यथा पर्वतान्तराले गुहायाम् निहितः वायुः गर्जति, तथा वायुपुत्रः महाबलः हनुमान् उच्चैः गर्जनम् अकुरुत। तं महाकपिं घनाग्रसमूहसदृशं पतन्तं दृष्ट्वा सर्वे कपयः अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। ततः शीघ्रगामी वीरः कपिः पर्वतसदृशः स तस्मिन् शिखरे वृक्षसमूहे मध्ये अवतीर्य स्थितः। स हनुमान् हर्षपूर्णः शोभनस्य पर्वतस्य तटं अधिरुह्य, आकाशात् पक्षच्छिन्नः पर्वत इव, तस्मात् शोभायमानं सरितं अवतीर्य गतः। ततः सर्वे अग्र्याः कपयः हर्षेण हृदयैः परिपूर्णाः तं महात्मानं हनुमन्तं समन्तात् अभिगम्य परिवव्रुः। तं समन्तात् आवृत्य सर्वे परमं हर्षम् प्राप्ताः, प्रसन्नमुखाः तस्य आगमनं स्वागतं अकुरुत। मूलानि फलानि च आनीय तं कपिश्रेष्ठं वायुपुत्रं हनुमन्तं पूजयामासुः। केचित् हर्षिताः गीतानि गायन्ति, केचित् हर्षपूर्णाः शब्दान् अकुर्वन्, कपिश्रेष्ठाः उत्साहिताः शाखाः आनीय तस्य समर्पयामासुः। ततः महाकपिः हनुमान् वृद्धान् वरिष्ठान् जाम्बवतः आदीन् प्रणम्य, राजपुत्रं अङ्गदं च नमस्कृत्य, ताभ्याम् पूजितः कपिभिः च पूजितः, हनुमान् वीरः संक्षेपेण उक्तवान्— "सीता दृष्टा।" ततः वालिसुतं अङ्गदं हस्तेन गृहीत्वा हनुमान् महेन्द्रपर्वतस्य रम्ये वनस्थले उपविश्य स्थितः। तत्र हनुमान् पृष्टः अग्र्यैः कपिभिः उक्तवान्— "अशोकवाटिकायाम् उपविष्टां जनकस्य कन्यां दृष्टवान्।" भयङ्करैः राक्षसीभिः रक्ष्यमाणां, निर्दोषां, एकवृत्तकेशां, युवां, रामदर्शनलोलुपां तां दृष्टवान्। उपवासक्लिष्टां मलिनां जटिलां कृशां तां सीतां दृष्ट्वा, "दृष्टा सा" इत्येतानि अमृतसमानानि महत्त्वपूर्णानि वचनानि उक्तानि। हनुमतः वचनं श्रुत्वा सर्वे कपयः हर्षपूर्णाः अभवन्; केचित् शृङ्गारवम् अकुर्वन्, केचित् गर्जनम्, केचित् महाबलैः गर्जितम् अकुर्वन्। केचित् कलकलम् अकुर्वन्, केचित् प्रत्युत्तरगर्जनम् अकुर्वन्; केचित् हर्षिताः दीर्घं पुच्छं उच्चैः उद्यम्य तस्थुः। दीर्घाणि वक्राणि पुच्छानि प्रसार्य, केचित् हर्षिताः कपिश्रेष्ठं हनुमन्तं स्पृष्टवन्तः। पर्वतशिखराणि उत्पत्य, हर्षपूर्णाः हनुमन्तं आलिङ्ग्य, ततः अङ्गदः हनुमन्तं प्रति वचनम् अवदत्। सर्वेषां कपिवीराणां मध्ये अङ्गदः अप्रतिमानि वचनानि उक्तवान्— "धैर्ये बलं च कपिषु कोऽपि त्वां न समः।" "यो समुद्रं विशालं लङ्घयित्वा पुनः प्रत्यागतः— कपिश्रेष्ठ, त्वमेव नः जीवनदाताः।" "त्वदीयेन कृपया रामं द्रक्ष्यामः, कार्यसिद्धिः। अहो भगवतः त्वदीया भक्ति! अहो बलम्! अहो धैर्यं!" "सौभाग्येन त्वया रामपत्नी दृष्टा; सौभाग्येन काकुत्स्थः सीतावियोगजनितं शोकं त्यजिष्यति।" ततः कपयः हर्षपूर्णाः अङ्गदं हनुमन्तं जाम्बवन्तं च समन्तात् आवृत्य, विस्तीर्णेषु शिलासु उपविशत्। पर्वतस्य विस्तीर्णेषु शिलासु उपविष्टाः अग्र्याः कपयः, समुद्रलङ्घनकथां श्रोतुम् उत्सुकाः अभवन्। लङ्कायाः दर्शनं, सीताया दर्शनं, रावणस्य च, सर्वे तं हनुमन्तं प्राञ्जलयः समुखम् स्थित्वा तस्य वचनानि श्रोतुम् इच्छन्ति। तत्र शोभमानः अङ्गदः बहुभिः कपिभिः समन्तात् आवृतः, दिवि देवैः सेव्यमानः देवराज इव पूजितः स्थितः। सा पर्वतशिखरा तदा हर्षपूर्णा, यत्र कीर्तिमान् हनुमान्, बाहुवीर्ययुक्तः अङ्गदः च स्थितौ, तेजसा दीप्तिमती बभूव। इदानीं अष्टपञ्चाशत्तमं सर्गं शृणु। ततः महेन्द्रपर्वतस्य शिखरे हनुमदादयः महाबलाः कपयः परमं हर्षं अनुभवन्। हर्षपूर्णाः कपयः समवेत्य उपविष्टाः, तदा जाम्बवान् हर्षितः महाकपिं स्नेहपूर्णम् अभ्यधावत्। जाम्बवान् वायुपुत्रं हनुमन्तं पप्रच्छ— "कथं त्वया देवी दृष्टा? सा तत्र कथं वर्तते?" "रावणः तया कथं दुर्वृत्तः अभवत्? सर्वं सत्यं वद महाकपिः।" "देवी कथं अन्वेषिता? सा प्रत्युत्तरं किं उक्तवती? यथार्थं श्रुत्वा पुनः किम् कर्तव्यम् विचारयिष्यामः।" "यद् वयं आगत्य वदेम, यत् कर्तव्यम्, यत् रक्षितव्यम्, तत् त्वया अस्माकं विवक्ष्यम्।" इति तेन उपदिष्टः हनुमान् हर्षेण रोमाञ्चितः, सीतायै नमस्कृत्य वक्तुम् आरभत। "यूयं यथादृष्टम्— महेन्द्रशिखरात् उत्पत्य दक्षिणं समुद्रतीरं गन्तुम् उद्युक्तः अभवम्।" "गच्छन् अहं, एकं महद् विघ्नम् दृष्टवान्— सुवर्णमयं, अद्भुतं, रम्यं पर्वतम्।" "स पर्वतः मार्गे स्थितः, तं विघ्नम् अभ्यनुयायम्। दिव्यं सुवर्णमयं उत्तमं पर्वतं उपगम्य—" "मनोऽपि निश्चितम्— 'एतत् भेदनं कर्तव्यम्।' तं महापर्वतं पुच्छेन आघात्य—" "स सूर्यसदृशः शिखरः मम आघातेन सहस्रधा भग्नः। ततः मम निश्चयं ज्ञात्वा स महान् पर्वतः उक्तवान्।" इति संक्षिप्तः, अनुवादरहितः, शुद्धः, श्रद्धायुक्तः, संस्कृतनिबन्धरूपः कथा।