रामस्य वचांसि तत्र उपस्थितस्य श्रुत्वा, वानराः सीतायाः सर्ववृत्तान्तं जानन्तं हनूमन्तं भाषितुं प्रेरयन्। तेषां वचनं श्रुत्वा वायुसुतः हनुमान् सीतादेव्याः दिशं प्रति शिरः प्रणम्य प्रणामं अकरोत्। ततः स वाक्यकुशलः हनुमान् उवाच— “यत्र सीतायाः दर्शनं जातम्, तत्र एष दिव्यः सुवर्णमणिः स्वदीप्त्या प्रकाशमानः अस्ति।” स तं दीप्तिमन्तं सुवर्णमणिं रामाय दत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, उवाच— “मया शतयोजनविस्तीर्णं समुद्रं लङ्घितम्।" "जनकनन्दिनीं सीतां अन्विष्य, तां द्रष्टुम् इच्छन् अहम् तत्र अगच्छम्। तत्र लङ्का नाम नगरी अस्ति, या दुष्टस्य रावणस्य। दक्षिणस्य समुद्रस्य दक्षिणतीरे, दक्षिणदिशि, सा वसति। तत्र अहम् रावणस्य अन्तरगृहे सीतां द्रष्टवान्।" "सा केवलं त्वयि, राम, तव इच्छायां च आश्रयणं कृत्वा जीवति; अहम् तां राक्षसीषु सततं धम्यमानां दृष्टवान्। अशोकवने घोरराक्षसीभिः रक्षितायां तां देव्यां, हे वीर, सा तव सह सुखेन अभ्यस्तायाः दुःखं सहते।" "रावणस्य अन्तरगृहे राक्षसीभिः रक्षितायां, सा एकशिखायाः केशबन्धनं कृत्वा, विषण्णा, तव चिन्तनं कुर्वती, सुप्रतिष्ठिता अस्ति। भूमौ शयानां, तनुशुक्लां, शिशिरारम्भे कमलमिव, रावणात् निराशां, सा मृत्युनिश्चयं कृतवती।" "हे ककुत्स्थवंशज, अहं यथाकथञ्चित् तां रानीं दृष्टवान्, या तव चिन्तनं कृत्वा स्थितवती; सौम्यं वाक्यं उक्तवान्, इक्ष्वाकुवंशस्य कीर्तिं च प्रकटितवान्। ततः, नरशार्दूल, शनैः शनैः तस्याः विश्वासं प्राप्तवान्; अनन्तरं सा रानी मयि विश्वस्तं कृत्वा सर्वं निवेदितवती।" "रामसुग्रीवस्य मैत्र्यं श्रुत्वा सा हृष्टा अभवत्; तस्याः आचारः सदा शुद्धः, तव भक्तिरेव दृढा। एवं, महाभाग, अहं जनकनन्दिनीं दृष्टवान्, या घोरतपसा युक्ता तव भक्त्या च संपन्ना।" "सा मम परिचयचिह्नं दत्तवती, यथा पूर्वं चित्कूटे, कौकिलस्य प्रसङ्गे, हे राघव, तव समक्षं जातम्। जानकी मम उक्तवती— ‘हे वायुसुत, यद् दृष्टं तव तेन, तद् सर्वं रामाय पुनः सम्यक् निवेदयितव्यम्।’" "सा च उक्तवती— ‘एतत् तस्मै दातव्यम्, यथायथं रक्षितव्यम्’; एवं सा सुग्रीवस्य समक्षे वचनं उक्तवती। एष दीप्तिमान् शिरोमणिः, यं अहं तव कृते यथायथं रक्षितवान्, सा उक्तवती— ‘ललाटे रक्तमणिचिह्नं स्मर।’" "एष जलसम्भवः शोभनः मणिः अहं तव समीपं आनयामि; एतं दृष्ट्वा, हे निष्पाप, अहं तव विषमावस्थायाम् त्वां दृष्ट्वा इव हर्षं अनुभविष्यामि।" "एकमासपर्यन्तं जीवितं रक्षिष्यामि, हे दशरथसुत; मासात् अनन्तरं राक्षसाधीनां पतित्वा, अहं न जीविष्यामि।" "एवं धर्मनिष्ठा, तनुशरीरा, रावणस्य अन्तरगृहे बद्धा, भयभीता हरिणीव विस्तीर्णलोचना, सीता मम उक्तवती।" "हे राघव, सर्वं यथावृत्तं तव समक्षे उक्तवान्; समुद्रजलस्य तीरगमनं सर्वथा उपकल्पय।" "परिचयचिह्नं ज्ञात्वा, द्वौ कुमारौ आशां पुनः प्राप्तवन्तौ; वायुसुतः राघवाय रानीदत्तं सर्वं यथाक्रमं, पूर्णवाक्येन, निवेदितवान्।" इदानीं वाल्मीकि-महर्षेः श्रीरामायणस्य सुन्दरकाण्डे ष्ष्ठ्युत्तरषष्टितमः सर्गः श्रोतव्यः। हनुमता एवं उक्तः दशरथसुतः रामः तं मणिं हृदि निधाय, लक्ष्मणेन सह अश्रूणि मुमोच। तं अप्रतिमं मणिं दृष्ट्वा, राघवः शोकग्रस्तः, अश्रुपूर्णलोचनः, सुग्रीवाय वचनं उक्तवान्। “यथा गवः वात्सल्यात् पयः वत्साय ददाति, तथा मम हृदयम् एतं मणिं दृष्ट्वा स्नेहेन व्याप्तम्।" “एष मणिः वैदेह्यै मम श्वशुरेण दत्तः; विवाहकाले तस्याः शिरसि स्थापितः, शोभायमानः अस्ति।" “एष जलसम्भवः मणिः अतीव पूज्यः; यः बुद्धिमान् इन्द्रः यज्ञे अत्यन्तं तुष्टः सन् दत्तवान्।" “एतं उत्तमं मणिं दृष्ट्वा, पितरं दृष्ट्वा इव अनुभवामि; अद्य, सौम्य, वैदेहीं च प्रभुं च द्रष्ट्वा इव अनुभवामि।" “एष मणिः मम प्रियायाः शिरसि शोभते; अद्य, एतं दृष्ट्वा, तां प्राप्तां इव मन्ये।" “पुनः पुनः, सौम्य, जानकीया वैदेह्याः वचनानि कथय; तस्याः वाक्यानि तृणाग्रे क्षिप्तजलमिव प्रस्रवन्ति।" “एतत् सौमित्रे, किं दुःखतरं, यत् अहं जलसम्भवमणिं पश्यामि, वैदेह्याः आगमनं विना।" “यदि वैदेही एकमासपर्यन्तं जीवति, तर्हि सा तिष्ठेत्; अहं तु तस्याः श्यामलोचनायाः विना क्षणमपि जीवितुं न शक्न्यामि।" “यत्र मम प्रियाया दर्शनं जातम्, तत्र मां अपि नय; तस्याः स्थानं ज्ञात्वा अहं क्षणमपि स्थातुं न शक्न्यामि।" “कथम् सा तनुत्रा, भयभीता पत्नी, घोरराक्षसैः मध्ये तिष्ठति?" “यथा शरदिन्दुः तमसः निष्क्रान्तः मेघैः आच्छादितः, तथा तस्याः मुखं इदानीं न प्रकाशते।" “सत्यं कथय, हनुमन्, सीता किं उक्तवती? तस्याः वचनात् अहं जीविष्यामि, यथा रोगी औषधेन जीवति।" “मम प्रियः, दीप्तिमान्, मधुरवक्ता, हनुमन्, किं उक्तवान्? कथय, कथं जानकी मम वियोगेन, अतिव्याप्तदुःखेन, जीवति?" इदानीं सप्तसप्तितमः सर्गः अपि श्रोतव्यः।