एवमुक्तः स महात्मा हनुमान् राघवेण, सीतया यथावदुक्तं सर्वं राघवाय निवेदयामास। सा जनकात्मजा, अतीतानि चित्रकूटे यथावत्संस्थितानि च पश्यन्ती, तां कथां राघवे पुनरुवाच। सा स्मारयन्ती, कथयामास—यदा त्वया सह सुखेन शयानया मम शयने, सहसा कश्चित्काकः समुत्पत्य स्तनयोर्मम व्रणं कृतवान्। पुनरपि, हे भरताग्रज, त्वं तस्याः अङ्के शयानः, स एव पक्षिराजः पुनः पुनः तां दुःखितां चकार। तदा, स काकः क्रुद्धः पुनरागत्य तीव्रं प्रहारं चकार, रक्तेन तया आवृतस्य त्वां जागरयामास। तेन काकेन निरन्तरं पीड्यमानः त्वं तया जागरितः, सुखशयनसमये, हे रिपुघ्न। तदा, त्वं वीर्यवान्, स्तनयोर्मध्ये तस्याः विक्षतम् आलोक्य, क्रोधात् भुजग इव क्रुद्धः, इदं वचनम् अवदः—"कस्य नखाग्रैः, भये स्थिते, स्तनयोर्मध्ये तव व्रणः कृतः? कः पञ्चमुखसर्प इव क्रुद्धः क्रीडति?" त्वया सर्वतः निरीक्ष्यमाणः, स काकः तीक्ष्णनखः रक्तरञ्जितः तत्रैव स्थितः दृष्टः। स काकः इन्द्रस्य पुत्रः, पक्षिणां श्रेष्ठः, वातवेगसमः, भूमौ समागतः इति श्रूयते। तदा, वीर्यवान्, क्रोधदीप्तलोचनः त्वं, बुद्धिमत्तमः, तस्मिन् काके घोरं संकल्पं कृतवान्। कुशदलं आसनात् आदाय, ब्रह्मास्त्रेण अभिमन्त्र्य, तदस्त्रं प्रलयाग्निवत् तस्य पक्षिणः पुरतः ज्वलितम्। तत् ज्वलद् दर्भम् काकाय प्रक्षिप्य, स दर्भः तं काकम् अन्वधावत्। सर्वैः देवैः भीतैः त्यक्तः स काकः त्रिषु लोकेषु विचरन्, न कञ्चिद्रक्षकम् अलभत। स पुनः तत्रैव त्वत्समीपम् अगच्छत्, हे रिपुघ्न, त्वं शरणागतं पतितं तं रक्षसि। मरणार्हम् अपि तम्, हे काकुत्स्थ, करुणया त्वया रक्षितः; अस्त्रं हि मुक्तं निष्फलं न भवति, हे राघव। तस्य दक्षिणाक्षि विनाशितम्; स च त्वां रामं, दशरथं च प्रणम्य, ततो मोक्षं लब्ध्वा स्वगृहं गतः। एवं अस्त्रविदां श्रेष्ठः धर्मशीलः सन् अपि, त्वं तदा किमर्थं राक्षसेषु नास्त्रं प्रयुङ्क्षे, इति सा पृच्छति। न हि दानवाः, न गन्धर्वाः, नासुरा न मरुद्गणाः त्वां समरे समुत्सहन्ते, हे राम। यदि मयि किंचित् संदेहः अस्ति, तर्हि लक्ष्मणेन, तवाज्ञया, तीक्ष्णैः शरैः रावणः शीघ्रं हन्यताम्। किं कारणं, हे नरश्रेष्ठ, त्वया मम रक्षणं न क्रियते? तौ पुरुषसिंहौ वाताग्निसमतेजसौ रक्षार्थे समर्थौ। स्वयम् अमरैः अप्य अजित्यः, त्वया मम उपेक्षा कृताऽस्ति; नूनम् अहं महदपकारं कृतवती, अस्य न संशयः। युद्धे समर्थौ तौ रिपुघ्नौ, किं कारणं मम दुःखार्तायाः वचः श्रुत्वा रक्षणं न कुर्वतः? पुनरहम् उक्तवान्—"देवि, सत्येन ते शपथं करोमि—रामः तव दुःखात् सर्वसुखं परित्यक्तवान्। रामस्य शोकसम्भ्रान्तस्य यथा लक्ष्मणः अपि दुःखितः। मया त्वं किञ्चिद्दृष्टा, परं विलापस्य कालः नायम्। अद्यैव, शुभे, तव दुःखस्य अन्तं पश्यसि। तौ रिपुघ्नौ नरसिंहौ त्वां द्रष्टुकाम्यया प्रेरितौ, लङ्कां भस्मीकुर्यातां, रावणं च बान्धवांश्च निहन्यातां। नूनं राघवः त्वां स्वपुरीं नयिष्यति; किं तु, चिन्हं किञ्चिद् ददातु यत् रामः त्वां विज्ञास्यति। किंचित् तस्य प्रीत्यर्थं दातव्यम्।" इति। सा सर्वतः वीक्ष्य, उत्तमां केशपाशां विमुच्य, वस्त्रात् मणिं समुद्धृत्य माम् अददात्। तं मणिं तव हेतोः उभाभ्यां हस्ताभ्यां गृहित्वा, रघुपतेः प्रियतमे, अहम् नमस्कृत्वा शीघ्रं गन्तुम् उद्युक्तः। मम शीघ्रगमनम् आलोक्य, सा तेजस्विनी पुनः शोकसमुच्छ्वासेन, अश्रुपूर्णमुखी, सान्त्वनया, दुःखेन पीडिता, इदं ममोवाच— "धन्योऽसि, महाकपि, यः तं दीर्घबाहुं रामं, कमललोचनं, लक्ष्मणं च महाबलम्, द्रक्ष्यसि।" इति। तया सीतया एवमुक्तः, अहम् अपि मिथिलात्मजां प्रत्युवाचम्—"एहि मे पृष्ठम् आरोह, देवि, शीघ्रं जनकात्मजे! अद्यैव रामं सुग्रीवसहितं लक्ष्मणं च द्रक्ष्यसि, तव पतिं, शुभे, सुदृशे।" सा तदा माम् अवोचत्—"नैतद् उचितम्, महाकपि, यदहम् स्वेच्छया तव पृष्ठम् आरोहेयं, कपिश्रेष्ठ। पूर्वं, वीर, राक्षसेन ममाङ्गे स्पृष्टे, किं कर्तुम् अशक्यम्, दैववशात्।" इति। "गच्छ, कपिसिंह, तयोः राजपुत्रयोः समीपम्," इत्युक्त्वा, सा पुनः सन्देशं दातुम् उद्युक्ता बभूव।