तदा सा महाबला जानकी स्ववस्त्रात् मणिं समुद्धृत्य मयि ददौ। अहं तं मणिं रघुवंशप्रिये तव हेतोः उभाभ्यां हस्ताभ्यां समादाय, साश्रुपूर्णलोचनां तां प्रणम्य शीघ्रं गन्तुम् उद्यतः अभवम्। मम गमनोत्सुकिं दृष्ट्वा सा शोभना देवी, जनकात्मजा, विषण्णमुखी, साश्रुवदना, दुःखवेगाभिभूता, सान्त्वनपूर्वं माम् अपृच्छत्—"धन्यः खलु त्वं महाकपे, यः तं महाबाहुं पद्मनेत्रं रामं लक्ष्मणं च दीप्तबाहुं द्रक्ष्यसि।" एवं सैता उक्त्वा, अहम् अपि मिथिलात्मजां प्रत्युवाचम्—"आरुह्य मम पृष्ठं शीघ्रम्, हे देवि जनकनन्दिनि! अद्यैव त्वां राघवं सह सुग्रीवेन लक्ष्मणं च दर्शयिष्यामि, तव पतिं कृष्णपक्ष्मिणि, सौभाग्यशालिनि।" तदा सा देवी माम् प्रत्युवाच—"नैतद् उचितं महाकपे, यद् अहं स्वेच्छया तव पृष्ठमारोहामि, कपिश्रेष्ठ। पूर्वं तु राक्षसेनाङ्गस्पर्शे कृतमपि, किम् कुर्याम्, दैवदुर्बलता हि सा।" "गच्छ कपिसिंह, यत्र ते नरवरात्मजौ स्तः।" इत्युक्त्वा सा पुनः संदेशदाने प्रवृत्ता। "हनुमन्, त्वं रामलक्ष्मणयोः सिंहसमानयोः, तथा सुग्रीवस्य च मन्त्रिभिः सह कुशलं निवेदय।" "रघुनन्दनः स महाबाहुः मां दुःखसागरात् बन्धनाच्च कथं उद्धरेत् इति तस्य उपायं निवेदय।" "यदा त्वं रामम् उपगमिष्यसि, तदा मम दुःखवेगं राक्षसैः तिरस्कारं च निवेदय; तव यात्रा शुभा अस्तु, कपिश्रेष्ठ।" "राजपुत्र, यद् एषा धर्मिष्ठा दुःखिता सीता त्वां प्रति उक्तवती, तद् सर्वं विज्ञाय, सीता सम्पूर्णरक्षिता इति विश्वसनीयम्।" श्रृणु पुनः, वाल्मीकिरामायणे सुन्दरिकाण्डे अष्टषष्टितमः सर्गः। तदा मम गमनसमये सा देवी, तव स्नेहात् सौहार्दाच्च, अनुमत्याऽपि, संस्मृत्य पुनः माम् अवोचत्—"रामं दशरथात्मानं नानाप्रकारैः निवेदय, यथा स युद्धे रावणं हत्वा शीघ्रं माम् उपयातु।" "वा, वीर, यद्युपपन्नं मन्यसे, तर्हि किञ्चिद् रहसि रात्रिमेकां वस; विश्रान्त्वा श्वः गन्तुमर्हसि। मम दुःखफलस्य क्षयाय, तव समीप्यं क्षणमपि सुखदं स्यात्। त्वं पुनः प्रत्यागमनाय यास्यसि चेत्, तदा मम जीवितेऽपि संशयः नास्ति। तव गमनात् दुःखं पुनरपि मां पीडयिष्यति।" "अस्ति च मे महद् संशयं, कपिसत्तम, यथा ते वानरप्लवङ्गमाः ऋक्षाश्च मित्राणि, किल कथं ते महाबलाः वानरऋक्षसेनाः, वा नरश्रेष्ठात्मजौ, इमं दुस्तरं विस्तीर्णं सागरं कथं तरिष्यन्ति? सर्वेषां प्राणिनां केवलं गरुडो वा, वायुः वा, अथवा त्वं, अयम् अतीव पारगः।" "तस्मात्, वीर, अस्मिन् दुष्करे कार्ये किं त्वया उपायः दृष्टः? वक्तुमर्हसि, कार्यसिद्धौ निपुणः। एक एव त्वं, रिपुं जयन्, अस्य कार्यस्य सिद्धये पर्याप्तः; तव कीर्तिर्बलवृद्धिश्च विश्वविख्याता।" "यदि रामः सर्वसेनया रावणं हत्वा विजयी स्वपुरीं प्रतिपद्येत, तदा तस्य यशः स्यात्। यथा अहं तस्य वीरपत्नी राक्षसेन वनात् कपटेन हृतास्मि, न तथा रामः। यदि रामः शत्रुसैन्यविनाशकः लङ्कां सेनाभिः पूरयित्वा माम् आनयेत्, तद् उचितं तस्य। तस्मात् यथा तस्य महात्मनः वीरस्य युद्धे उचितं, तथा त्वं अपि आचर।" एवं सा धर्मयुक्तं हितं वाक्यं मम प्रति उक्तवती, तदा अहम् अपि प्रत्युवाचम्—"देवि, सुग्रीवः धर्मवान् त्वदर्थे निश्चययुक्तः वानरऋक्षसेनानां स्वामी, प्लवमानां श्रेष्ठः। तस्य महाबलाः प्रवीराः वानराः, मनसापि गतिमन्तः, त्वरितं तस्याज्ञां पालनाय स्थिताः।" "तेषां गमनं नाधः, नोपरि, न तिर्यक्, न बाध्यते; महाबलिनां कर्मणि च विप्रतिपत्तिः नास्ति। पुनः पुनः ते पुण्यशीलाः बलिनः वानराः वातपथेन भूमण्डलं परिक्रान्तवन्तः। तेषु केचित् मत्तः श्रेष्ठाः, केचिद् तुल्याः; सुग्रीवसमीपे मत्तः हीनः नास्ति।" "अहमेव अत्र प्राप्तः, तु तादृशा महाबलिनः किम्? श्रेष्ठाः न प्रेष्यन्ते, अन्ये दूतत्वं यान्ति। तस्मात्, पर्याप्तं ते दुःखं, क्रोधं च त्यज; कपिश्रेष्ठाः एकप्लवेनैव लङ्कां तव कृते आगमिष्यन्ति।" "ते नरसिंहौ रामलक्ष्मणौ, चन्द्रसूर्यसमौ, त्वां प्रति सह मया शीघ्रं आगमिष्यतः। त्वं शीघ्रं राघवं रिपुहन्तारं सिंहोपमं लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपागतम् द्रक्ष्यसि।