियः ऋतुकालं प्रतीक्षन्ते, शान्तचित्ताः; अहं तु त्वया सह अधुनैव संयोगं इच्छामि।’ अहल्या, इन्द्रं मुनिरूपेण ज्ञात्वा, रघुवंशवर्धन, विवेकहीना, देवराजस्य कौतूहलात् संमतिं दत्तवती। ततः, कार्यं सिद्धं कृत्वा, अहल्या देवराजं उवाच—‘सन्तुष्टा अस्मि, देवेश, शीघ्रं गच्छ, प्रभो।’ ‘देवेश, गौतमात् आत्मानं मां च रक्ष,’ इति अहल्या उक्तवती; इन्द्रः हसन् प्रत्युवाच—‘सुशोणि, सन्तुष्टः अस्मि, यथा आगच्छं तथा गच्छामि।’ संयोगानन्तरं, कुटीम् त्वरया त्यक्तवान्। तदा, गौतमस्य भीत्या, इन्द्रः शीघ्रं निर्गच्छन्, महर्षिं प्रवेशन्तं अपश्यत्। सः, देवदानवैरपि दुष्प्राप्यः, तपोबलसम्पन्नः, तीर्थोदकस्नातः, ज्वलिताग्निवत् दीप्तिमान् अभवत्। तत्र, दर्भसमिधधारिणं गौतमं दृष्ट्वा, इन्द्रः भयाकुलः, श्यामलवदनः अभवत्। इन्द्रं मुनिरूपेण दृष्ट्वा, धर्मात्मा गौतमः, धर्मज्ञः अपि, पापिनं क्रोधात् उवाच—‘मम रूपं धृत्वा, पापकर्म कृतवान्; अतः निष्फलः भविष्यसि।’ गौतमः क्रोधात् उक्तवान्, ततः सहस्राक्षस्य शिश्नौ भूमौ पतितौ। इन्द्रं शप्त्वा, गौतमः स्वपत्न्याः अपि शापं दत्तवान्—‘सहस्रशः वर्षाणि अत्र वासं करिष्यसि। वायुभोजनं, उपवासं, तपशोषिता, भस्मशय्या, सर्वभूतैः अदृश्यता, अत्र आश्रमे स्थास्यसि। यदा रामो दशरथपुत्रः अत्र घोरवनं आगच्छति, तदा शुद्धा भविष्यसि। अतिथिं तं प्राप्त्वा, लोभमोहवर्जिता, हर्षेण स्वस्वरूपं प्राप्य, मम समीपं आगमिष्यसि।” एवं विश्वामित्रः रामाय आख्यातवान्।