हनुमान्, वानरश्रेष्ठ, धर्मपत्नीं सीतां स्मरन् वानराणां मध्ये स्नेहपूर्वकं वचः प्रवदति स्म—"आर्यपुत्री सीता साध्वी, कुलीनानां स्त्रीणां आचार्यरूपा च। तस्या तपोबलं लोकरक्षणाय पर्याप्तम्, कोपेन तु साक्षात् लोकदाहायापि। तस्याः तपसा रावणस्याङ्गस्पर्शेऽपि शरीरविनाशो न जातः, एष एव राक्षसेश्वरः सर्वथा अद्भुतः। जनकात्मजा कोपिता यदि, हस्तेन अग्निस्पर्शात् अपि अधिकं दाहकर्म कर्तुं समर्था।" एवं सर्वान् जाम्बवत्प्रमुखान् वानरवीरान् अनुज्ञाप्य, कार्यस्य सम्प्रेषणं कृत्वा, वयम् अपि वैदेह्या सहिताः तौ राजपुत्रौ द्रष्टुं युक्तम्। अहम् एकः अपि बलात् लङ्कापुर्याः सर्वराक्षसैः सह, बलिनं रावणं च विनाशयितुं समर्थः। किं पुनः, युष्मदादिभिः वीरैः, स्थैर्ययुक्तैः, शस्त्रकुशलैः, जयकाङ्क्षिभिः वानरैः सह युक्तः सन्? रणभूमौ रावणं सेनापतिभिः, पुत्रैः भ्रातृभिश्च सह हन्तास्मि। ब्रह्मास्त्रम्, रुद्रास्त्रम्, वाय्वस्त्रं, वारुणास्त्रं, अपि च विजेता-इन्द्रास्त्राणि, तानि घोराणि शस्त्राणि युद्धे विनाशयिष्यामि, राक्षसान् च निहन्यामि। युष्माभिः अनुमते मम पराक्रमः अनन्तः; मया निर्झरः पर्वतवर्ष इव अविरामः सृज्यते। सुरान् अपि युद्धे हन्तुं शक्नोमि, किं पुनः रजनिचरान् राक्षसान्? किन्तु भवदनुज्ञां विना मम बलं निगृह्यते। यदि सागरः सीमां लङ्घयेत्, मन्दरः चलितुं शक्नोति, तथापि जाम्बवतः बलं शत्रुसैन्यैः न कम्प्यते। राक्षसानां गणेषु, प्राचीनराक्षसगणेषु अपि, वालिसुतः वीरः एकः एव तेषां संहाराय पर्याप्तः। महात्मनः नीलस्य महाबलात्, मन्दरः अपि विदारितुं शक्यः—युद्धे राक्षसाः किमु वक्तव्यम्? देवाः, असुराः, यक्षाः, गन्धर्वाः, सर्पाः, पक्षिणः—को वा मैन्दद्विविदयोः प्रतिकर्ता अस्ति? अश्विनीकुमारयोः पुत्रौ, वानरश्रेष्ठौ, अतुलगतिसम्पन्नौ, युद्धे तयोः प्रतिद्वन्द्वी न दृश्यते। अहमेव लङ्कां प्रहृत्य, नगरं दग्ध्वा, सर्वराजमार्गेषु नाम घोषितवान्। जयति महाबलः रामः, जयति लक्ष्मणः, जयति सुग्रीवः, राघवेन संरक्षितः। अहम् हनुमान्, वायुपुत्रः, कोसलाधिपस्य दासः, सर्वत्र नाम प्रसिद्धं कृतवान्। अशोकवाटिकायाम्, शिंशपावृक्षस्य अधः, धर्मपत्न्याः सीताया दुःखार्तां स्थितिं दृष्टवान्—सा रावणस्य भार्या, राक्षसीभिः परिवृता, शोककर्शिता, दुःखेन च क्लिष्टा, मेघच्छन्नशशाङ्ककला इव। सा वैदेही, रावणं न चिन्तयन्ती, पतिसंयुक्ता, शोभनश्रोणिः जानकी, पतिव्रतया स्थिताऽभूत्। सा शुभलक्षणा वैदेही, रामे एव एकचित्ता, अन्यत्र मनः न निवेशयति, पौलोमी यथा इन्द्रे। एकवस्त्रधारिणी, धूलिसंलिप्ता, राक्षसीभिः पुनःपुनः त्रासिता, सा मया दृष्टा। प्रमदावने, विरूपराक्षसीभिः परिवृता, एकवेण्या, दीनमनाः, पतिस्मरणपरायणा सा दृष्टा। भूमौ शयानां, वर्णहीनाङ्गीं, हिमार्क्षिपद्मिनीमिव, रावणस्य सम्भाषणात् निवृत्तां, मृत्युनिश्चयां च ताम् अपश्यम्। कथञ्चित् सा मृगनयना मयि विश्वासं कृतवती, ततः सा स्वकथां प्रकाशयामास। रामसुग्रीवयोः मैत्र्यां श्रुत्वा, सा सन्तुष्टा, सदाचारयुक्ता, परमपतिव्रता च। स महात्मा रामः, दशग्रीवं केवलं कारणवशात् न हन्ति; राम एव तस्य निधनस्य कारणं भविष्यति। सा स्वभावतः कृशा, विरहात् अधिकं कृशा जाता, यथा आरम्भे अभ्यासिता विद्या कालान्तरे कृशा भवति। एवं सती सीता दुःखपरायणया उपविष्टा; यदत्र कर्तव्यं, तत् सर्वं आयोज्यताम्। एवं पञ्चाशदधिकषष्टितमे सर्गे वाल्मीकिना विरचिते सुन्दरकाण्डे श्लोकाः श्राव्याः। तदनन्तरं वालिसुतः उवाच—"अश्विनीकुमारयोः द्वौ पुत्रौ, शीघ्रगामिनौ महाबलिनौ वानरौ। पितामहस्य वरप्रसादात्, अश्विनीकुमारयोः कीर्त्यर्थं, सर्वलोकपितामहः ताभ्यां परमगौरवम् अददात्। ताभ्यां च अभयम् अददात्, अतुल्यं च बलम्; तेन वरमदेन, तौ महाचमूं विनिघ्नन्तौ। तौ वीरौ देवामृतं पीत्वा, कोपितौ लङ्कां सहाश्वरत्नरथगजैः विनाशयितुं समर्थौ। सर्वे वानराः अपसरन्तु; अहमेव एकः लङ्कां सर्वराक्षसैः सह विनाशयितुं पर्याप्तः। शीघ्रं लङ्कां च बलिनं रावणं च नाशयितुं समर्थः; किं पुनः, युष्मदादिभिः स्थैर्ययुक्तैः वीरैः सह। युष्माभिः शस्त्रकुशलैः, महाबलिभिः, जयकाङ्क्षिभिः, वायुपुत्रस्य बलात्, लङ्का दग्धा इति श्रुतम्। 'सीता दृष्टा, न प्रत्यानीता' इति निवेदनं न युक्तम्, युष्माकं कीर्तिसम्पन्नानां प्रति। ह्यन्ये वानरश्रेष्ठ, लङ्घने वा पराक्रमे वा, न कोऽपि देवदानवानां मध्ये भवतः तुल्यः।" एवं वाल्मीकिना रामायणस्य सुन्दरकाण्डे हनुमता सह वानरवीरैः च सीतायाः दुःखं, तस्याः पतिव्रत्यं, वानराणां पराक्रमं, लङ्कादहनं, रामसुग्रीवयोः मैत्रीं, रावणवधस्य कारणं च प्रकटितम्।