हरषेण वानराः शाखाग्रेषु स्थिताः, शाखाः गृहीत्वा, स्वच्छवस्त्राणि विक्षिप्यन्ति स्म। तदा वायुसुतः वीर्यवान् हनुमान् पर्वतान्तर्गुहायाम् स्थितः वातः यथा गर्जति, तथा बलवान् गर्जनं अकुरुत। तं महावानरं मेघसमूहसदृशं अवतरन्तं दृष्ट्वा सर्वे वानराः अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। ततः त्वरितः शूरः पर्वतसदृशः वानरः तस्य पर्वतस्य शिखरे वृक्षसमूहमध्ये अवतरणं कृतवान्। स हनुमान् हर्षपूर्णः रम्ये पर्वतनदीमध्ये अवतरन्, छिन्नपक्षः पर्वतः आकाशात पतति इति यथा, तथा पतितः। तदा सर्वे श्रेष्ठाः वानराः हर्षितहृदयाः महात्मानं हनुमन्तं समन्तात उपसृत्य अभ्यागच्छन्। तं परिवृत्य सर्वे परमं हर्षं प्राप्ताः, प्रसन्नमुखाः तस्य आगमनं अभिनन्दितवन्तः। मूलानि फलानि च आदाय वानराः वायुसुतं श्रेष्ठं हनुमन्तं पूजितवन्तः। केचित् हर्षिताः गीतानि गायन्ति, केचित् हर्षपूर्णं शब्दं कुर्वन्ति, उत्साहिताः वानरश्रेष्ठाः शाखाः आदाय आगच्छन्। तदा महावानरः हनुमान् जाम्बवदादीन् वरिष्ठान् वृद्धान् च, अङ्गदं राजकुमारं च, प्रणम्य नमस्कृतवान्। तयोः जाम्बवतः अङ्गदस्य च पूजया, वानरैः सम्मानितः, वीर्यवान् हनुमान् संक्षिप्तं वचनं उक्तवान्—"सीता दृष्टा।" ततः वालिसुतं अङ्गदं हस्ते गृहीत्वा, हनुमान् महेन्द्रपर्वतस्य रम्ये वनप्रदेशे सुखासीनः। तत्र हनुमान् पृष्टः श्रेष्ठैः वानरैः उक्तवान्—"अशोकवनिकायाम् उपविष्टां जनकसुतां मया दृष्टा।" भीषणैः राक्षसीभिः रक्षितां, निर्दोषां, एकबन्धनकेशां, यौवनस्थां, रामदर्शनलोलुपां। उपवासक्लिष्टां, मलिनां, जटिलां, कृशां—तदा "दृष्टा सा" इति वचनं, महार्थं, अमृतसदृशं, उक्तम्। हनुमतः वचनं श्रुत्वा सर्वे वानराः हर्षिताः अभवन्; केचित् शुष्कं शिशुः, केचित् गर्जितवन्तः, केचित् महाबलैः गर्जितम् अकुरुत। केचित् कलकलं कुर्वन्ति, केचित् प्रतिगर्जनं कुर्वन्ति, केचित् हर्षिताः दीर्घपुच्छं उच्चैः उत्थापयन्ति। दीर्घं वक्रं पुच्छं प्रसार्य, केचित् हर्षिताः हनुमन्तं स्पृष्टवन्तः। पर्वतशिखराणि उत्पत्य, हर्षेण हनुमन्तं आलिङ्गितवन्तः; ततः अङ्गदः हनुमन्तं प्रति वचनं उक्तवान्। सर्वेषां वानरवीराणां मध्ये अङ्गदः अतिशयवचनं उक्तवान्—"धैर्ये बलं च वानरेषु त्वया तुल्यः नास्ति।" "यो महाब्धिं लंघितवान् पुनः प्रत्यागतः, श्रेष्ठ वानर, त्वमेव अस्माकं जीवनदाता।" "तव कृपया रामं मिलिष्यामः, कार्यसिद्धिः। अहो स्वामिभक्तिः! अहो बलम्! अहो निश्चयः!" "सौभाग्येन त्वया श्रीमती राघवपत्नी दृष्टा। सौभाग्येन काकुत्स्थः सीतावियोगजन्यं शोकं त्यजिष्यति।" ततः वानराः हर्षिताः अङ्गदं हनुमन्तं जाम्बवन्तं च परिवृत्य विस्तीर्णशिलासु उपाविशत्। पर्वतस्य विस्तीर्णशिलासु उपविष्टाः श्रेष्ठाः वानराः समुद्रलङ्घनस्य वृत्तान्तं श्रोतुम् इच्छन्ति स्म। लङ्कायाः दर्शनं, सीतायाः, रावणस्य च वृत्तान्तं श्रोतुम् इच्छन्ति, सर्वे अञ्जलिं कृत्वा हनुमन्तं प्रति स्थिताः। तत्र श्रीमान् अङ्गदः बहुवानरैः परिवृतः, दिवि देवपतिः अमरैः सेवितः इव, सम्मानितः आसीत्। तदा महेन्द्रपर्वतशिखरः, प्रसिद्धः श्रीमान् हनुमान् तथा अङ्गदः बलाढ्यः तयोः सहितः, तेजसा दीप्तिमान् बभूव। इदानीं अष्टपञ्चाशत् सर्गस्य श्रवणं कुरुत। ततः महेन्द्रपर्वतस्य शिखरे हनुमद्वाहिता बलवन्तः वानराः परमं हर्षं अनुभवन्। हर्षपूर्णाः वानराः समासीनाः सन्तः, तदा हर्षितः जाम्बवान् वायुसुतं महावानरं स्नेहपूर्णं सम्बोधितवान्। जाम्बवान् हनुमन्तं पप्रच्छ—"कथं देव्या दर्शनं प्राप्तम्? सा तत्र कथं वर्तते?" "रावणः तस्याः प्रति कथं क्रूरं आचरत्? सर्वं सत्यम् आख्याहि, महावानर।" "देव्याः अन्वेषणं कथं कृतम्? सा प्रत्युत्तरं किं उक्तवती? यथार्थं श्रुत्वा पुनः किम् कर्तव्यम् विचारयिष्यामः।" "यद् वयं प्रत्यागताः वदेम, यत् रक्षितव्यम्, तत् सर्वं त्वया स्पष्टीकर्तव्यम्।" तेन एवम् उक्तः हनुमान् हर्षेण रोमाञ्चितः, सीतां देवीं नमस्कृत्य, कथनं आरब्धवान्। "युष्माकं पुरतः महेन्द्रशिखरात उत्पत्य, दक्षिणं समुद्रतीरं गन्तुं संकल्पितवान्।" "गच्छन् मम मार्गे भयंकरं विघ्नं दृष्टवान्, सुवर्णमयं अद्भुतं रमणीयं पर्वतं रूपं धारयन्।" "स पर्वतः मम मार्गं अवरुद्धवान्, अहं तं विघ्नं मन्ये। दिव्यं सुवर्णमयं उत्तमं पर्वतं समीपं गत्वा—" "मनोऽपि निश्चितवान्—'एतत् मया भेदितव्यम्।