दधिमुखस्य सौम्यवचनानि श्रुत्वा राजा शीघ्रं सर्वान् आनीय योजयितुम् आज्ञापयत्। ततः वाक्यविदां श्रेष्ठः कपिसत्तमः अङ्गदः तान् कपीन् इत्युवाच – “मम अनुमानं अस्ति यत् एष समाचारः रामं कपिसेनापतिं प्राप्तः। एषः हर्षेण एव समाचारं सूचयति; तस्मात् कार्यसिद्धौ इह स्थातुं न उचितम्, हे रिपुसूदनाः। मधु यथेष्टं पीत्वा वनचराः वीराः, किं शेषं? यत्र सुग्रीवः कपिः तत्र गन्तव्यम्। सर्वे कपिश्रेष्ठाः मिलित्वा यथाश्रावयन्ति, तदहं करिष्यामि; अहं भवद्भ्यः आश्रितः। यद्यपि अहं युवराजः, आज्ञापयितुं न समर्थः; कार्यसिद्धेः पश्चात् बलात् तुष्टाः न दोषयितव्या।” अङ्गदस्य उत्तमवचनानि श्रुत्वा वनवासिनः हृष्टहृदयाः इदं वचनम् ऊचुः – “कः नु राजा कपिवीरः स्वामी इदं वदेत्? ऐश्वर्यगर्वेण प्रत्येकः ‘अहमेव सर्वम्’ इति मन्यते। एषा वाणी तव एव योग्याः, अन्यस्य न; तव विनयः भविष्यति शुभफलस्य सूचकः। वयं अपि सर्वे तत्र गन्तुं सज्जाः यत्र सुग्रीवः कपिवीराणाम् अव्ययः प्रभुः वर्तते। तव आज्ञा विना, हे कपिश्रेष्ठ, एते कपयः एकपदं अपि न गच्छेयुः; सत्यम् वदामः।” एवम् उक्ते अङ्गदः प्रत्युवाच – “तर्हि गच्छामः।” ततः कपिवीराः आकाशे उत्पतन्ति। सर्वे कपिश्रेष्ठाः एकत्र उत्पत्य आकाशं शून्यवत् अकुर्वन्, यथा यन्त्रेण शिलाः क्षिप्यन्ते। अङ्गदं पुरः स्थापयित्वा हनुमन्तं मध्ये कृत्वा, शीघ्रगाः वानराः आकस्मिकम् आकाशे उत्पतन्ति। गर्जन्तः महाशब्दं कुर्वन्तः वायुनिर्गताः मेघाः इव, अङ्गदः आगच्छन्, सुग्रीवः कपिप्रभुः रामं पद्मनयनं दुःखितं इत्युवाच – “धैर्यं कुरु, शुभं ते; देवी दृष्टा नूनम्। कार्यसमाप्तेः पश्चात् कालातिक्रमणं कृत्वा एते पुनः न आगच्छेयुः, हे शुभे; अङ्गदस्य हर्षात् जानामि देवी शुभाङ्गना दृष्टा। बाहुबलिनः अङ्गदः कपिसत्तमः युवराजः कार्यविफलत्वे मम समीपं न आगच्छेत्। कार्यसिद्धौ न सति, एषा आगमना – शिथिलमुखाः, विमूढचित्ताः, विषण्णाः स्यात्। मदुवनं पितृपितामहैः रक्षितं, सीतादर्शनं विना तैः न विनष्टं स्यात्। कौसल्यात्मजः रामः, धैर्यं कुरु; देवी दृष्टा नूनम्, हनुमता एव। कार्यसिद्धेः कारणं हनुमान् एव; तस्मिन् सिद्धिः, उत्तमा बुद्धिः च। यत्र जाम्बवान् नेता, अङ्गदः कपिस्वामी, हनुमान् च प्रमुखः, तत्र निश्चयः, साहसः, स्थितबुद्धिः च। यत्र हनुमान् अध्यक्षः, अन्यः परिणामः न स्यात्; चिन्ता न कुरु, हे धैर्यवान्। एते वनचराः गर्विताः हृष्टाः च मिलित्वा, कार्यविफलत्वे पुनः आगमनं न स्यात्। वनविनाशात्, मधुपानात्, तत्र आकाशे शब्दः आसीत्। कपिवनवासिनः हनुमत्कर्मणा हर्षिताः, कीशकिन्धां प्रति गर्जन्तः विजयं सूचयन्तः। तं कपिनां गर्जनं श्रुत्वा कपिश्रेष्ठः दीर्घोन्नतपुच्छः हृदयेन विश्वस्तः अभवत्। ते कपयः अपि रामं द्रष्टुम् आकाङ्क्षन्तः, अङ्गदं पुरः कृत्वा, हनुमन्तं मध्ये स्थापयित्वा आगच्छन्। अङ्गदेन नेतृत्वे, हृष्टाः प्रमुदिताः वीराः कपिराजस्य समीपे, राघवस्य च समीपे अवतरन्। ततः बाहुबलिनः हनुमान् शिरः नमयित्वा रामाय निवेदयत् – देवी अक्षता, स्थिता च। हनुमत्-वचनं – “देवी दृष्टा” – श्रुत्वा, अमृतसदृशं, रामः लक्ष्मणेन सह हर्षेण पूर्णः अभवत्। तदाः सत्यनिश्चयः लक्ष्मणः सुग्रीवं वायुसुतं च स्नेहसन्मानपूर्वकं पश्यन्। रामः रिपुसैन्यविनाशकः परमसन्तोषेण, महत्-मान्यतया, हनुमन्तं पश्यन्। शृणु वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चषष्टितमं सर्गम्। ततः प्रस्रवणं पर्वतं रम्यं वनं च गत्वा, रामं महाबलिनं लक्ष्मणं च शिरः नत्वा। सुग्रीवं युवराजं पुरः स्थापयित्वा, तं सन्मान्य, सीतासमाचारं निवेदयितुं आरब्धवन्तः। रावणस्य अन्तःपुरे सीतायाः वासं, राक्षसीभिः धमर्निर्देशं, रामे प्रति तस्या भक्तिं, व्रतानुष्ठानं च, तानि सर्वाणि रामाय निवेद्य। तद् श्रुत्वा कपयः वैदेह्याः अक्षतत्वं ज्ञात्वा, रामस्य उत्तरवचनं प्रतीक्षमाणाः स्थितवन्तः। रामः उवाच – “क्व देवी सीता वसति? मयि तस्याः स्थितिः कथं? सर्वं कथयत, हे कपयः, वैदेह्याः विषये।