शुचन्द्रस्य पुत्रः धर्मात्मा धूम्राश्व इति ख्यातः। तस्य पुत्रः श्रीमान् सृञ्जयः आसीत्। सृञ्जयस्य पुत्रः वीर्यवान् सहदेवः, सहदेवस्य धर्मिष्ठः पुत्रः कुशाश्वः। कुशाश्वस्य पुत्रः महाबलः सोमदत्तः, सोमदत्तस्य ख्यातिप्राप्तः पुत्रः काकुत्स्थः। काकुत्स्थस्य तेजस्वी पुत्रः अस्मिन्नेव पुरी प्रतिष्ठितः, सुमतिः नाम प्रसिद्धः अजेयश्च। इक्ष्वाकुना प्रदत्तेन वरप्रभावेण वैशाल्याः सर्वे नृपाः दीर्घायुषः, महात्मानः, शूराः, धर्मशीलाश्च भवन्ति। तत्र वयं अद्य रात्रौ सुखेन एकाम् निशाम् वत्स्यामः। प्रातःकाले, पुरुषश्रेष्ठ, जनकं द्रष्टुम् अर्हसि। तत्र सुमतिः महातेजाः विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, महाकीर्तिमान् सन् प्रत्यागच्छत्। सः स्वगुरुजनबान्धवैः सहितः, अञ्जलिं कृत्वा, परस्परं कुशलप्रश्नं कृत्वा, विश्वामित्रं प्रति इदं वाक्यम् अब्रवीत्— "धन्योऽहम्, भाग्यशाली च, भगवन्, यस्य भूमिम् त्वम् आगतः। त्वां दृष्ट्वा मत्तः अधिकभाग्यवान् कश्चन नास्ति।" शृणु चतुश्चत्वारिंशत्तमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे। परस्परं कुशलं पृष्ट्वा, संभाषणस्य अन्ते, सुमतिः महर्षये इदं वचनम् उवाच— "स्वस्ति अस्तु! एते कः द्वौ कुमारौ, देवैः समवीर्यौ, गजसिंहगमनौ, शूरौ, व्याघ्रमहिषोपमौ? पद्मपत्रविशालाक्षौ, खड्गचापबाणधारिणौ, यौवनसंपन्नौ, अश्विनौ इव सुन्दरौ। केन निमित्तेन, केषां वा, इह पद्भ्यां आगतौ, भगवन्? दिवौ चन्द्रसूर्याविव भूमिम् भूषयन्तौ, समदृश्यौ, समवेषौ, समगमनौ। किं कारणं, एते पुरुषश्रेष्ठौ, दुर्गमे मार्गे, उत्तमास्त्रधारिणौ, आगतौ? सत्यम् इच्छामि श्रोतुम्।" एवं उक्त्वा, सुमतिना उक्तं श्रुत्वा, विश्वामित्रः तयोः सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं च, सर्वं यथावत् न्यवेदयत्। तच्छ्रुत्वा राजा अतिविस्मितः अभवत्। ततः दशरथस्य तौ पुत्रौ, सत्कृत्य, यथाविधि सम्मान्य, तत्र अतिथिवत् पूजितौ। ततः सुमतिना उत्तमान्नपानादिभिः सत्कृत्य, तौ राघवौ एकां रात्रिं तत्र व्युष्य, मिथिलां प्रति प्रस्थितौ। जनकस्य पुण्यां पुरीं दृष्ट्वा, सर्वे मुनयः "शुभा, शुभेति" स्तुत्वा, मिथिलां परमपूजां च अकरोत्। तत्र मिथिलानिकटे कानने रामः प्राचीनं, शून्यं, रमणीयं आश्रमं दृष्ट्वा, मुनिपुङ्गवं पप्रच्छ— "भगवन्, अयं देशः आश्रमसदृशः, किन्तु मुनिविरहितः किमर्थम्? कस्य पूर्वमाश्रमः अयम्?" इति। तस्य वाक्यं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, वाक्यविशारदः, प्रत्युवाच— "शृणु, राघव, अस्य आश्रमस्य इतिहासं यथावत् वक्ष्यामि। क्रोधात् महात्मना शप्तः अयं आश्रमः।" "एषः आश्रमः महर्षेः गौतमस्य आसीत्, स देवोपमतेजाः, देवैः अपि पूजितः। अत्र सह अहल्यया सह, सहस्रसंवत्सराणि तपश्चर्या कृतवती। तदा गौतमस्य अनुपस्थितौ, इन्द्रः शचीपतिः, मुनिवेषं धारयित्वा, अहल्यां इदं वचनम् उवाच— 'कामिन्यः ऋतुकालमपेक्षन्ते, सम्यक् धैर्येण; अहं त्वां साक्षात् सम्प्रति काङ्क्षामि।' सा अहल्या, मुनिवेषेण इन्द्रं विज्ञाय, रघुनन्दन, विवेकाभावात्, देवेश्वरस्य कौतूहलात् तस्य संयोगं अनुमन्यते।" "ततः कार्यसिद्ध्यर्थम्, सा अहल्या इन्द्रं उवाच— 'सन्तुष्टा अस्मि, देवेश; शीघ्रं गच्छ, प्रभो।' 'स्वयं च मम च, गौतमात् रक्षां कुरु,' इति। इन्द्रः हसन् अहल्याम् अपि उवाच— 'सुन्दरी, सन्तुष्टोऽस्मि; यथा आगतम्, तथा गच्छामि।' इति उक्त्वा, तस्याः संयोगानन्तरम्, स आश्रमात् निर्गतः।" "ततः स इन्द्रः, गौतमभीत्या शीघ्रं निर्गत्य, महर्षिं प्रविशन्तं दृष्टवान्। स महातपाः गौतमः, देवासुरदुर्लभः, स्नात्वा, अग्निसदृशतेजाः, दर्भसमिधः गृहीत्वा, तत्र प्रविशन्। तं दृष्ट्वा, देवराजः भीतः, विवर्णमुखः अभवत्। तदा गौतमः, मुनिरूपेण स्थितं इन्द्रं दृष्ट्वा, धर्मात्मा सन् अपि, क्रुद्धः तम् उवाच— 'मम रूपं धारयित्वा, त्वया अयं पापकृतः कृतः; तस्मात्, त्वं फलहीनः भविष्यसि।'" "एवं क्रुद्धेन गौतमेन उक्ते, सहस्राक्षस्य शिश्नं भूमौ पतितम्। ततः इन्द्रं शप्त्वा, भार्यां अपि शप्तवान्— 'सहस्रसंवत्सराणि त्वम् अत्र वत्स्यसि। वायुभक्षणा, क्षुत्पिपासाशोषिता, भस्मशय्या, सर्वभूतैः अदृश्यत्वेन, अस्मिन्नाश्रमे स्थास्यसि।'" एवं विश्वामित्रेण कथितां गौतमाश्रमस्य पावनां कथां राघवः श्रुत्वा, तत्र स्थितः।