सुग्रीवस्य प्रियकार्यं कृतं महाबलिनः हनुमतः कर्मणा, यः बलवीर्यसम्पन्नः अपि हनुमान्न समः, तस्य शक्तिवीर्ये स्वयमेव मापनं कर्तव्यं। यः सेवकः स्वामिना दुष्करं कार्यं नियुक्तः भक्त्या सम्पादयति, सः पुरुषोत्तमः इति कथ्यते। यः समर्थः नियुक्तः च, किंतु राज्ञः प्रियं कार्यं न करोति, सः मध्यमः इति उच्यते। यः समर्थः च, सावधानः च, किंतु राज्ञः नियुक्तं कार्यं न करोति, सः अधमः इति निगद्यते। हनुमान् तस्य आज्ञां पालनं कृत्वा कार्यं सम्पादितवान्, तस्य मूल्यं न ह्रासितम्, सुग्रीवः अपि तेन तुष्टः। अहं रघुवंशः, महाबलः लक्ष्मणः च, धर्मेण वैदेह्याः दर्शनात् रक्षिताः। तथापि, हृदयम् अधिकं संतप्तम्, यः हर्षवृत्तान्तं आनयत्, तस्य कृते किञ्चित् प्रियं न कृतं इति दुःखितः अस्मि। हनुमतः आलिङ्गनम्, सर्वं मम तुल्यं, तस्मै महात्मने अद्य दत्तम्। एवं उक्त्वा, रामः हर्षविस्फुरिताङ्गः, कार्यसिद्धं पुनः आगतम् हनुमन्तं आलिङ्गितवान्। ततः चिन्तयन्, रघुष्रेष्ठः, सुग्रीवस्य वानरराजस्य शृण्वतः, इदं वाक्यम् उवाच। सर्वथा सीतायाः अन्वेषणं सम्यक् कृतम्; परं समुद्रं आगत्य, मनः पुनः व्याकुलम्। कथं वानरसङ्घः दक्षिणतीरं समुद्रस्य, विस्तीर्णं दुस्तरं च, गच्छेत्? वैदेह्याः वृत्तान्तं शृणोमि, किं समाधानं वानराणां समुद्रं तर्तुम्? एवं उक्त्वा, रामः शत्रुनाशनः, शोकात् संतप्तः, हनुमन्तं चिन्तयन् अभवत्। शृणु अद्य वाल्मीकिरामायणस्य युद्धकाण्डे द्वितीयं सर्गम्। तदा प्रभवन् सुग्रीवः दुःखहरं वचनं रामाय दशरथात्मजाय दुःखवित्रस्ताय उवाच। राघव, वर्तमाने दुःखस्य कारणं न पश्यामि, यः सूचनां प्राप्तवान्, शत्रोः स्थानं ज्ञातवान्। त्वं बुद्धिमान्, शास्त्रज्ञः, विवेकी, पण्डितः च; एतादृशं सामान्यं आत्मनाशकं भावं त्यज। वयं समुद्रं महाक्रोकदण्डं तर्तुम्, लङ्कां आरोक्ष्यामः, शत्रुं हनिष्यामः। यः शोकग्रस्तः, विह्वलः, दुःखदग्धः, तस्य सर्वकार्याणि विफलानि, विनाशः च। एते वानरश्रेष्ठाः वीर्यसम्पन्नाः, तव प्रियं कर्तुं उत्सुकाः, अग्निम् अपि प्रविशेयुः; तेषां हर्षात्, मम निश्चयात्, एतद् ज्ञातम्। वीर्येण रावणं पापकर्मणं हत्वा सीतां आनयिष्यामि; त्वमपि तदनुकूलं आचर। यथा समुद्रे पुलं निर्माय लङ्कां द्रक्ष्यामः, तथा राघव, राक्षसराजे तव आचारः भवतु। यदा लङ्कां त्रिकूटशिखरे स्थितां द्रक्ष्यसि, रावणं च युद्धे हतम्, तदा कार्यसिद्धिः। विनापुलनिर्माणं घोरं समुद्रं वरुणालयं, देवा अपि, दानवाः अपि, इन्द्रः अपि, लङ्कां न विनाशयितुम्। यदा पुलं समुद्रे लङ्कापर्यन्तं कृतम्, मम सेनायाः समुद्रं तर्त्वा जयः लभ्यते; एते वीर्यवान् वानराः युद्धे यथेष्टं रूपं धारयन्ति। तस्मात्, राजन्, एषः चञ्चलः मनः पर्याप्तः, यः सर्वसिद्धिं नाशयति; दुःखं पुरुषस्य वीर्यं हरति। यद् कार्यं कर्तव्यम्, तत्र धैर्येण आश्रयः; धैर्येण एव कर्ता शीघ्रं कार्यं साधयति। अद्य, महाबुद्धे, बलम् उत्साहं च आह्वय; वीर्यवन्तः पुरुषाः दुःखं वा नाशं वा शोकात् नाशयन्ति। त्वं सर्वार्थविचक्षणः, शास्त्रार्थज्ञः, मन्त्रिभिः सह शत्रुं जितुम् अर्हसि। राघव, त्रिषु लोकेषु कोऽपि न अस्ति, यः त्वां धनुः गृहीत्वा युद्धे प्रतिपद्येत। वानरैः तव भक्तैः कार्यं न विफलम्; शीघ्रं समुद्रं तर्त्वा सीतां द्रक्ष्यसि। तस्मात्, दुःखं त्यज; क्रोधम् आहृत्य, राजन्, कषायः क्षत्रियः निन्द्यः, भीषणः सर्वैः भीयते। समुद्रं तर्तुं, नदीपतिः, कश्चित् तीक्ष्णबुद्धिः अस्माभिः सह आगतः; सः तत्र विचारयतु। यदा सेनाः तर्त्वा, तदा जयः निश्चितः; मम सेना तर्त्वा विजयी भविष्यति। एते वानराः वीर्यवन्तः, युद्धे यथेष्टं रूपं धारयन्ति; शत्रून् शिलाप्रहरणैः, द्रुमैः च हनिष्यन्ति। कथञ्चित्, वरुणालयं समुद्रं तर्तुं शक्यं, युद्धे शत्रुः हन्यते इति मम विश्वासः। किम् अधिकं वदामि? सर्वथा जयः तव; शुभाः लक्षणानि पश्यामि, हृदयम् अपि हर्षितम्। शृणु अद्य वाल्मीकिरामायणस्य युद्धकाण्डे तृतीयं सर्गम्। सुग्रीवस्य युक्तं सार्थकं वचनं श्रुत्वा, काकुत्स्थवंशः तद् अनुमोद्य, हनुमन्तं प्रति वाक्यम् उवाच।