सा जानकी, स्मृत्वा चित्रकूटे घटितानि पूर्ववृत्तानि, उत्तमपुरुषं सम्बोध्य एवं वचः प्राह। एकदा सा जानकी तव सह शान्तिम् उपलभ्य शयाना जागरिता; तदा सहसा काकः उत्पत्य स्तनयोः वेदनां सुष्ठु अकुरुत्। पुनः तव शयानस्य तस्याः गोत्रज्येष्ठ, तस्याः अङ्के काकः पुनः पीडां जनयामास। ततः पुनः प्रत्यागतः काकः तीव्रं आघातं कृतवान्; रक्तेन आवृतां ताम् उत्तिष्ठन्तीं त्वं जागरयामास। काकेन ताम् सततं विघ्निताम्, त्वं शान्तया शयानेन तया जागृतः, रिपुनिषूदन। तदा तया स्तनयोः मध्ये विदारितां दृष्ट्वा, त्वं क्रुद्धः सर्पः इव, महाबाहो, वचनं उक्तवान्। "कस्य नखाग्रैः, भीरु, स्तनयोः मध्ये विदारणं कृतम्? को रोषेण पञ्चमुखसर्पः इव क्रीडति?" इति त्वं उक्तवान्। ततः समन्तात् निरीक्ष्य त्वं रक्तनखं काकं तस्याः पुरतः स्थितं अपश्यः। स काकः इन्द्रस्य पुत्रः, पक्षिणां श्रेष्ठः, वायुवत् शीघ्रगामी, भूमौ प्राप्तः इति कथ्यते। तदा, महाबाहो, क्रोधाग्निप्रदीप्तनयनः, त्वं बुद्धिमत्तमः, तस्मिन काके घोरं निश्चयं कृतवान्। ततः, दर्भं आसनात् गृह्य, ब्रह्मास्त्रशक्तिम् अधारयः; स दर्भः पक्षिणः पुरतः कालाग्निरिव दीप्तः। त्वं दीप्तं दर्भं काकाय क्षिप्तवान्; स दर्भः काकं अन्वगच्छत्। सर्वैः देवैः भयात् परित्यक्तः काकः त्रिलोक्यं भ्रमन् रक्षां न अलभत। पुनः स त्वत्समीपं प्रत्यागतः, शरणागतं पतितं त्वं रक्षित्वा, रिपुसूदन, शरण्यः अभवः। यद्यपि स मृत्युयोग्यः, काकुत्स्थवंशज, त्वं दयया तं रक्षितवान्; ब्रह्मास्त्रं एकवारं मुक्तं व्यर्थं कर्तुं न शक्यते, राघव। त्वं तस्य काकस्य दक्षिणं नेत्रं नाशितवान्; स काकः रामं तथा दशरथराजं प्रणम्य, मुक्तः स्वगृहं प्रत्यागतः। एवं अस्त्रविदां श्रेष्ठः, गुणशालि, धर्मात्मा च, त्वं सदा स्थितः। तर्हि, राघव, राक्षसेषु अस्त्रं न योजयसि किम्? दानवाः, गन्धर्वाः, असुराः, मरुत्संघाः अपि त्वां युद्धे न स्थातुं शक्नुवन्ति। यदि त्वं, महाबल, मयि किञ्चित् संकोचं अनुभवसि, तर्हि लक्ष्मणः रिपुनिषूदनः भ्रातृआज्ञया तीक्ष्णैः सुप्रयुक्तैः बाणैः रावणं शीघ्रं हन्तु। राघवः उत्तमपुरुषः मम रक्षणं किमर्थं न करोति? तौ नरसिंहौ वाय्वग्निसमप्रभौ समर्थौ। देवैरपि अजेयाः तौ किमर्थं मम उपेक्षां कुर्वन्ति? नूनं अहं महद् अपराधं कृतवती; नात्र संशयः। उभौ समर्थौ, महाबलौ, युद्धे; तथापि रिपुनिषूदनौ मम दुःखितं धर्मयुक्तं वचनं श्रुत्वा रक्षणं किमर्थं न कुर्वन्ति? पुनः अहं तां महात्मन्यै वचनं उक्तवान्: "देवि, सत्येन ते शपथं ददामि—रामः तव दुःखेन सर्वसुखं त्यक्तवान्।" यथा रामः शोकवशः, तथा लक्ष्मणः अपि दुःखितः। अहं तव दर्शनं कृतवान्, किन्तु विलापस्य समयः नास्ति। अद्यैव, सुमध्यमे, तव दुःखस्य अन्तं द्रक्ष्यसि। तौ नरसिंहौ रिपुनिषूदनौ, तव दर्शनाशया, लङ्कां भस्मीकर्तुं रावणं च बन्धुं च युद्धे हन्तु। नूनं, सुलक्षणे, राघवः त्वां स्वनगरं नयिष्यति। निर्दोषे, त्वं तस्य चिन्हं दातव्यं येन रामः त्वां सन्दृग्ध्वा जान्यात्। तं किञ्चित् दातव्यं यस्य दर्शनात् तस्य हर्षः स्यात्। ततः सा सर्वदिशं निरीक्ष्य उत्तमं केशपाशं विमोच्य। वाससः मणिं उत्खिल्य मम दत्तवती, महाबलाय। अहं तं मणिं तव कृते उभाभ्यां हस्ताभ्यां गृह्य, रघुप्रिय, तस्यै नमः कृत्वा शीघ्रं प्रस्थानाय उद्यतवान्। मम गमनोत्सुकतां दृष्ट्वा, सा तेजस्विनी सुमुखी। मम उत्सुकतां दृष्ट्वा, जनकनन्दिनी मम प्रति वचनं उक्तवती। सा अश्रुपूर्णमुखी, कण्ठगदगदवाणी, शोकवशा आसीत्। मम प्रस्थानव्यग्रता, शोकबलात् व्याकुला, सीता मम प्रति उवाच—"धन्यः त्वम्, महाकपे," "यः महाबाहुं रामं, पद्मलोचनं, लक्ष्मणं च, मम भ्रातृपतिं, महाबलौ, द्रक्ष्यसि।" सीता द्वारा एवं उक्तः, अहं मिथिलाजन्यै वचनं उक्तवान्: "मम पृष्ठं आरोह, देवि, जनकनन्दिनी, शीघ्रं।" "अद्यैव राघवम्, सुग्रीवम्, लक्ष्मणं च तव स्वामिनं, श्यामलोचनां, शुभे, दर्शयिष्यामि।" तदा सा देवी मम प्रति उक्तवती: "न उचितं, महाकपे, यदहं स्वेच्छया तव पृष्ठं आरोहामि, कपिश्रेष्ठ।" "पूर्वं, वीर, राक्षसेन मम अङ्गानि स्पृष्टानि, तदा दैववशात् किम् करिष्यामि?" "गच्छ, कपिसिंह, यत्र तौ राजपुत्रौ स्तः।" एवं उक्त्वा, पुनः सा सन्देशं दातुं उद्युक्ता। "हनुमन्, तौ सिंहसमानौ रामलक्ष्मणौ, तथा सुग्रीवम् मन्त्रिसमेतम्, मम कुशलं निवेदय।