यदा वज्रशतपर्णेन गर्भः भिद्यमानः तदा सः मधुरं रुरोद, हे राम, ततः दीतिः सुप्तावस्थायाम् उत्तस्थौ। इन्द्रः तं गर्भं उवाच—'मा रुदः, मा रुदः'—इति, किन्तु सः रुदन् एव महाबलवान् इन्द्रः तं पुनः अपि विभिद्यत्। दीतिः तदा उवाच—'मा हन्याः, मा हन्याः,'—इति। मातुः वचः मान्यं कृत्वा इन्द्रः तत्रैव निवृत्तः। तदा वज्रपाणिः इन्द्रः अञ्जलिं कृत्वा दीतिं उवाच—'देवि, त्वं अशुचिः सुप्ता, शीर्ष्णा पादयोः स्थित्वा। तस्मिन्नेव काले, हे देवी, अहं गर्भं विदारयामि, यः युद्धे मम हन्ता अभवत्, सप्तधा तम् अकरवम्। तस्मात् त्वया मम अपराधः क्षन्तव्यः।' शृणु, राम, श्रीमद्रामायणे बालकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः प्रवृत्तः। यदा गर्भः सप्तधा विभक्तः, तदा दीतिः दुःखिता सान्त्वनपूर्वकं वज्रहस्तं शक्रं अजय्यं सम्बोधितवती। सा उवाच—'मम दोषात् एषः गर्भः सप्तधा अभवत्, देवेश, बलिनां हन्तर्, तव दोषः नास्ति। मम गर्भस्य विषये त्वया किञ्चित् प्रियं कर्तव्यम्। एते सप्त जनाः मरुतां गणानाम् अधिपाः स्युः। एते सप्त, वातेन वह्यमानाः, स्वर्गं विचरन्तु, मरुतः इति ख्याताः, दिव्यरूपिणः, मम एव पुत्राः। एकः ब्रह्मलोकं गच्छतु, अन्यः इन्द्रलोकं, तृतीयः दिव्यवायुः इति प्रसिद्धः। चत्वारः तवाज्ञया दिशः विचरन्तु। कल्याणं ते अस्तु, एते मम पुत्राः भविष्यन्ति। तव कृत्येन ते मरुत इति प्रसिद्धिं यास्यन्ति।' एवं दीत्याः वचनं श्रुत्वा सहस्राक्षः पुरन्दरः अञ्जलिं कृत्वा उवाच—'यथोक्तं भवत्याः, न संशयः, सर्वं तथा भविष्यति। तव पुत्राः दिव्यरूपिणः यथेष्टं विचरिष्यन्ति।' इत्येवमङ्गीकृत्य माता च पुत्रः च तपोवने स्थित्वा, कार्यसिद्धिं कृत्वा, स्वर्गं गतवन्तः इति श्रूयते। एषः एव स्थाने, हे काकुत्स्थ, महेन्द्रः पूर्वं वसति स्म। अत्रैव सा तपोधनाः दीतिः तपसा सम्पन्ना विचरति स्म। अत्रैव, हे पुरुषशार्दूल, इक्ष्वाकुवंशजः धर्मात्मा अलम्बुषायाः पुत्रः विशालः प्रसिद्धः अभवत्। तेनैव अत्र विशाला इति नगरी स्थापिता। विशालस्य पुत्रः महाबलः हेमचन्द्रः, तस्य पुत्रः सुकथितः सुचन्द्रः। सुचन्द्रस्य पुत्रः धूम्राश्वः, तस्य पुत्रः सृञ्जयः। सृञ्जयस्य पुत्रः वीर्यशाली सहदेवः, तस्य पुत्रः धर्मात्मा कुशाश्वः। कुशाश्वस्य पुत्रः महाबलः सोमदत्तः, तस्य पुत्रः काकुत्स्थः। तस्य पुत्रः तेजस्वी, अद्य अस्मिन्नेव नगरे वसति, सुमतिः नाम, प्रसिद्धः, अजितः। इक्ष्वाकुकृपया वैसाल्याः सर्वे नृपाः दीर्घायुषः, शौर्यवन्तः, धर्मिष्ठाश्च भवन्ति। अत्रैव रात्रौ सुखेन वत्स्यामः, श्वः प्रभाते, हे नरश्रेष्ठ, जनकं द्रष्टुम् अर्हसि। सुमतिः महातेजाः विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, महाकीर्तिः प्रत्यागच्छत्। सः स्वगुरुभिः बन्धुभिः च सह श्रेयांसि कृत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, कुशलं पृच्छ्य, विश्वामित्रं उवाच—'भाग्यवान् अहम्, अनुगृहीतः अपि, हे मुनिवर, यस्य भूमिं त्वं प्रविष्टवान्। त्वां दृष्ट्वा मत्समो भाग्यवान् न विद्यते।' शृणु, राम, श्रीमद्रामायणे बालकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः प्रवृत्तः। तत्र, परस्परं कुशलं पृच्छ्य, संवादान्ते, सुमतिः महर्षिं इदं वचनम् अब्रवीत्—'स्वस्ति अस्तु, के एते युवान् देवसमौजसौ, गजसिंहगमनौ, वीरौ, व्याघृवृषाभोपमौ? कमलपत्रविशालाक्षौ, खड्गधनुःकिटिलौ, बाणचापधरौ, यौवनसम्पन्नौ, अश्विनौ इव शोभमानौ। कस्य अयम् आगमनः, स्वर्गलोकात् इव अमरौ, पद्भ्यां आगतौ, कस्य पुत्रौ, किं कारणम्, मुनिवर? इमे भूमिं चन्द्रार्कौ इव विराजयन्ति, समानरूपगमनौ च। किमर्थम् एते नरश्रेष्ठौ कठिनं मार्गं समागतवन्तः, दिव्यायुधधरौ? सत्यं श्रोतुम् इच्छामि।' एवं उक्ते, विश्वामित्रः तयोः सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, सर्वं यथावत् निवेदयामास। तद् वचनं श्रुत्वा सुमतिः विस्मितः अभवत्। तौ दशरथात्मजौ अतिथिसत्कारम् अर्हन्तौ सत्कृत्य, विधिवत् पूजयामास। ततः सुमतेः सत्कारं प्राप्य, राघवौ एकरात्रं तत्र स्थित्वा, मिथिलां प्रति प्रस्थितवन्तौ। जनकस्य पुरीं दृष्ट्वा, सर्वे मुनयः 'शुभम्, शुभम्' इति मिथिलां स्तुत्वा, पूजयामासुः। तत्र मिथिलायाः समीपे, प्राचीने, विरक्ते, रम्ये आश्रमे, रामः दृष्ट्वा, तं मुनिवरं पप्रच्छ।