सीता तदा दुःखसन्तप्तया बुद्ध्या हनूमन्तं पुनरुवाच—“त्वं महाबाहो रघुनन्दनस्य रामस्य मम दुःखसागरात् बन्धनाच्च मोचनमार्गं कथयितुं युक्तः। यदा त्वं रामसमीपं गच्छसि, तदा मम तीव्रं शोकवेगं राक्षसीभिः कृतनिन्दनं च निवेदय, कपिश्रेष्ठ! तव यात्रा शुभा भवतु। एषा या मया दुःखेन पीडितया धर्मनिष्ठया सीतया त्वत्तः प्रोक्ता वाणी, सा राजन्, तुभ्यं निवेदिता। एतत्सर्वं सम्यगवगम्य, जानिहि यथासीताम् अक्षतां स्थितां। श्रृणु स्वल्पं, श्रीवाल्मीकि-प्रणीतस्य रामायणस्य सुन्दरकाण्डे अष्टषष्टितमः सर्गः आरभ्यते। ततोऽहं कम्पमानां तां जनकात्मजां पुनरपि तव स्नेहानुरागवशात् तव अनुमत्यैव संबोधितवान्। त्वं दशरथात्मजं रामं नानाप्रकारैः निवेदय, यथा स युद्धे रावणं हत्वा शीघ्रमेव मामुपयातु। अथवा यदि त्वं मन्यसे, निशामेकां रहसि स्थित्वा विश्रान्त्वा श्वः प्रस्थितुमर्हसि। मम दुर्भाग्यायाः तव निकटवासः क्षणमपि दुःखफलस्य मम क्लेशस्य विश्रान्तिदायकः स्यात्। त्वं पुनरागमाय यास्यसि चेत्, तदा मम जीवितेऽपि सन्देहः नास्ति। तव वियोगजन्यः शोकः पुनः मां दुःखार्णवे पतितां क्लिश्यति। महाकपिन्! मम महद्द्वैधमस्ति—कथं तव बलिनां कपिवराणां भल्लूकानां च सेनाः, अथवा तौ नरश्रेष्ठपुत्रौ, एतत् दुस्तरं विस्तीर्णमर्णवं तरिष्यन्ति? सर्वेषां भूतानां मध्ये केवलं गरुडः, वायुः, अथवा त्वं एव एतदर्णवं लङ्घयितुं समर्थः। अतः, महाबाहो, अस्मिन्कर्मणि दुष्करे किं समाधानं पश्यसि? त्वं कार्यसिद्धिशास्त्रविदां श्रेष्ठः, तद्वद। खलु त्वमेवैकः, रिपूनां विनाशकः, अस्य कार्यस्य सिद्ध्यर्थं पर्याप्तः; तव यशः, बलस्य च विकासः प्रसिद्धः। यदि रामः स्वबलैः रावणं हत्वा विजयी स्वपुरीं प्रतिपद्येत, तदा सः कीर्तिम् अवाप्नुयात्। यथा अहं तस्य वीरस्य भार्या, राक्षसेन भयात् वनात् छलनयापहृता, तथा रामः न तादृशं दुःखं प्राप्नुयात्। यदि रामो रिपुसैन्यविनाशकः सेनया लङ्कां पूरयित्वा माम् आनयेत्, तत् तस्य युक्तमेव। तस्मात् यथायोग्यं तस्य महात्मनः रणधन्विनः, तथा त्वं अपि आचर। एवं तया हितया, सम्यगुक्तया वाचा श्रुत्वा, अहं प्रत्युवाचम्—“देवि, सुग्रीवः धर्मात्मा, तव हेतोः दृढनिश्चयः, कपिभल्लूकसेनानां स्वामी, प्लवगश्रेष्ठः च। तस्य बलवन्तः पराक्रान्तः कपयः, बलनिश्चययुक्ताः, तस्य आज्ञां शीघ्रं पालयितुम् उद्यताः, मनोजवाः। तेषां गतिर्निःसंशया ऊर्ध्वं, अधः, तिर्यग्वा; ते महाबलिनः महाकर्मसु न प्रमाद्यन्ति। बहुशः ते पुण्यश्लाघ्याः बलवन्तः कपयः वातपथगामिनः पृथिवीं परिक्रम्यन्ति। तेषां केचित् मत्तुल्याः, केचित् मत्समाः, केचित् मत्स्याः; सुग्रीवसमीपे मतः कोऽपि न हीनः। अहमेवात्रागतः, तर्हि ते महाबलिनः किम्? श्रेष्ठाः न प्रेष्यन्ते, अन्ये दूतकार्ये नियुज्यन्ते। तस्मात् पर्याप्तं ते दुःखम्, देवि, क्रोधं मुञ्च; कपिश्रेष्ठाः एकप्लवेनैव लङ्कां त्वदर्थं आगमिष्यन्ति। तौ सिंहसमानौ रामलक्ष्मणौ, शशिसूर्यसमप्रभौ, त्वां प्रति मम पृष्ठतः आगमिष्यतः। त्वं शीघ्रं राघवं रिपुजितं सिंहसार्दूलरूपं लक्ष्मणं धनुष्पाणिं च लङ्काद्वारे द्रक्ष्यसि। त्वं क्षिप्रं शूरकपीन् नखदंष्ट्रायुधान् सिंहव्याघ्रविक्रमान् नागेन्द्रसदृशान् समुपस्थितान् द्रक्ष्यसि। शीघ्रं पर्वतमेघनिनादसमांश्च कपिश्रेष्ठानां स्वनं लङ्कामलयशिखरेषु श्रोष्यसि। त्वं शीघ्रं राघवं शत्रुनिग्राहकं वनवासविमुक्तं त्वया सह अयोध्यायामभिषिक्तं द्रक्ष्यसि।” इति मम वचोमृदु शुभं शोकाभिभूतां मिथिलात्मजां सान्त्वयित्वा सा शान्तिमवाप। अथ श्रीवाल्मीकिरामायणे युद्धकाण्डे प्रथमः सर्गः आरभ्यते। हनूमान् महदद्भुतं कर्म कृतवान्, यदिदं लोके दुर्लभं, न केनचिदपि चिन्त्यमपि कर्तुं शक्यम्। अहं पश्यामि, यः एतदर्णवं तरितुं समर्थः, स एव गरुडो वा वायुः वा हनूमान् वा। लङ्का रावणरक्षितनगरं देवदानवयक्षगन्धर्वसर्पराक्षसैः दुर्ल्लङ्घ्या। कः स्वबलमाश्रित्य तां पुरीं प्रविश्य जीवन् निष्क्रमेत्? कः तां दुस्तराम् राक्षसैः रक्ष्यमाणां पुरीं प्रविश्य जीवेत्? यः कश्चित् बलपराक्रमसम्पन्नः, स हनूमतः तुल्यो न भवति चेत्, तस्य कर्म सुग्रीवस्य कृते सिद्धम्; एवमात्मनः बलं पराक्रमं च मापयेत्। यः स्वामिना दुष्करे कार्ये नियुक्तः, भक्त्या तत् साधयति, स एव पुरुषेषु श्रेष्ठ इति निश्चितम्।