रावणस्य मन्त्रिणां पुत्राणां युद्धे शीघ्रगामिनां निधनं श्रुत्वा, दशग्रीवः पञ्च वीर्यवन्तः सेनापतिं प्रेषयामास। तान् सह सैन्यैः समस्तान् विनाशयित्वा, पुनः दशग्रीवः महाबलिनं पुत्रं अक्षं प्रेषयामास। स तु राक्षसैः सहितः युद्धाय प्रस्थितः, मन्दोदरीपुत्रः युद्धकौशलसम्पन्नः अभवत्। स यदा आकस्मात् व्योम्नि उत्थितः, तदा अहं तं पादाभ्यां गृहीत्वा शतवारं परिभ्रम्य भूमौ प्रक्षिप्तवान्। अक्षस्य आगमनं तथा निधनं श्रुत्वा, रावणः कोपाविष्टः द्वितीयं पुत्रं इन्द्रजित् नामानं प्रेषयामास। स महान् कोपयुक्तः युद्धे गर्वितः शक्तिमान् इन्द्रजित् सेनया सह प्रेषितः, अहं तं समस्तं सैन्यं तं च राक्षसश्रेष्ठं युद्धे अभिमुखः अभवम्। तस्य युद्धे शक्तिः क्षीणः सन् महानन्दं प्राप्तवान्; तथापि स महाबाहुः अतिबलवान् आत्मविश्वासेन युक्तः अभवत्। रावणस्य प्रेषितः, गर्वयुक्तैः वीरैः सहितः, स इन्द्रजित् मम अजेयत्वं तथा स्वस्य सैन्यस्य विनाशं ज्ञात्वा तद्विधम् आचरितवान्। स ब्रह्मास्त्रेण, वातवेगेन शीघ्रं, मां बबन्ध; ततः राक्षसाः मां रज्जुभिः बबन्धुः। मां गृहीत्वा रावणस्य समीपं नीतवन्तः; तत्र दुष्टः रावणः मां दृष्ट्वा संवादं आरब्धवान्। मम लङ्कागमनं तथा राक्षसानां वधं पृच्छित्वा, सर्वं युद्धे सीतायाः निमित्तं उक्तवान्। अहं तस्य गृहं सीतादर्शनकामः आगतवान्, वायुपुत्रः हनुमान् नामवान् वानरः अस्मि। मां रामस्य दूतं, सुग्रीवस्य मन्त्रिणं वानरं च विद्धि; अहं रामस्य सेवायै तव समीपं आगतः। तव प्रति यदादेशं वदामि तत् शृणु; राक्षसाधिपः तथा वानराधिपः तव प्रति संदेशं प्रेषितवन्तौ। सुग्रीवः श्रीमान् तव प्रति धर्मार्थकामयुक्तं हितं यथार्हं वचनं उक्तवान्। ऋष्यमूकपर्वते महान् वृक्षैः वृतः स्थितः अहं, तत्र वीरः राघवः मम समीपं मैत्र्यर्थम् आगतः। स मां उक्तवान्, "राजन्, मम भार्या राक्षसेन अपहृता; सहाय्याय तव सह मे संधि कर्तव्या।" सुग्रीवस्य, यस्य राज्यं वालिना हृतम्, राघवः लक्ष्मणेन सह, अग्निसाक्षिकं मैत्रीसंशयं कृतवान्। वालिं युद्धे एकेन बाणेन हत्वा, सुग्रीवः वानराणां राजा कृतः। अस्य सहाय्यं सर्वशक्त्या कर्तव्यम्; तस्य आज्ञया अहं धर्मानुसारं तव समीपं आगतः। शीघ्रं सीता राघवाय समर्प्यतां, यावत् वीरवानराः तव सैन्यं न विनाशयन्ति। वानराणां बलं पूर्वं कस्यापि न ज्ञातम्; यः आमंत्रितः, देवेषु अपि गच्छति। एवं वानरराजः तव प्रति मया उक्तं वचनं प्रेषितवान्; ततः स मां कोपितः दह्यमानः दृष्टवान्। तेन, दुष्टेन रावणेन, मम शक्तिं अज्ञाय, मां मारयितुम् आज्ञापितम्। ततः, विभीषणः नाम, तस्य भ्राता बुद्धिमान्, राक्षसाधिपं मम पक्षे प्रार्थितवान्। स उक्तवान्, "राक्षसश्रेष्ठ, एतत् निर्णयं मा कुरु; तव राजधर्मविरुद्धः मार्गः चिन्त्यते।" "दूतवधः राजशास्त्रेषु न अनुशासितः; दूतस्य वचनात् यत् ज्ञेयम्, तत् ज्ञेयम्।" "दूतस्य महान् अपराधः अपि यदि अस्ति, वीर्यसम्पन्नस्य, धर्मेन केवलं विकृतिः विधीयते, न वधः।" एवं विभीषणेन उक्तः, रावणः राक्षसान् आज्ञापितवान्, "अस्य पुच्छः अद्य दह्यताम्।" ततः तस्य आज्ञां श्रुत्वा, मम पुच्छं शणैः तन्तुभिः कर्पासपट्टैः च सर्वतः वेष्टितम्। राक्षसाः शस्त्रसम्पन्नाः, वीर्ययुक्ताः, मम पुच्छं दग्धवन्तः, दारुभिः हस्तैः ताडितवन्तः। बहुभिः रज्जुभिः बद्धः राक्षसैः निगृहीतः अपि, अहं दुःखं न अनुभूतवान्, दिवा नगरीं द्रष्टुम् उत्सुकः अभवम्। ततः वीर्ययुक्ताः राक्षसाः मां बन्धनैः दग्धं कृत्वा, नगरद्वारं प्रति राजमार्गे नीतवन्तः। तत्र, स्वबलात् पुनः रूपं संकुच्य, बन्धनात् मुक्तः स्वाभाविकं रूपं धृत्वा स्थितवान्। लोहदण्डं गृहीत्वा, राक्षसान् हत्वा, ततः शीघ्रं नगरद्वारं प्रति उत्प्लुतवान्। दीप्तपुच्छेन, नगरं प्राकारद्वारैः सहितं दग्धवान्, यथा युगान्ते अग्निः सर्वं भूतं दहति। नूनं सीता नष्टा, लङ्कायां किञ्चित् स्थानं अदग्धं न दृश्यते; सम्पूर्णा नगरी भस्मीकृता। यदा अहं लङ्कां दग्धवान्, तदा सीता अपि दग्धा इति निश्चितम्; एवं रामस्य महत् कार्यं मया निष्फलम् कृतम्। एवं शोकाभिभूतः, चिन्तायाम् पतितः अभवम्; ततः दिव्यचरोक्तं शुभं वचनं श्रुतवान्। "सीता न दग्धा," इति दिव्यचराः अद्भुतं वचनं उक्तवन्तः; तद् अद्भुतं वाक्यं श्रुत्वा, मम बुद्धिः उत्पन्ना।