हनुमतः वचनेषु श्रुत्वा, सुग्रीवः रामं समाश्वास्य उवाच—“त्वद्भक्ताः कपयः तव कार्यं न विफलयन्ति; शीघ्रं असीमं समुद्रं अतिक्रम्य सीताम् द्रक्ष्यसि। अतः दुःखस्य आश्रयणं पर्याप्तम्; क्रोधं गृहाण राजन्, यतः शिथिलाः क्षत्रिया: निन्द्याः भवन्ति, भीमाः सर्वैः भीयन्ते। समुद्रं अतिक्रमणाय, नदीपतिं, तत्र बुद्धिमान् कश्चन अस्माभिः सह आगतः—सः तदर्थं चिन्तयतु। सेनाः यदा अतीर्णाः, तदा विजयं निश्चितं मन्ये; मम सम्पूर्णं सेनाम् अतीर्णं विजयं च निश्चितं जानीयात्। एते कपयः शूराः युध्यन्तः यथेष्टं रूपं धारयितुं समर्थाः; ते शत्रून् शिलास्तम्भैः वृक्षैः च प्रहरिष्यन्ति। समुद्रं वरुणस्य निवासं किञ्चित् अतिक्रम्य भविष्यति, युद्धे च शत्रवः हन्यन्ते इति मम मन्यते। किम् विस्तरेण? सर्वथा विजयी भविष्यसि; शुभानि निमित्तानि पश्यामि, मम हृदयं हर्षेण पूर्णम्।” एवं सुग्रीवस्य अर्थयुक्तं वचनं श्रुत्वा, काकुत्स्थवंशसम्भवः रामः तानि वचनानि स्वीकृत्य, हनुमन्तं प्रति उवाच। “तपसा, सेतुना, वा समुद्रस्य शोषणेन, सर्वथा अहं समुद्रं अतिक्रमितुं समर्थः। ततः, लङ्कायाः बलस्य, द्वाराणां, प्राकारस्य, रक्षसां निवासस्थानस्य, यथावत् विवरणं वद। यथा त्वया लङ्कायाम् दृष्टम्, सुखेन, सम्यक्, सर्वं यथार्थं वद, यतः त्वं सर्वथा कुशलः।” रामस्य वचनं श्रुत्वा, वायुपुत्रः हनुमान्, वाक्प्रवरः, पुनः रामं प्रति उवाच। “शृणु, सर्वं वर्णयामि—दुर्गस्य व्यवस्था, लङ्कानगरे रक्षणं, केन बलैः तत्र रक्षितम्। राक्षसाः रावणबलसम्पन्नाः, लङ्कायाः महद् ऐश्वर्यं, समुद्रस्य भीषणत्वं च। सेनायाः विभागाः, रथादीनां विन्यासः—एवं वानरश्रेष्ठः सर्वं विस्तारतः वर्णयामास। लङ्का हृष्टा उल्लासिता च, मदोन्मत्तगजैः आकुला, रथैः पूर्णा, राक्षसगणैः सेविता। तस्याः द्वाराणि दृढानि, महान् लोहदण्डैः युक्तानि; चत्वारि विशालानि द्वाराणि। तत्र बलवन्तः शिलाप्रक्षेपयन्त्राणि स्थापितानि; तैः आगत्य शत्रुसैन्यं प्रतिषिध्यते। द्वारेषु कृष्णलोहनिर्मितानि तीक्ष्णानि आयुधानि; शतशः घातकयन्त्राणि राक्षसवीरैः निर्मितानि। तस्याः सुवर्णमयी प्राकारः, दुर्निर्गम्यः, रत्नैः, प्रवालैः, वैदूर्यैः, मुक्ताभिः च शोभितः। सर्वतः भीषणाः महान् खन्याः, शीतलजलपूर्णाः, अगाधाः, मगरैः वासिताः, मीनैः च सेविताः। तेषां खन्यानां द्वारेषु चत्वारि विस्तीर्णानि सेतुनी, महान् यन्त्रैः युक्तानि, गृहपङ्क्तिभिः च शोभितानि। तानि सेतुनी शत्रुसैन्यस्य आगमनं प्रतिषिध्यन्ति; तैः यन्त्रैः खन्या: सर्वतः आच्छाद्यन्ते। एकं सेतुनी, अचलम्, दृढम्, विशेषेण विशालम्, सुवर्णस्तम्भैः वेदिकाभिः च शोभितम्। रावणः स्वभावेन, युद्धोत्सुकः, सेनानां चेष्टायाम् सजाग्रः अभवत्। लङ्का, अधिष्ठानरहितम्, दिव्यदुर्गवत्, भीषणा; सा न पर्वते, न वनं, न च कृत्रिमदुर्गेषु चतुर्षु स्थितम्। सा समुद्रतीरे, दूरस्थे, सर्वतः पृथग्, न समुद्रमार्गः अस्ति, सर्वतः निर्लिप्तम्। पर्वतशिखरे निर्मिता, पुरातनदेवनगरस्य सदृशी; अश्वगजैः पूर्णा, लङ्का दुर्निर्गम्या। खन्यः, शतघातयन्त्राणि, विविधानि यन्त्राणि, लङ्कानगरं रावणस्य दुष्टचेतसः शोभयन्ति। पूर्वद्वारे दशसहस्राणि राक्षसाः स्थिताः, शूलधारिणः, दुर्निवार्याः, तलवारकुशलाः। दक्षिणद्वारे लक्षः राक्षसाः, चतुरंगसेनया, तत्र वीराः अतुल्याः। पश्चिमद्वारे दशलक्षः राक्षसाः, कवचतलवारधारिणः, सर्वशस्त्रकुशलाः। उत्तरद्वारे शतलक्षः राक्षसाः, रथारूढाः, अश्वारूढाः, कुलीनपुत्राः, मान्याः। मध्ये शतसहस्राणि यातुधानाः, दुर्निवार्याः, कोटिरक्षसैः सह स्थिताः। मया तानि सेतुनी भग्नानि, खन्यः पूरिताः, लङ्कानगरं दग्धम्, प्राकारः नष्टः, राक्षससेनायाः अंशः विनष्टः। यथा किञ्चन उपायेन वरुणालयं अतिक्रमाम; वानरैः लङ्कानगरं विनष्टम् इति मन्ये। अङ्गदः, द्विविदः, मैन्दः, जाम्बवान्, पनसः, नलः, नीलः सेनापतिः—किम् अन्यस्य सेनायाः आवश्यकता? ते वानराः समुद्रं अतिक्रम्य, रावणस्य नगरे प्रवेश्य, पर्वतानि, वनानि, खन्यः, द्वाराणि, प्राकाराणि, प्रासादान् च, त्वां सम्प्राप्स्यन्ति, हे राघव। अतः शीघ्रं सम्पूर्णं सेनायाः समुदायं आज्ञापय; यथाकालं प्रस्थानस्य व्यवस्था कुरु।