एवं महात्मना राघवेण समुपदिष्टः हनुमान् सर्वं यथावृत्तं सीतया उक्तं राघवे निवेदयामास। जानकी तु, अतीतानि चित्रकूटे घटितानि संस्मरन्ती, राघवाय वाक्यमिदं ब्रुवन् उक्तवती— "कदाचित् अहम् त्वया सह सुखेन सुप्ता, तदा सहसा काकः समुपेत्य मम स्तनयोर्मध्ये विक्षतवान्। पुनः त्वं, भरताग्रज, मम अङ्के सुप्तः, स एव पक्षिराजः पुनरपि मां पीडितवान्। तदा पुनः स तीव्रतरं प्रहारं कृत्वा, त्वं मम रक्तेन आवृतः तया प्रबोधितः। काकेन सततम् उपद्रुतः, त्वं सुखेन सुप्तः सन् तया प्रबोधितः, रिपूनां दहन, इति। ततः, वीर्यवान् राघवः, ताम् स्तनयोर्मध्ये विक्षतां दृष्ट्वा, कोपाविष्ट इव फणिनां पञ्चमूर्धा इव, वाक्यमिदं उवाच— 'कस्य नखाग्रैः, भीरु, तव स्तनयोर्मध्ये विक्षतं? कः क्रुद्धः पञ्चमुख इव क्रीडति?' इति। ततः त्वया सहसा पर्यवस्थितः स काकः रक्तनखः तस्याः पुरतः स्थितः दृष्टः। स काकः, इन्द्रस्य पुत्रः, विहङ्गानां श्रेष्ठः, वातवेगसमः, भूमौ समुपगतः इति श्रूयते। ततो, महाबाहो, कोपाविष्टः, त्वं तस्मिन् काके क्रूरं संकल्पं कृत्वा, धर्मज्ञः सन्, दर्भमेकं समुत्पाट्य ब्रह्मास्त्रेण अभिमन्त्र्य, स दर्भः कालाग्निवत् प्रज्वलितः तस्य पक्षिणः पुरतः द्युतिमान् अभवत्। तम् अग्निसमप्रभं दर्भं त्वया तस्मिन् काके क्षिप्तम्; स च दर्भः ज्वलन इव तं काकं अनुयायि। तदा सर्वैः देवैः भीतैः परित्यक्तः स काकः त्रिषु लोकेषु विचरन् अपि रक्षकम् न प्राप्नोत्। पुनः स भीतः त्वां, शरण्यं, उपेत्य भूतले पतन् शरणमुपागतः। यद्यपि स मृत्युपात्रः, काकुत्स्थ, त्वया करुणया रक्षितः; एकवारं विमुक्तं अस्त्रं निरर्थकं कर्तुं न शक्यते, राघव। ततः तस्य दक्षिणं नेत्रं नाशितम्; स च त्वाम् रामं च, दशरथं च प्रणम्य, विमुक्तः स्वगृहं प्रतस्थे। एवं त्वं अस्त्रविदां श्रेष्ठः, धर्मशीलश्च सन्, किं राघव, न राक्षसानां प्रति अस्त्रं प्रयुञ्जसे? न हि दानवाः, न गन्धर्वाः, न असुराः, न मरुतां गणाः, त्वां युद्धे स्थातुं शक्नुवन्ति। यदि त्वं, बलवान्, मयि कारणेन किंचिद् विचिकित्ससि, तर्हि लक्ष्मणेन, भ्रातृशासनपालकः रिपुनाशनः, तीक्ष्णैः सुयुक्तैः बाणैः रावणः शीघ्रं हन्यताम्। किं राघवः पुरुषर्षभः मां न रक्षति? तौ पुरुषसिंहौ, वाय्वग्निसमप्रभौ, रक्षायोग्यौ। यः देवैः अपि दुर्जयः, तौ मां किं न रक्षतः? नूनं मया महद् अपराधं कृतमस्ति; न संशयः। उभौ अपि युद्धे समर्थौ, महाबलौ, किं तौ रिपुदमनौ, वैदेह्याः दुःखार्तं धर्म्यम् वाक्यं श्रुत्वा मां न रक्षतः? पुनरहम् तस्यै महात्मन्यै इदं वाक्यम् अब्रुवम्— 'देवि, सत्येन शप्से—रामः तव दुःखेन सर्वं सुखं परित्यज्य स्थितः।' रामेण यथा शोकाभिभूतः, तथैव लक्ष्मणः अपि पीड्यते। यदृच्छया त्वां दृष्टवान् अहम्; एष कालः न शोचनीयः। अद्यैव, सुन्दरि, दुःखस्य अन्तं द्रक्ष्यसि। तौ सिंहसारिकौ कुमारौ रिपूनां नाशकौ, त्वद्दर्शनाशया प्रेरितौ, लङ्कां भस्मीकुर्याताम्, रावणं च तस्य बान्धवान् च युद्धे निहन्याताम्। नूनं, सुकेशान्तरे, राघवः त्वां स्वपुर्यां नयिष्यति; किं तु, निर्दोषे, त्वं तस्मै किञ्चिद् अभिज्ञानं दातव्यम् येन रामः त्वां विज्ञास्यति। यत् तं हर्षयेत् तादृशं किञ्चिद् दातव्यम्।' सैव सर्वतः वीक्ष्य उत्तमां केशपाशां विमोच्य, वस्त्रात् मणिं निष्कृष्य माम् अदात्। स मणिः त्वदर्थं मया उभाभ्यां हस्ताभ्यां स्वीकृतः, रघुनन्दन। अहम् तस्यै प्रणम्य शीघ्रं गन्तुम् उद्यतः। मम गमनोत्सुकतां दृष्ट्वा, सा प्रभा युक्ता जानकी, बाष्पपूर्णमुखी, सान्त्वनया सन्तप्तया वाचा, दुःखवेगनिपीडिता, मम गमनात् विक्षिप्ता, इदं वचनम् अब्रवीत्— 'धन्यस्त्वं, महाकपि, येन त्वं महाबाहुं रामं, पद्मलोचनं, लक्ष्मणं च, वीर्यवन्तं भ्रातरं मम, द्रक्ष्यसि।' एवं सीतया उक्तः अहम् अपि मिथिलात्मजां प्रत्युवाचम्— 'मम पृष्ठं आरोह, देवि, जनकनन्दिनि, शीघ्रम्! अद्यैव राघवं, सुग्रीवसहितं लक्ष्मणं च, तव पतिं, श्यामलोचनां, सुभगां त्वां दर्शयिष्यामि।' तदा सा वानरश्रेष्ठं माम् उवाच— 'न युक्तं महाकपि, यदहम् स्वेच्छया तव पृष्ठमारोहाम्। पूर्वं, वीर, राक्षसेन मम अङ्गानि स्पृष्टानि, तदा किं कर्तुं शक्यम्, विधिना पीडितायाः?