इन्द्रः गर्भे अभ्यधावत्, "मा रुद," इत्युक्त्वा तस्य रुदन्तस्य गर्भस्य महाबलः इन्द्रः सप्तधा विदारयामास। तदा दिति उवाच, "मा हन्याः," इत्यनुनयन्ती मातरं प्रति श्रद्धया इन्द्रः तस्य वचः श्रुत्वा तद्वेलायाम् निवृत्तः। ततः वज्रधरः इन्द्रः दितिं कराभ्यां संनिह्य उवाच, "देवि, त्वं अशुचिः शिरः पादयोः स्थाप्य निद्रां कृतवती। तस्यां काले अहं गर्भं विदारयाम—यो मम युद्धे हन्ता अभविष्यत्—सप्तधा। अतः त्वया मे क्षम्यं।" इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः श्रूयते। गर्भस्य सप्तधा विभागे कृते दिति दुःखिता सौम्यवाक्यैः अजितं सहस्राक्षं इन्द्रं सम्बोधितवती। सा उवाच, "मम दोषात् एषः गर्भः सप्तधा विदारितः, देवेश, बलिनां हन्तर्, तव दोषः नास्ति। मम गर्भस्य भविष्ये तव प्रियं किञ्चित् कुरु। एते सप्त जना सप्त मरुत्-गणानां रक्षिणः भवन्तु। एते सप्त वायुनाः संचालिताः दिवं चरन्तु, पुत्र, मरुतः इति ख्याताः, दिव्यरूपाः, मम एव सन्तु। एकः ब्रह्मलोकं गच्छतु, अन्यः इन्द्रलोकं, तृतीयः दिव्यवायुः महायशाः। चत्वारः तव आज्ञया दिशः चरन्तु। शुभं तव अस्तु, कालान्तरं एते मम पुत्राः। तव कृत्येन मरुतः इति नाम्ना प्रसिद्धाः स्युः।" तस्याः वचः श्रुत्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः बलस्य हन्ता कराभ्यां संनिह्य उवाच, "यथा त्वया उक्तं, तथा सर्वं न संशयः। तव पुत्राः दिव्यरूपाः यथेष्टं चरन्तु।" एवं संधिं कृत्वा मातापुत्रौ तपोवनं गत्वा, राम, श्रूयते यथा तयोः कार्यं सिद्धं, तौ स्वर्गं गतौ। एषः स्थानः, ककुत्स्थवंशज, यत्र महेन्द्रः वासं कृतवान्। अत्र दिति तपोसम्पन्ना विचरति। इक्ष्वाकुसुतः धर्मात्मा सिंहः पुरुषेषु—अलम्बुषायाः पुत्रः—विशालः इति प्रसिद्धः। तेन अत्र विशालानगरं स्थापितम्। विशालस्य पुत्रः महाबलः हेमचन्द्रः, तस्य पुत्रः प्रसिद्धः सुचन्द्रः। तस्य सुचन्द्रस्य पुत्रः धूम्राश्वः, तस्य पुत्रः सृञ्जयः। सृञ्जयस्य पुत्रः वीर्यशाली सहदेवः, तस्य पुत्रः धर्मात्मा कुशाश्वः। कुशाश्वस्य पुत्रः महाबलः सोमदत्तः, तस्य पुत्रः काकुत्स्थः। तस्य पुत्रः तेजस्वी, अस्य नगरे वसति, सुमति नाम्ना प्रसिद्धः। इक्ष्वाकु-कृपया वैशाली-राजानः दीर्घायुः, शूराः, धर्मिष्ठाः। अत्र वयं एकरात्रं सुखेन निवास्यामः; श्वः प्रातः, नरश्रेष्ठ, जनकं द्रष्टव्यम्। सुमतिः महाश्रीः, विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, महात्मा, प्रत्यागच्छत्। तेन आचार्यैः बन्धुभिः सह उत्तमं स्वागतं कृत्वा, कराभ्यां संनिह्य, कुशलं पृच्छ्य, विश्वामित्रं उवाच। "भाग्यवान् अस्मि, पुण्यवन् अस्मि, मुने, यस्य भूमिं त्वं प्रविष्टः। त्वां दृष्ट्वा, मम समानः कोऽपि नास्ति।" इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः श्रूयते। तयोः मिलित्वा परस्परं कुशलं पृच्छ्य, संवादान्ते सुमति महर्षिं प्रति उवाच। "भवान् सुखी भवतु—कौ एते द्वौ कुमारौ देवैः तुल्यवीर्यौ, गजसिंहगमनौ, शूरौ, व्याघ्रवृषसदृशौ? पद्मपत्रविशालाक्षौ, खड्गकृपाणधारिणौ, धनुष्मन्तौ, यौवनसंपन्नौ, अश्विनौ इव शोभायुक्तौ। आकस्मात् इह आगतौ, सुरलोकात् अमरौ इव, पादैः इह आगतौ, कस्य पुत्रौ, किमर्थं, मुने? चन्द्रसूर्याविव आकाशं शोभयन्तौ, समानवपुषो, समानगति, समानसंपन्नौ। किमर्थं एते नरश्रेष्ठौ कठिनं मार्गं समागतौ, उत्तमायुधधारिणौ? सत्यं श्रोतुम् इच्छामि।" एवं उक्त्वा, विश्वामित्रः सर्वं यथावत् कथयामास—सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं—राजा विश्वामित्रवचनं श्रुत्वा महद् विस्मयं प्राप। तौ दशरथपुत्रौ, योग्यौ, महाबलौ, अतिथिसत्कारं कृत्वा, विधिवत् सत्कृत्य, सुमति तयोः उत्तमं स्वागतं कृतवान्। ततः तौ राघवौ, एकरात्रं तत्र निवास्य, मिथिलां प्रति प्रस्थितौ। जनकस्य शुभां नगरीं दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः मिथिलां "शुभं, शुभं" इति स्तुत्वा, सम्मानं कृतवन्तः। तत्र मिथिलानिकटे राघवः पुरातनं, रिक्तं, रम्यं आश्रमं दृष्ट्वा, ऋषिं पप्रच्छ। "भगवन्, एषः आश्रमसदृशः स्थलः, किं तपस्विभिः रहितः? कस्य पूर्वाश्रमः एषः?