इन्द्रः दित्यै यथेष्टं वह्निं कुशान् दारूणि जलं फलमूलानि च सर्वमभिलषितं समर्पयामास। सः दित्याः सर्वदा स्नेहेन परिश्रमान् मर्दनैः शमयन्, तां सुखेन सेवामकरोत्। अथ सहस्रवर्षस्य व्रतस्य दशवर्षेषु शेषेषु, दिति, परमप्रहृष्टा, इन्द्रं प्रहर्षेण जगाद— “बलिनां श्रेष्ठ, दशवर्षाणि मम तपसः शेषाणि; ततः पश्चात्, तव भ्रातरं द्रक्ष्यसि, शुभं ते अस्तु। यस्य हेतोस्त्वां पुत्रं जनयिष्यामि, सः विजिगीषुः तव सह त्रैलोक्यविजयमवाप्तुं दुःखरहितः भविष्यति। तव प्रार्थनया, देवश्रेष्ठ, तव महात्मनः पितरं सहस्रवर्षान्ते मया पुत्रविषये वरः दत्तः।” एवं उक्त्वा, दिति दिवासमये निद्रया अभिभूता, शिरसि पादौ स्थापयित्वा शयानाभूत्। तां शिरसि पादस्थां, अशुचिं दृष्ट्वा, इन्द्रः हास्यं कृत्वा हृष्टः अभवत्। ततः इन्द्रः तस्या देहे विवरद्वारेण प्रविश्य, परमबलसम्पन्नः, गर्भं सप्तधा छित्त्वा विभज्य तस्थौ। तदा गर्भस्य चेदनकाले शतशृङ्गेन्द्रवज्रेण, सः गर्भः मधुरं रुरोद, तदा दिति जागरिता। इन्द्रः गर्भं प्रति अवदत्— “मा रुदः, मा रुदः”—इति; तथापि रुदन्तं गर्भं बलवान् इन्द्रः पुनः सप्तधा छित्त्वा विभज्य चकार। तदा दिति— “मा हन्याः, मा हन्याः”—इति उवाच; मातुः वचनेन इन्द्रः तत्रैव स्थित्वा विरराम। इन्द्रः वज्रपाणिः अञ्जलिं कृत्वा दित्यै उवाच— “देवि, त्वं अशुचिः शिरसि पादौ स्थापयित्वा सुप्तवती। तस्मिन्क्षणे, हे देवी, गर्भः छिन्नः, यः युद्धे मम वधकः अभविष्यत्; अतः त्वया मम अपराधः क्षन्तव्यः।” एवमुक्ते, शृणु राम, श्रीवाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः प्रवर्तते। दित्याः सप्तधा विभक्ते गर्भे, सा दुःखिता, सौम्यवचोऽब्रवीत् अजितं सहस्राक्षं— “मम दोषात् एषः गर्भः सप्तधा विभक्तः; देवेश, बलिनां हन्तरः, तव दोषः नास्ति। मम गर्भस्य विषये त्वया मम प्रियं किञ्चित् कार्यं; एते सप्त जना मरुतां गणानां रक्षिणः भवन्तु। एते सप्त जना वातेन वह्यमानाः, दिव्यरूपिणः, मम पुत्राः, मरुतः इति विख्याताः स्युः। तेषां एकः ब्रह्मलोकं गच्छतु, अन्यः इन्द्रलोकं, तृतीयः दिव्यवायुः नाम्ना ख्यातः। चत्वारः तवाज्ञया दिशः चरन्तु; शुभं ते अस्तु; काले एते मम पुत्राः स्युः। तव कृत्येन, मरुतः इति नाम्ना प्रसिद्धाः स्युः।” एवं दित्याः वचनं श्रुत्वा, सहस्राक्षः पुरन्दरः अञ्जलिं कृत्वा उवाच— “यथोक्तं भवत्या तथा एव सम्पद्येत; न संशयः। तव पुत्राः दिव्यरूपिणः यथाभिलषितं विचरिष्यन्ति।” इत्येवं माता पुत्रश्च तपोवने संधिं कृत्वा, कार्यसिद्धौ स्वर्गं गतवन्तः इति श्रूयते। एषः एव देशः, राम, यत्र महेन्द्रः पूर्वं निवसन् आसीत्। अत्रैव दितिः तपसा सिद्धिं प्राप्तवती। अत्रैव, नरशार्दूल, इक्ष्वाकुवंशजः धर्मात्मा अलम्बुषायाः पुत्रः विशालः नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्; तेनैव अस्मिन्नेव स्थले विशाला इति पुरी निर्मिता। विशालस्य पुत्रः महाबलः हेमचन्द्रः, तस्य सुतः प्रसिद्धः सुचन्द्रः। सुचन्द्रस्य पुत्रः धूम्राश्वः, तस्य पुत्रः सृञ्जयः। सृञ्जयस्य पुत्रः वीर्यवान् सहदेवः, तस्य सुतः धर्मात्मा कुशाश्वः। कुशाश्वस्य पुत्रः महाबलः सोमदत्तः, तस्य सुतः प्रसिद्धः काकुत्स्थः। काकुत्स्थस्य महान् तेजस्वी पुत्रः अस्मिन्नेव पुर्यां वर्तते; सः अपराजितः सुमतिः नाम्ना प्रसिद्धः। इक्ष्वाकुवंशस्य प्रसादेन, अत्र वैशाल्याः सर्वे राजानः दीर्घायुषः, उदाराः, पराक्रान्ताः, धर्मिष्ठाश्च भवन्ति। अत्र वयम् अद्य रजनीं सुखेन वत्स्यामः; प्रातःकाले, नरश्रेष्ठ, जनकं द्रष्टव्यः। सुमतिः महातेजाः, विश्वामित्रस्य आगमनं श्रुत्वा, प्रत्यागच्छत्। सः स्वगुरुभिः बान्धवैश्च सह, अञ्जलिं कृत्वा, कुशलं पृच्छित्वा, विश्वामित्रं प्राह— “धन्योऽस्मि, भाग्यवान् अस्मि, मुनिवर, यन्मम भूमिं त्वं प्रविष्टः; त्वां दृष्ट्वा मत्समः भाग्यवान् नास्ति।” शृणु राम, श्रीवाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः प्रवर्तते। समागम्य परस्परं कुशलं पृच्छ्य, संवादान्ते, सुमतिः महर्षये इदं वचनमब्रवीत्— “स्वस्ति ते अस्तु। के एते युवाम्, देवैः समौ वीर्येण, गजसिंहगमने, शूरौ, व्याघ्रमहिषोपमौ?