ततः सा देवी दितिः स्वपुत्रं संबोध्य तं वचोऽब्रवीत्—"एते सप्त पुत्राः, वातेन वह्यमानाः, हे पुत्र, दिवं विचरन्तु। एते मरुत इति विख्याताः, दिव्यरूपिणः, ममैव सुताः सन्तु।" तत्रैकः ब्रह्मलोकं गच्छतु, अन्यः इन्द्रलोकं, तृतीयः च दिव्यवायुः इति ख्यातिमान् भूत्वा तत्रैव प्रतिष्ठां लभताम्। चत्वारः तु, भगवन्, तवाज्ञया दिशः संचरन्तु। शुभमस्तु ते; कालान्तरे एते मम पुत्रा भविष्यन्ति। "तव कृत्येन एते मरुत इति नाम्ना विख्याताः स्युः," इति सा उक्तवती। तस्याः वचनं श्रुत्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः, बलवधः, कृताञ्जलिः उवाच—"यथोक्तं भवत्या, सर्वं निःसंशयं भविष्यति। तव पुत्राः, दिव्यरूपिणः, यथेष्टं विचरन्तु।" एवं संकल्पं कृत्वा, माता च पुत्रश्च, तत्र तपोवनं गत्वा, स्वकार्यं संपाद्य, दिवं गतवन्तः—इति वयं शुश्रुम, हे राम। एष एवायं देशः, ककुत्स्थनन्दन, यत्र महेन्द्रः पूर्वं निवसति स्म। अत्रैव दितिः तपसा संपन्ना विचरति स्म। अत्र च, नरश्रेष्ठ, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः धर्मात्मा राजा विशालः अलम्बुषायाः पुत्रः अभवत्। विशालेनैवात्र विशाला नाम पुरी स्थापिता। तस्य पुत्रः बलशाली हेमचन्द्रः, तस्मात् प्रसिद्धः सुचन्द्रः अभवत्। सुचन्द्रस्य धर्मात्मा धूम्राश्वः, तस्य पुत्रः श्रीमान् सृञ्जयः। सृञ्जयस्य वीर्यवान् सहदेवः, तस्य पुत्रः धर्मात्मा कुशाश्वः। कुशाश्वस्य महाबलः सोमदत्तः, तस्य सुप्रसिद्धः काकुत्स्थः। तस्य तेजस्वी पुत्रः अस्मिन्नेव पुरी प्रतिष्ठितः, सुमतिः नाम, यशस्वी, अजय्यः च। इक्ष्वाकुवंशस्य प्रसादेन, वैशालीपुरुषाः सर्वे दीर्घायुषः, कुलीनाः, शूराः, धर्मिष्ठाश्च भवन्ति। अत्र वयम् एकरात्रमेकं सुखेन वत्स्यामः; प्रातःकाले, नरश्रेष्ठ, जनकं द्रष्टुमर्हसि। इति श्रुत्वा, सुमतिः महात्मानं विश्वामित्रं आगतमिति ज्ञात्वा, स्वगुरुजनबान्धवैः सह, कृताञ्जलिः, सत्कारपूर्वकं, तं विश्वामित्रं पप्रच्छ। स उवाच—"भाग्यवानस्मि, धन्योऽस्मि, भगवन्, यस्य मम भूमिं त्वमागतः। त्वां दृष्ट्वा, मत्समः भाग्यशाली न विद्यते।" इत्येतत् श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः। ततोऽनन्तरं, परस्परं कुशलप्रश्नं कृत्वा, संवादान्ते सुमतिः महर्षये विश्वामित्राय प्रोवाच—"एते कः द्वौ कुमारौ, देवसंनिभवीर्यौ, गजराजसिंहगमनौ, वीरौ व्याघ्रवृषसमानौ च? पद्मपत्रविशालाक्षौ, खड्गधनुराशिनौ, यौवनसम्पन्नौ, अश्विनौ इव रूपसम्पन्नौ, के एते?" इति पृष्ट्वा, पुनः उवाच—"दैवयोगेनागतौ, अमराविव, पद्भ्यामिह आगतौ, कस्य पुत्रौ, किमर्थं च आगतौ?" पुनः—"इमे भूमिमिन्दुवंशवद्भासयन्तौ, समदर्शनचरित्रगमनौ, किमर्थमत्रागतौ, श्रेष्ठायुधधरौ इमे नरश्रेष्ठौ, तत्त्वमिच्छामि श्रोतुम्।" तस्य वचः श्रुत्वा, विश्वामित्रः यथावत् सर्वं न्यवेदयत्—सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, सर्वं च। स राजा विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा महदाश्चर्यं प्रपेदे। ततः स राजा तौ दशरथात्मजौ, यथार्हं सत्कृत्य, विद्धिवत् पूजयामास। अथ तत्र उत्तमातिथिसत्कारेण पूजितौ राघवौ, एकरात्रं तत्र स्थित्वा, मिथिलां प्रति प्रस्थितौ। जनकस्य पुरीं दृष्ट्वा, सर्वे मुनयः मिथिलां प्रशशंसुः—"शोभनं, शोभनम्!" इति च तामर्चयामासुः। तत्र मिथिलासमीपे, राघवः किञ्चित् पुरातनं, परित्यक्तं, रमणीयं आश्रमं दृष्ट्वा, विश्वामित्रं पप्रच्छ—"भगवन्, इदं तु आश्रमसदृशं दृश्यते, परन्तु कुतः मुनिवर्जितम्? कस्य पूर्वमाश्रमः एषः?" इति। तस्य वचः श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, वाक्यविशारदः, प्रोवाच—"राघव, शृणु, एषः कस्याश्रमः, यः क्रोधात् महात्मना शप्तः। एषः हि महर्षेः गौतमस्य, दिव्यतेजसः, देवैरपि पूजितस्य, आश्रमः। अत्र हि सः, अहल्या सहितः, सहस्रशः वर्षाणि तपश्चर्यां कृतवान्। तत्र, गौतमस्य अनुपस्थितौ, शचीपतिः इन्द्रः, मुनिवेषं धारयित्वा, अहल्यां प्रति एवं वचनमुवाच—'ये कामिनः, सुमध्यमे, ऋतुकाले सम्यगाचरन्ति; अहं तु त्वया सह सन्दर्शनेन कामये।' सा तु, मुनिवेषधरं देवराजं विज्ञाय, रघुनन्दन, बुद्धिहीनत्वात्, देवपतिं जिज्ञासयैव तदनुज्ञातवती। ततः, कार्यसिद्ध्यर्थं, सा तं देवराजं उवाच—'तुष्टास्मि, देवराज, शीघ्रं गच्छ, प्रभो।