तदा इन्द्रः देवीं प्रहृष्टया मनसा इदं वाक्यम् उवाच—"समीचीनं समयं लब्ध्वा अहं तव गर्भं, या मां संग्रामे हन्यादित्यभिप्रेतं, सप्तधा अकुरुत। अतः त्वं मम एतत् कर्म क्षन्तुम् अर्हसि।" एतस्मिन्नेव काले, श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे बालकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः प्रवृत्तः। तत्र, यदा तस्या गर्भः सप्तधा कृतः, तदा दुःखार्ता दिति सौम्यया वाचा अजितं सहस्राक्षं इन्द्रं उवाच— "मम दोषात् एष गर्भः सप्तधा विभक्तः; हे सुरेन्द्र, महाबलविनाशन, तव अत्र किञ्चित् अपि दोषः नास्ति। मम गर्भस्य भविष्ये किञ्चित् प्रियं त्वया कर्तव्यम् इच्छामि—एते सप्त जना मारुतगणानां सप्तानां रक्षिणः भवन्तु।" "एते सप्त जना वातेन धृताः, पुत्र, दिवि विचरन्तु; ते मारुताः नाम्ना विख्याताः, दिव्यरूपिणः, मम एव पुत्राः स्युः।" "एकः ब्रह्मलोकं गच्छतु, अपरः इन्द्रलोकं; तृतीयः दिव्यवायुः इति कीर्तिमान् भवतु।" "चत्वारः त्वत् आज्ञया दिशः चरन्तु, देवश्रेष्ठ; भवतु ते सौम्यं, एते कालक्रमेण मम पुत्राः स्युः।" "त्वया कृतकर्मणा, पुत्र, एते मारुताः इति नाम्ना प्रसिद्धाः भविष्यन्ति।" एतां वाणीं श्रुत्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः— बलविनाशनः, कृताञ्जलिः, दितिं प्रत्युवाच—"यथा त्वया उक्तं, न संशयः, तथा सर्वं भविष्यति।" "त्वदीया पुत्राः दिव्यरूपिणः यथाभिलषितं विचरिष्यन्ति।" एवं कृत्वा तयोः मातुः पुत्रस्य च तपोवने संकल्पः अभवत्— "हे राम, श्रूयते यत्, कार्यसिद्ध्यर्थं तौ स्वर्गं गतौ। एष एव देशः, हे काकुत्स्थ, यत्र महेन्द्रः कदाचित् वसति स्म।" अत्रैव सा दितिः तपसा संन्यस्ता विचरन्ती दृष्टा; तथा, हे नरर्षभ, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः धर्मात्मा पुत्रः— अलम्बुषायाः सुतः विशालः नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्; तेनैव अत्र विशाला नाम नगरी निर्मिता। विशालस्य पुत्रः महाबलः हेमचन्द्रः, तस्मात् हेमचन्द्रात् प्रथितः सुतः सुचन्द्रः अभवत्। हे राम, सुचन्द्रस्य धर्मात्मा पुत्रः धूम्राश्वः नाम्ना कीर्तिमान्, तस्मात् धूम्राश्वात् सृञ्जयः अभवत्। सृञ्जयस्य पुत्रः महायशाः महाबलः सहदेवः, सहदेवस्य पुत्रः धर्मिष्ठः कुशाश्वः अभवत्। कुशाश्वस्य पुत्रः महाबलशाली सोमदत्तः, सोमदत्तस्य सुतः प्रसिद्धः काकुत्स्थः अभवत्। तस्य पुत्रः महातेजाः अद्य अस्मिन्नेव नगरे वसति; सुमति नाम्ना प्रख्यातः, दुर्जयः च। इक्ष्वाकुगुणेन, ऐते सर्वे वैशालीराजानः दीर्घायुषः, महात्मानः, पराक्रान्ताः, धर्मिष्ठाश्च भवन्ति। अत्र, अद्य रात्रौ एकरात्रं सुखेन वसिष्यामः; श्वः प्रभाते, नरश्रेष्ठ, जनकं द्रष्टुम् अर्हसि। सुमतिः, महातेजाः, विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, महात्मा, त्वरितं प्रत्यागच्छत्। सः, आचार्यैः बान्धवैः च सह, उत्तमान् अर्घ्यान् दत्त्वा, कृताञ्जलिः, कुशलं पृष्ट्वा, विश्वामित्रं वाक्यम् उवाच— "धन्योऽस्मि, कृतार्थोऽस्मि, भगवन्, यस्य मम देशे त्वं प्राप्तः; त्वां दृष्ट्वा, न मम कोऽपि समः भाग्यवान् अस्ति।" ततः श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे बालकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। समागम्य, परस्परं कुशलं पृष्ट्वा, संभाषणस्य अन्ते सुमतिः महर्षये इदं वाक्यम् उवाच— "भवतः सौम्यं भवतु—कौ एते युवान्, देवैः तुल्यपराक्रमौ, गजसिंहगमनौ, वीरौ, व्याघ्रमहिषोपमौ?" "पद्मपत्रविशालाक्षौ, खड्गधनुर्बाणधरौ, यौवनसमाविष्टौ, अश्विनौ इव शोभमानौ।" "यदृच्छया अत्र प्राप्तौ, अमरौ इव दिव्यलोकात्, कथं पद्भ्याम् आगतौ, कस्य पुत्रौ, के च एते, भगवन्?" "इमां भूमिं चन्द्रसूर्याविव व्योम्नि शोभयन्तौ, समदर्शनौ, समवेषौ, समगमनौ।" "कस्य हेतोः, नरश्रेष्ठौ, इमं कष्टमार्गम् आगतौ, उत्तमानि शस्त्राणि वहन्तौ? सत्यम् इच्छामि श्रोतुम्।" एवं वचः श्रुत्वा, सः विश्वामित्रः तयोः सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, सर्वं यथावत् न्यवेदयत्; तस्य वचनं श्रुत्वा राजा महद् आश्चर्यं प्राप। सः, तौ दशरथात्मजौ, पूजार्हौ, महाबलौ, यथान्यायं सत्कारं चकार। ततः, सुमतेः अतिथिसत्कारं प्राप्य, तौ राघवौ, एकरात्रं तत्र उपवेश्य, मिथिलां प्रति जग्मतुः। जनकस्य तां पुण्यां पुरीं दृष्ट्वा, सर्वे मुनयः "शुभम्! शुभम्!" इति स्तुत्वा, मिथिलां पूजयामासुः। तत्र, मिथिलानिकटे, राघवः प्राचीना, परित्यक्ता, रम्या आश्रमभूमिं दृष्ट्वा, मुनिश्रेष्ठं पप्रच्छ— "भगवन्, इयं भूमिः आश्रमसदृशी, परन्तु कुतः मुनिभिः शून्या? कस्य पूर्वं आश्रमः अयम्? श्रोतुम् इच्छामि।" एवं राघवस्य वचनं श्रुत्वा, महर्षिः विश्वामित्रः, वाक्यकुशलः, प्रत्युवाच— "नूनं, राघव, शृणु, कस्य अयं आश्रमः, यः महात्मना कोपेन शप्तः।" "एष पूर्वं गौतमस्य महात्मनः आश्रमः आसीत्, नरश्रेष्ठ, दिव्यतेजसः, देवैः अपि पूजितः।