अथ कथायाः प्रवाहः — यदा दितेः पुत्राः अदितेः पुत्रैः महतीं घोरां दैत्यादित्ययोः युद्धे हताः, तदा दितिः अत्यन्तं शोकाकुला अभवत्। सा स्वं पतिं मारीचपुत्रं कश्यपं उवाच — “भगवन्, तव महाबलिनः पुत्रैः मम पुत्राः हताः; अहं दीर्घं तपः कृत्वा इन्द्रस्य संहारं कर्तुं पुत्रं इच्छामि। अतः अहं तपस्यामि, त्वं मे गर्भदानं अनुमन्यस्व; तेन पुत्रेण इन्द्रः युद्धे हन्येत।” कश्यपः दितेः वचनं श्रुत्वा, महातेजाः कश्यपः शोकग्रस्तां दितिं उवाच — “एवमस्तु, शुभं ते भवतु। शुद्धा भव, तपस्विनि। यदि सहस्रवर्षाणि शुद्धा स्थास्यसि, तदा मम गर्भात् त्रैलोक्यविनाशकः पुत्रः तव जन्मिष्यति।” इत्युक्त्वा, स तेजस्वी ऋषिः दितिं सस्नेहं स्पृशित्वा, आशीर्वादं दत्त्वा, स्वं तपः कर्तुं जगाम। तस्य गमनानन्तरं, दितिः अत्यन्तं हृष्टा, कुशप्लवाख्यं स्थलं गत्वा, उग्रं तपः आरब्धवती। तपस्यन्त्याः दितेः सेवा करणाय, इन्द्रः, सर्वगुणसम्पन्नः, तस्याः अग्निं, कुशं, दारुं, जलं, फलानि, मूलानि, यद् यद् आवश्यकं तत् सम्पादयामास। स्नानमर्दनैः, श्रमपरिहारैः, सर्वदा दितिं इन्द्रः सेवयामास। यदा सहस्रवर्षाणां केवलं दश वर्षाणि शेषाणि, तदा दितिः हर्षपूर्णा इन्द्रं उवाच — “महाबलिनां श्रेष्ठ, मम तपसः दश वर्षाणि शेषाणि; ततः तव भ्राता दृश्यते, शुभं ते। तव विजये उत्सुकः पुत्रः मम जन्मिष्यति, स त्वया सह त्रैलोक्यं जेष्यति। तव प्रार्थनया, तव महात्मा पिता सहस्रवर्षान्ते मम पुत्रं दत्तवान्।” एवं उक्त्वा, दितिः मध्यान्हे, निद्रया अभिभूताः, पादयोः शिरः स्थापयित्वा, अशुद्धा अभवत्। इन्द्रः तां अशुद्धां दृष्ट्वा, हास्यं कृत्वा, हृष्टः अभवत्। स इन्द्रः, तस्याः शरीरस्य विवरं प्रविश्य, परमबलः, गर्भं सप्तधा विचकर्त। गर्भं शतशृंगे वज्रेण विदारयता, गर्भः मधुरं रुदितुं आरब्धवान्, तदा दितिः जागरा अभवत्। इन्द्रः गर्भं उवाच — “मा रुद, मा रुद,” एवं रुदन्तं गर्भं पुनः पुनः विदारयामास। दितिः उवाच — “मा हन्याः, मा हन्याः,” तस्याः वचनं सम्मान्य, इन्द्रः विरमितः। ततः इन्द्रः वज्रं धृत्वा, अञ्जलिं कृत्वा, दितिं उवाच — “देवि, त्वं अशुद्धा निद्रायाम्, पादयोः शिरः स्थापयित्वा। तं क्षणं उपलभ्य, गर्भं सप्तधा विचकर्त, यः मम युद्धे हन्ता अभविष्यत्; अतः त्वं मां क्षमस्व।” एतत् श्रुत्वा, दितिः सप्तधा विदारितं गर्भं दृष्ट्वा, शोकात्, अजितं सहस्राक्षं इन्द्रं मृदु वचनैः उवाच — “मम दोषात् गर्भः सप्तधा विदारितः; देवाधिप, बलिनां संहारक, तव दोषः नास्ति। मम गर्भस्य भविष्ये तव प्रियं किञ्चित् कुरु; एते सप्त मरुत्-गणस्य रक्षिणः भवन्तु। एते सप्त वातेन वह्यमानाः दिवं गच्छन्तु, मरुतः नाम्ना विख्याताः, दिव्यरूपाः, मम पुत्राः। एकः ब्रह्मलोकं, अन्यः इन्द्रलोकं, तृतीयः दिव्यवायुः, महाकीर्तिः; चत्वारः तव आज्ञया दिशः चरन्तु। शुभं ते; कालान्तरे एते मम पुत्राः। तव कर्मणा, मरुतः नाम्ना विख्याताः भविष्यन्ति।” एवं दितेः वचनं श्रुत्वा, सहस्राक्षः पुरन्दरः, बलवधः, अञ्जलिं कृत्वा, उवाच — “यथोक्तं सर्वं भविष्यति, न संशयः। तव पुत्राः दिव्यरूपाः यथेष्टं चरिष्यन्ति।” एवं तयोः मातु: पुत्रयोः तपोवने संकल्पः कृतः। ततः, तेषां कार्यं सिद्धं, ते दिवं गतवन्तः, इति श्रूयते। एषः स्थलं, ककुत्स्थवंशज, महेन्द्रस्य निवासस्थानम् अभूत्। अत्र दितिः तपः सम्पन्ना विचरति स्म। इक्ष्वाकुवंशजः धर्मात्मा, अलम्बुषायाः पुत्रः, विशालः इति प्रसिद्धः। तेन अत्र विशालानगरं स्थापितम्। विशालस्य पुत्रः बलवान् हेमचन्द्रः; तस्य पश्चात् सुप्रसिद्धः पुत्रः सुचन्द्रः। सुचन्द्रस्य पुत्रः धूम्राश्वः, तस्य पुत्रः सृञ्जयः इति ख्यातः। एवं बालकाण्डे वाल्मीकि-रामायणे कथा प्रवृत्ता।