ततस्ते राक्षसाः मां गृहीत्वा रावणस्य समीपं नयन्। तत्र दुष्टः रावणः मां दृष्ट्वा मम समीपे वाक्यमुवाच। स माम् आगमनस्य कारणं लङ्कायां पृष्टवान्, राक्षसानां च वधस्य हेतुम् अपृच्छत्, यत्सर्वं सीतायाः कृते युद्धे अभिहितम्। तदा मया उक्तम्—"तव दर्शनार्थम् अहम् अत्र आगतः प्रभो, अहम् हनूमान् वातात्मजः, वानरः जात्या। मां रामदूतं विद्धि, सुग्रीवस्य मन्त्रिणं च वानरं, रामस्य कार्ये अत्र आगतः अस्मि। श्रुणु च मया उक्तं वचनं, राक्षसाधिपते, वानराधिपते च, यदेष ते संदेशः प्रेषितः। धर्मार्थकामसंयुक्तं हितमुक्तम् इति, सुग्रीवः श्रीमान् त्वां प्रति वचनं प्रोक्तवान्। ऋश्यमुखे महावने वसतः मम सख्यं राघवः वीर्यवान् आगत्य उपजगाम। स मम उक्तवान्—'राजन्, राक्षसेन मम भार्या हृता; सहाय्याय त्वया सह मैत्री कर्तव्या।' सुग्रीवस्य राज्यं वालिना हृतम्, तदा राघवः लक्ष्मणेन सह सख्यं कृतवान् वह्निसाक्षिकम्। रणाङ्गणे एकेन बाणेन वालिनं हत्वा स सुग्रीवम् वानराणां राजा कृतवान्। तेन रामस्य सहाय्यं कर्तव्यम् अस्माकं धर्मतः सर्वशक्त्या; तस्याज्ञया अहम् अत्र आगतः अस्मि। शीघ्रं सीता राघवाय समर्प्यतां, अन्यथा वीर्यवन्तो वानराः तव सैन्यं नाशयिष्यन्ति। वानराणां बलं कदापि न कस्यापि ज्ञातम्; ते आमन्त्रिताः स्वर्गमपि गच्छन्ति। एवं सुग्रीवस्य वचनं मया त्वं प्रति उक्तम्। तदनन्तरं रावणः क्रोधेन मां दृष्ट्वा दग्धुमिव चक्रे। स दुष्टः रावणः, मम बलं अजानन्, राक्षसैः सह मां हन्तुं आज्ञापयत्। तदा तस्य भ्राता विभीषणः महाबुद्धिः राक्षसराजानं मम पक्षे निवर्तयामास। स उवाच—"राक्षससिंह, त्वया एषा मतिः न कार्य्या; राजधर्मविरुद्धः मार्गः चिन्त्यते।" "दूतवधः राजशास्त्रेषु न विहितः, राक्षस; दूतस्य वाक्येन यत् ज्ञातव्यम्, तद् ज्ञातव्यम्।" "दूते महापापे अपि, अतुलवीर्ये, केवलं लाङ्गूलदाहः विधीयते, न वधः।" एवं विभीषणेन उक्तः रावणः राक्षसान् आज्ञापयत्—"अस्य लाङ्गूलं अद्य दह्यताम्।" ततः तस्य आज्ञां श्रुत्वा, मम लाङ्गूलम् शणैः सूत्रैः काष्ठैः च वस्त्रैः च वेष्टितम्। राक्षसाः शस्त्रपाणयः, क्रूरवीर्याः, मम लाङ्गूलं अग्निना दग्धवन्तः, दारुभिः च ताडयन्तः। बहुभिः रज्जुभिः बद्धः, राक्षसैः च निगृहीतः, अहम् न किञ्चिद् वेदनाम् अन्वभवम्, दिवा पुरीदर्शनाल्लोलुपः सन्। ते वीर्यवन्तो राक्षसाः मां बद्ध्वा अग्निना वेष्टितम्, राजमार्गे नगरद्वारस्य समीपं निनयुः। तदा अहम् स्वशक्त्या पुनः स्वमहत्स्वरूपम् संकुच्य, ताभ्यः बन्धनेभ्यः विमुक्तः, स्वाभाविकरूपे स्थितवान्। ततः आयसदण्डं गृहीत्वा, राक्षसान् निपात्य, वेगेन नगरद्वारं प्रतिपेदे। ततः दग्धलाङ्गूलः सन्, अहम् तां लङ्कां प्राकारतोरणयुक्तां अग्निना दग्धवान्, यथा युगान्ताग्निः प्राणिनः दहति। निश्चितं सीता नष्टा इति मया मन्ये, यतः लङ्कायां न किञ्चिद् अधग्धम् दृश्यते; सर्वा पुरी भस्मीकृता। लङ्कां दहन् अहम्, सीता अपि दग्धा इति न संशयः; एवं रामस्य महत्कर्म व्यर्थीकृतम् मया। एवं शोकसंविग्नः चिन्तार्णवे पतितः, तदा दिव्यदूतानां शुभवचनानि श्रुतवान्। "सीता न दग्धा" इति तैः अद्भुतवाक्यैः उक्तम्; तद्वचनं श्रुत्वा मम बुद्धिरुत्पन्ना। "सीता अदग्धा" इति शकुनैः अपि प्रमाणीकृतम्; मम लाङ्गूले दह्यमाने अपि, अग्निः मां न ददाह। तेन मम हृदयं प्रमुदितम्, सुगन्धिवाताः ववुः; दृष्टैः शकुनैः, शुभलक्षणैः, अहम् आश्वसितः। मुनीनां वाक्यैः प्रत्यक्षेण च प्रमाणेन, मम हृदयं प्रमोदितम्; पुनः अहम् वैदेहीं दृष्टवान्, सा च पुनः मया विमुक्ता। ततः पर्वतम् आगत्य, तत्र पुनः संकटम् अभवद्; त्वद् दर्शनलालसा अहम् प्रत्यागमनमार्गम् आरब्धवान्। ततः वातचन्द्रसूर्यसिद्धगन्धर्वसेवितं मार्गम् अतीत्य, अहम् अत्र आगतः, त्वां च दृष्टवान्। राघवस्य अनुग्रहेण, तव शक्त्या, सुग्रीवस्य कार्यार्थं च, सर्वं कृतम् मया। यत् किञ्चित् अवशिष्टम्, तत् अपि सम्पद्यताम्। एवं सर्वं सम्यक् कृतम् मया तत्र; यत् अवशिष्टम्, तत् अद्य कर्तव्यम्। इदानीं शृणु एकोनषष्टितमं सर्गं श्रीमद्रामायणे सुन्दरकाण्डे। तदनन्तरं वातात्मजः हनूमान् सर्वं निवेद्य, पुनः वाक्यम् उपचक्रमे।