शृणु, रम्यं इदं चरित्रं येन राघवस्य महात्मनः पुरातनं इतिहासं प्रकाश्यते। यदा दितेः गर्भः तस्य देहे स्थितः, तदा इन्द्रः, परमशक्तिमान्, तस्य देहस्य विवरं प्रविश्य, गर्भं सप्तधा विवज्रयत्। गर्भं शतशृङ्गे वज्रेण विभज्यमानं सुमधुरं रुदितवान्, तेन दितिः सुप्तावस्था जागर्तुम् आरभत। तदा इन्द्रः गर्भं प्रति उवाच—"मा रुद, मा रुद," इति; तथापि गर्भः रुदन् इन्द्रः बलवत्तरः पुनः तं विवज्रयत्। दितिः तत्र उवाच—"मा हन्याः, मा हन्याः," इति; मातुः वचनं सम्मान्य, इन्द्रः तत्र निवृत्तः। इन्द्रः वज्रं धारयन्, अञ्जलिं कृत्वा, दितिं प्रति उवाच—"देवि, त्वं अशुचिः सुप्ता, शिरसा पादयोरुपरि। तं क्षणं लब्ध्वा, हे देवि, गर्भं विवज्रयम्, यः मम युद्धे हन्ता अभविष्यत्। अतः त्वया मम अपराधः क्षम्यः।" एवं उक्त्वा, श्रीवाल्मीकेः रामायणस्य बालकाण्डे सप्तचत्वारिंशद् सर्गः आरभ्यते। तदा दितिः, गर्भं सप्तधा विभक्तं दृष्ट्वा, दुःखिता, सौम्यवचनैः दुर्जयाय सहस्राक्षाय इन्द्राय उवाच—"मम दोषात् गर्भः सप्तधा विभक्तः, सुरेश, बलिनां हन्तर्, तव दोषः नास्ति।" "मम गर्भस्य विषये त्वया किंचित् प्रियं कार्यं इच्छामि—एते सप्त मरुत्-गणानां रक्षिणः भवन्तु।" "एते सप्त वातेन नीताः, हे पुत्र, दिवि विचरन्तु; मरुतः इति दिव्यरूपाः, मम पुत्राः सन्तु।" "एकः ब्रह्मलोकं गच्छतु, अन्यः इन्द्रलोकं, तृतीयः दिव्यवायुः इति प्रसिद्धः।" "चत्वारः तव आज्ञया दिशः विचरन्तु। शुभं ते स्यात्, काले एते मम पुत्राः।" "तव कर्मणा मरुत्-नाम्ना प्रसिद्धाः स्युः।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, सहस्राक्षः पुरन्दरः, बलेन हन्ता, अञ्जलिं कृत्वा उवाच—"यथोक्तं सर्वं भविष्यति न संशयः।" "तव पुत्राः दिव्यरूपाः यथेष्टं विचरन्ति।" एवं कृत्वा, माता पुत्रः तपोवने, कार्यं सिद्धं कृत्वा, स्वर्गं गतवन्तः इति श्रूयते। एष स्थानं, ककुत्स्थवंशज, यत्र महेन्द्रः निवसति स्म। एत्र दितिः तपस्यां प्रवृत्ता विचरति स्म। तत्र, पुरुषसिंह, इक्ष्वाकु-पुत्रः धर्मात्मा, अलम्बुषायाः पुत्रः विशालः प्रसिद्धः अभवत्; तेन अस्मिन स्थले विशाला नाम नगरी स्थापिता। विशालस्य पुत्रः महाबलः हेमचन्द्रः, हेमचन्द्रस्य पुत्रः सुचन्द्रः। सुचन्द्रस्य पुत्रः धूम्राश्वः, तस्य पुत्रः सृञ्जयः। सृञ्जयस्य पुत्रः साहदेवः, साहदेवस्य पुत्रः धर्मात्मा कुशाश्वः। कुशाश्वस्य पुत्रः महाबलः सोमदत्तः, तस्य पुत्रः काकुत्स्थः। तस्य पुत्रः तेजस्वी, अस्मिन नगरे वसति, प्रसिद्धः, दुर्जयः, सुमति नाम। इक्ष्वाकु-प्रसादेन सर्वे वैशाली-नृपाः दीर्घायु, आर्य, वीर, धर्मिष्ठाः। अत्र, रात्रौ, एकं रात्रिं सुखेन वसामः; प्रातः, नरश्रेष्ठ, जनकं द्रष्टुम् उचितम्। सुमति, महातेजाः, विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, नरश्रेष्ठ, महाकीर्तिः, प्रत्यागच्छत्। सः, गुरुभिः बन्धुभिः सह, उत्तमं सत्कारं कृत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, कुशलं पृष्ट्वा, विश्वामित्रं प्रति उवाच—"भाग्यवान् अहं, धन्यः अहं, हे महर्षे, यस्य भूमिं त्वं प्रविष्टः; त्वां दृष्ट्वा, मत्तः श्रेष्ठः नास्ति।" इदानीं, श्रीवाल्मीकेः रामायणस्य बालकाण्डे अष्टचत्वारिंशद् सर्गः आरभ्यते। तत्र, परस्परं कुशलं पृष्ट्वा, संवादान्ते, सुमति महर्षिं प्रति उवाच—"शुभं ते स्यात्—एते युवान् के, देवसमाना वीर्ये, गजसिंहगमनौ, वीरा, व्याघ्रवृषसमानौ?" "पद्मपत्रविसालाक्षौ, खड्गधनुष्ककवचधारिणौ, यौवनसम्पन्नौ, अश्विनौ इव शोभनौ।" "अत्र आगतौ, देवलोकात् इव, पादेन आगतौ, कस्य पुत्रौ, किमर्थं आगतौ, हे महर्षे?" "चन्द्रसूर्यौ इव व्योम्नि भूमिं शोभयन्तौ, समौ, स्वरूपे, गमने, आचारे।" "किमर्थं एते नरश्रेष्ठौ दुर्गं मार्गं आगतौ, उत्तमास्त्रधारिणौ? सत्यम् इच्छामि श्रोतुम्।" तस्य वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः सर्वं यथावत् अकथयत्—सिद्धाश्रमवासं, राक्षसवधं, इति; तस्य वचनं श्रुत्वा राजा महत् विस्मयं प्राप। ततः, तौ दशरथस्य पुत्रौ, पूज्यौ, महाबलौ, यथायोग्यं सत्कारं प्राप्नुतः। तदा, सुमति द्वारा उत्तमं सत्कारं लब्ध्वा, तौ राघवौ, एकं रात्रिं तत्र स्थित्वा, मिथिलां प्रति प्रस्थितौ। शुभां जनकनगरं दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः "शुभं, शुभम्" इति मिथिलां स्तुत्वा, तां महत् सम्मानं कृतवन्तः।