अथ वानरश्रेष्ठाङ्गदं प्रति सखलु वानराणां मध्ये कोऽपि न देवेषु नासुरेषु त्वत्समः प्लवने वा पराक्रमे वा, इति प्रशंस्यं वचनं प्रोक्तम्। ततो लङ्कां सर्वसैन्यसमेतां जित्वा, संग्रामे रावणं हत्वा, सीतां आदाय गच्छामः, कृतार्थाः प्रमुदितचित्ताश्च भविष्यामः, इति पुनरुक्तम्। हनूमता राक्षसाः निहता इति चेत्, अन्यत् किमत्र कर्तव्यमस्ति? जानकीं आदाय गच्छामः, इति मतिरभवत्। सीतां रामलक्ष्मणयोर्मध्ये स्थापयेम, वानराणां कार्यं किमत्र, न वा वानरश्रेष्ठस्यापि किञ्चिदन्यथा कर्तव्यम्। वयं स्वयमेव गत्वा तान् राक्षसान् निहत्य, राघवसुग्रीवलक्ष्मणान् द्रष्टुं योग्याः स्याम, इति च तत्रोक्तम्। एवं निश्चयं कृत्वा वदतः तस्याङ्गदस्य, वानरश्रेष्ठो जाम्बवान् प्रमुदितः अर्थवित् सान्त्वनपूर्वकं वाक्यमुवाच—"महाबाहो! यद् वक्तुमिच्छसि, तन्नो न संकल्पः; वयं दक्षिणदिशं अन्वेष्टुमेव आदेशिताः। सीता यदि वानरराजेन वा स्वयमेव रामेण वा यथाकथञ्चित् आनया, न नः प्रीणयेत्। राघवः स्ववंशस्य कीर्तिं घोषयन्, स्वयमेव प्रतिज्ञां कृत्वा, सर्वेषां पुरतः सीतां पुनराप्तुमिच्छति। कथं वानराणां प्रमुखः तेषां पुरतः मिथ्या आचरिष्यति? तद् कर्म निष्फलं स्यात्, न च तेन तुष्टिः स्यात्। वानरश्रेष्ठानां यः पराक्रमः स्यात्, स निष्फल एव। तस्मात् सर्वे वयं रामलक्ष्मणसुग्रीवयुतं गत्वा, कृतकार्यत्वं निवेदयेम। अस्माकं मतिरियं न दृढा, यथा त्वं मन्यसे; रामस्य यथा मनः संस्थितं, तथा कार्यसिद्धिं विचिन्तयेत्।" इत्येवं जाम्बवत्कृतवचनं श्रुत्वा, वानराः अङ्गदहनूमत्प्रमुखाः तद्वचनं स्वीकृतवन्तः। ततो मेरुमन्दराभाः मदोन्मत्तमहागजोपमाः विशालशरीराः बलवन्तश्च ते वानराः नभः व्याप्नुवन्त इव दृष्टाः। तत्र सर्वभूतैः आत्मसंयमितं वेगवन्तं हनूमन्तं पूजितवन्तः, यथा चक्षुषा वहन्त इव। तैः रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थं परमं यशः सम्पाद्य, कृतकृत्यत्वेन महता गर्वेण समुत्कृष्टाः। सर्वे शुभवार्तानिवेदनाय उत्सुकाः, युद्धोत्सुकाः, रामस्य सहाय्ये दृढनिश्चयाश्च बभूवुः। ते वानराः आकाशं प्लुत्वा, नन्दनसदृशं शतसहस्रवृक्षसमाकीर्णं वनं प्राप्नुवन्। तत् मधुवनं नाम, यत् सुग्रीवेण रक्षितं, सर्वभूतैः दुर्लङ्घ्यं, सर्वजनप्रियं च। तत्र दधिमुखो नाम महावीर्यवान् वानरः, सुग्रीवस्य मातुलः सदा तद्वनं रक्षति स्म। तद्वनं प्राप्त्य, वानराः अतिविस्मिताः बभूवुः, यतः तत् वानरराजस्य प्रियतमं वनम्। मधुवनं दृष्ट्वा, ते प्रमुदिताः हरयः, अङ्गदं समीपं गत्वा, मधुपानाय अनुमतिं याचितवन्तः। तदा अङ्गदः जाम्बवत्प्रमुखैः वृद्धैः सह मन्त्रयित्वा, तेषां मधुपानाय अनुमतिं दत्तवान्। अनुमत्या प्राप्त्वा, वानराः वृक्षेषु भ्रमरैः आकुलेषु समुपेत्य, मधु पातुम् आरब्धवन्तः। सुगन्धीनि मूलफलानि भक्षयन्तः, सर्वे प्रमुदिताः अतिव मदोन्मत्ताः च बभूवुः। अनुमत्यैव सर्वे वानराः प्रमोदेन पुनःपुनः नृत्यन्तः सन्तः, कृतकृत्यत्वेन हृष्टाः। केचित् गान्ति, केचित् हसन्ति, केचित् नृत्यन्ति, केचित् प्रणमन्ति; केचित् पतन्ति, केचित् व्रजन्ति, केचित् प्लवन्ति, केचित् प्रलपन्ति। केचित् अन्योन्यं आलम्ब्य तिष्ठन्ति, केचित् बहु भाषन्ते, केचित् वृक्षाद्वृक्षं धावन्ति, केचित् शाखात् भूमौ पतन्ति। केचित् वेगेन भूम्यां प्लुत्वा उच्चैर्वृक्षेषु गच्छन्ति; अन्यः गायन् हसन् च आगच्छति, अन्यः हसन् रुदन् च आगच्छति। अन्यः ताडयन् नर्दन् च आगच्छति; वानरसेना कोलाहलयुक्ता बभूव। न कोऽपि तत्र अमत्तः, न च कोऽपि अनविमानितः। तदा दधिमुखः तद्वनं वानरैः भुक्तं, पत्रपुष्पविनष्टवृक्षं च दृष्ट्वा, कोपसमाविष्टः तान् वानरान् निग्रहितुम् उद्यतः। तैः प्रमत्तैः वानरैः पीडितः, स वनपालः वृद्धो दधिमुखः, वनं रक्षितुम् दृढनिश्चयः अभवत्। स केचित् तीक्ष्णवचनैः ताडितवान्, केचित् पाणिभिः आहतवान्, केचित् विग्रहं कृतवान्, केचित् साम्ना उपगम्य तुष्टाव। तेषां दुष्प्रतिरोध्यबलवीर्येण आक्रान्तः, निर्भयैः वानरैः आहतः, दोषानपेक्षया बलात् आकृष्टः। केचित् नखैः, केचित् दन्तैः, केचित् पाणिपादैः ताडयन्तः, मदोन्मत्ताः वानराः तं परिवृत्य, तद्वनं निरानन्दं कृतवन्तः। एवमधिवृत्ते, हनूमान् वानरश्रेष्ठः तान् उवाच—"अविकम्पितचित्ताः भवन्तः मधु भुङ्क्तां, वानराः। अहं भवतां विघ्नान् अपाकरोमि," इति। हनूमद्वचनं श्रुत्वा, अङ्गदः प्रमुदितहृदयः प्रत्युवाच—"वानराः मधु पिबन्तु। नूनं हनूमतः वचनं पालनीयम्, स हि कार्यसिद्धिं कृतवान्," इति। इत्येवं महर्षेः वाल्मीक्याः श्रीरामायणे सुन्दरकाण्डे षष्ट्यधिकषष्टितमः सर्गः श्राव्यः।