हनुमान् वीर्यशालिनं स्वं कर्तृत्वं श्रुत्वा, तेन लङ्कापुरी विजिता इति निश्चित्य, सर्वे राक्षसाः अपि त्वया निःशेषेण जिताः स्युः इति प्रशंसां प्राप। सः अहं रात्रौ सर्वां लङ्कां विचरन्, जनकात्मजान्वेषणाय प्रवृत्तः, रावणस्य अन्तःपुरमपि प्रविश्य, तत्र तां तन्वङ्गीं न ददर्शम्। रावणस्य भवनं सीतां विना दृष्ट्वा, दुःखसागरमगाधमिव, अहं शोकेन सम्परिप्लुतः अभवम्। तत्रैव शोकार्तः सन्, सुवर्णपर्वतोपमेन प्राकारैः परिवृतं, रम्यं गृहवाटिकां ददर्शम्। तस्यां प्राकारं लङ्घयित्वा, वृक्षसङ्घातमध्ये स्थितं महान् शिंशपावृक्षः अशोकवनस्य मध्ये मया दृष्टः। तत्रारूढः सन्, सुवर्णवर्णानां कदलीवनं पश्यामि; तस्मात् शिंशपावृक्षात् न दूरं, शोभनवर्णां स्त्रीं अपि अपश्यं। सा कृष्णवर्णा, पद्मपत्रनयनाः, उपवासकर्शितानना, एकवाससा, रजसा मलिनकेशा च दृष्टा। सा मांसशोणितभक्ष्याभिः राक्षसीभिः परिवृता, स्यालिव्याघ्रीणामिव मध्ये हरिणीव, मया पश्यता पुनः पुनः ताभिः भीषिता। एकवेण्या, शोकार्ता, पतिस्मरणरताचेतना, भूमौ शयानां, मलिनां, शिशिरारम्भे पद्ममिव क्लिष्टां च सा अहम् अपश्यम्। रावणात् निराशा, मृत्युनिश्चिता, मृगदृशी सा केनापि प्रकारेण मया शीघ्रं दृष्टा। एवंरूपां रामपत्नीं तां दृष्ट्वा, अहं तस्मिन्शिंशपावृक्षे स्थित्वा, तां निरीक्षे स्म। तदा रावणभवनात् काञ्चीकिङ्किणीनिनादयुक्तं घोरं शब्दम् अहम् अश्रौषम्। अहं तदा अत्यन्तवित्रस्तः, स्वस्वरूपं संहृत्य, शिंशपावृक्षस्य पत्रच्छदेषु विहङ्ग इव स्थितः। ततो रावणपत्नीभिः सहितः बलवान् रावणः, यत्र सीता वसति तत्र आगतः। राक्षसराजानं दृष्ट्वा, सा शोभनाङ्गी सीता, ऊरू समाकुञ्च्य, पीनस्तनौ भुजाभ्यां अच्छाद्य, अत्यन्तभीता, दुःखिता, सर्वतोऽवलोकयन्ती, रक्षां न पश्यन्ती, कम्पमानाङ्गी, तपोधन्या च स्थिता। दशग्रीवः सीतां शोकार्तः सम्बोधयामास—"शिरसा ते पादमवलम्ब्य प्रार्थये, मां प्रसीद" इति। "यदि त्वं गर्वात् मां नाभिनन्दसि, सुभगे, तर्हि द्वौ मासौ अतीत्य तव रक्तं पिबामि" इति चोक्तवान्। तस्य दुष्टात्मनः वचनं श्रुत्वा, सीता कोपसमाविष्टा, उत्तमानि वचनानि उवाच—"पापराक्षस! अहं रामस्य महात्मनः भार्या, दशरथस्य स्नुषा, इक्ष्वाकुवंशस्य पत्न्यस्मि।" "एवं वचनं उक्त्वा तव जिह्वा न पतिता? किं बलं तव, येन मां पत्युरभावे अपहृत्य आनयः? त्वं रामस्य समः न, न च तस्य दास्यपदं अर्हसि। सः राघवः अजितः, सत्यवादी, वीर्यवान्, युद्धे प्रसिद्धः" इति साक्षात् जनकात्मजा दशाननं कठोरवचनैः तुदति स्म। तदा सः क्रोधात् दहन्निव वह्निः, विशालनेत्रः, दक्षिणं भुजं उत्क्षिप्य, सीतां हन्तुम् अभ्युद्यतः। तस्याः स्त्रीणां मध्ये, रावणपत्नी, नाम्ना मन्दोदरी, स्त्रीणां श्रेष्ठा, तम् अवारयत्। स्नेहसमन्विता सा, मधुरवचनानि तस्मै उवाच—"किं सीतया, या वीर्येन्द्रसमाऽस्ति? मया सह रमस्व, जानकी मत्तः न श्रेयोऽस्ति।" "देवगन्धर्वकन्या यक्षकन्याभिः सह रमस्व, किं सीतया?" इति चोक्त्वा, ताः स्त्रियः परिवृत्य, सः बलवान् राक्षसः शीघ्रं स्वभवनं नीतः। दशग्रीवे गते, विकृताननाः राक्षस्यः सीतां घोरैः कठोरैः च वाक्यैः त्रासयामासुः। तस्याः वचनानि, गर्जनानि च, जानकी तृणसमा अकुर्वत्; ताः सीतां प्रति निरर्थकं गर्जन्त्यः। राक्षस्यः मांसशोणितभक्ष्याः, तां भीषयन्त्यः, सीतायाः दृढनिश्चयं रावणाय निवेदयामासुः। ततः सर्वाः श्रान्ताः, निराशाः, क्लिश्यमानाः, निद्रां जग्मुः। तासु सुप्तासु, पतिसौख्यनिष्ठा सीता, दुःखार्ता, विलपन्ती, शोकेन पीडिता अभवत्। तदा तासां मध्ये उत्थाय, त्रिजटा नाम वृद्धा उवाच—"स्वयं आत्मानं खादत, न तु कृष्णाक्षीं सीताम्।" "एषा धर्मज्ञा जानक्यः, दशरथस्य स्नुषा; अहं अद्य भीषणं स्वप्नं दृष्टवती, येन राक्षसविनाशः, पत्युः च जयः सूचितः।" "अतः, राक्षसीनां गणस्य राघवात् शरणं प्रार्थयाम; वैदेह्याः कृपां याचामहे, एष मे मतिः। दुःखिता यदि एवं स्वप्नं पश्यति, सा दुःखात् विमुक्ता, परमं सुखं प्राप्नोति; मैथिली च प्रणतानां कृपया अनुग्रहं करोति। सा एव राक्षसीः महाभयात् रक्षितुं समर्था।" इति उक्त्वा, तदा सा लज्जासंपन्ना युवती, पत्युः जयेन प्रमुदिता अभवत्।