हनूमता राक्षसाः निहताः सन्ति, इति दृष्ट्वा वानराः विचारयन्ति—“किं इदानीं कर्तव्यं शेषम्? जानकीं गृहीत्वा शीघ्रं गच्छामः।” तदा केचन वदन्ति—“जनकात्मजां रामलक्ष्मणयोः मध्ये स्थापयेम; किमर्थं वानरैः, वानरश्रेष्ठैः वा, दुष्कृत्यं कर्तव्यम्?” पुनरपि वदन्ति—“आवां स्वयमेव गत्वा तान् अग्रगण्यान् राक्षसान् हन्याम, राघवसुग्रीवलक्ष्मणान् च पश्येयुः।” एवं निश्चित्य, जाम्बवान् वानरश्रेष्ठः, प्रहृष्टः, अर्थवित्, तस्मै निश्चयवन्तं वानरं सान्त्वयन् प्राज्ञवचनानि प्रोवाच—“महाबाहो, यत् त्वया उक्तं, न तत् अस्माकं मन्तव्यं; वयं दक्षिणदिशि अन्वेष्टव्यम् इति समादिष्टाः स्म। यदि सीता प्राप्ता, तर्हि वानरराजेन, अथवा प्राज्ञेन रामेणापि, यथा कथञ्चित् आनीता, सा न नो रोचेत। राघवः स्ववंशस्य कीर्तिं घोषयन्, सर्वेषां पुरतः सीताप्राप्तये स्वयमेव प्रतिज्ञां कृतवान्। कथं वानराणां प्रधानः तेषां पुरतः मिथ्यावादी स्यात्? तद्वृत्तं निष्फलम्, तस्य च न सन्तोषः स्यात्। वानरश्रेष्ठानां यः पराक्रमः प्रदर्शितः, सः निष्फलः स्यात्। अतः वयं सर्वे रामलक्ष्मणसुग्रीवयोः समीपं गत्वा कृत्यम् निवेदयेम। अस्माकं मतिः न तथा दृढा यथा त्वं मन्यसे; यथा रामस्य मनः निश्चितं, तथा कर्तव्यसिद्धिः चिन्तनीया।” इति श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे सुन्दरकाण्डे एकषष्टितमोऽध्यायः श्रूयताम्। तदा अङ्गदहनूमत्प्रमुखाः वानराः जाम्बवतो वचनं स्वीकुर्वन्ति। मेरुमन्दरसमाः, मदोन्मत्तमहागजप्रतिमाः, विशालाङ्गमहाबलाः ते वानराः नभः आच्छादयन्त इव दृश्यन्ते। सर्वे प्राणी हनूमन्तं स्वगुणसम्पन्नं तेजस्विनं च दृष्ट्या वहन्त इव पूजयन्ति। राघवस्य कार्यसिद्ध्यर्थं, परमयशसः प्राप्त्यर्थं, तेषां मनः कृतार्थम्, सफलं च जातम्। सर्वे सुभाषितवार्तां घोषयितुम् उत्सुकाः, युद्धोत्साहेन हृष्टाः, रामस्य कार्ये निश्चयेन युक्ताः आसन्। ते वानराः आकाशे प्लवमानाः, विमानवत् गच्छन्तः, नन्दनसदृशं, शतसहस्रविटपिसम्पन्नं काञ्चनं वनं प्राप्नुवन्ति। तत् मधुवनं नाम, सुग्रीवेण रक्षितम्, सर्वभूतैः दुर्लभम्, सर्वजनप्रियं च। तत्र दधिमुखो नाम महावानरः, सुग्रीवस्य मातुलः, तद्वनं नित्यं पालयति। तद्वनं प्राप्त्य, वानराः परमोत्साहिताः अभवन्, यतः तत् वानरराजस्य प्रियं महावनम्। मधुवनं दृष्ट्वा, मधुवर्णाः वानराः, हृष्टाः, अङ्गदं समीपं गत्वा मधुयाचना कुर्वन्ति। तदा अङ्गदः जाम्बवत्प्रमुखान् वृद्धान् विचिन्त्य, तान् मधुपानाय अनुमतिं दत्तवान्। तेन अनुमतेन, वानराः तुरगवत् मधुकण्ठेषु व्याघ्रवत् धावन्तः, मधुमत्तमकुसुमवृक्षेषु समुपजग्मुः। सुरभीणि मूलफलानि भक्षयन्तः, सर्वे प्रमुदिताः, अतिमत्ताः च अभवन्। अनुज्ञां प्राप्य, हृष्टाः वानराः पुनः पुनः नृत्यन्ति। केचन गायन्ति, केचन हसन्ति, केचन नृत्यन्ति, केचन प्रणमन्ति; केचन पतन्ति, केचन विचरन्ति, केचन प्लवन्ति, केचन वदन्ति। केचन अन्योन्यं आलम्बन्ते, केचन अतिवदन्ति, केचन वृक्षाद्वृक्षं धावन्ति, केचन वृक्षशिखरात् भूमौ पतन्ति। केचन शीघ्रं भूमेः उन्नतवृक्षशिखरं प्लवन्ति, अन्यः गायन् हसन् च आगच्छति, अन्यः हसन् रुदन् च आगच्छति। अन्यः तु ताडयन् गर्जयन् च आगच्छति; वानरसैन्यं कोलाहलं जनयति। न तत्र कश्चित् अमत्तः, न च कश्चित् अविमानितः। तदा दधिमुखः, वनं भक्ष्यमाणं, वृक्षपुष्पपत्राणि च विनश्यन्ति इति दृष्ट्वा, कोपसमन्वितः, तान् वानरान् निग्रहीतुं आरब्धवान्। उत्सिक्तैः वानरैः ताड्यमानः, वृद्धः, वीर्यवान् दधिमुखः, वनं रक्षितुम् अतिदृढनिश्चयः अभवत्। सः केचन तीक्ष्णवचनानि उक्तवान्, केचन तलेन ताडितवान्, केचन सह विवादम् अकरोत्, केचन सान्त्वयन् उपगच्छति। वानरैः अनिवार्यबलैः, निर्भयैः आक्रान्तः, सः निर्दोषः अपि बलात् आकृष्यते। केचन नखैः ताडयन्ति, केचन दन्तैः दंशयन्ति, केचन तलेन पादेन च ताडयन्ति; मत्ताः वानराः तं परिवृत्य, महावनं निरानन्दं चक्रुः। शृणुत, द्विषष्टितमोऽध्यायः। तदा हनूमान् वानरश्रेष्ठः तान् वानरान् उवाच—“निश्चलचित्ताः भवन्तः मधु भुञ्जन्तु, अहं भवतः विघ्नान् अपाकरोमि।” हनूमतः वचनं श्रुत्वा, अङ्गदः वानरश्रेष्ठः प्रत्युवाच—हृष्टचित्तः, “वानराः मधु पिबन्तु। नूनं हनूमतः वचनं कर्तव्यम्, सः हि कार्यं सम्पन्नं कृतवान्। यदपि अनुचितं, तत् अपि कर्तव्यम्; तर्हि इदृशं किमु न कर्तव्यम्!” अङ्गदस्य वचनं श्रुत्वा, वानरश्रेष्ठाः तं प्रमोदेन “साधु साधु” इति स्तुतवन्तः, अङ्गदं पूजयित्वा, सर्वे वानराः वानरश्रेष्ठं नमस्कृतवन्तः।