हरिः ॐ। महेंद्रगिरिशिखरेषु हनूमन्तं द्रष्टुमुत्सुकाः कपयो हर्षभरिताः शिखरात् शिखरं, शृङ्गात् शृङ्गं च प्रमोदेन सञ्चलन्ति स्म। ते कपयः प्रमुदिताः शाखाग्रेषु स्थित्वा, शाखाः गृहीत्वा, स्वच्छवस्त्राणि विचलयन्तः हनूमन्तं स्वागतमकुर्वन्। तदा वातात्मजः महाबलः हनूमान्, पर्वतगुहायां निलीनः वात इव, महतीं निनादं निनादयामास। स तु महाकपिः घनसञ्चयसमुद्रश्यमानः, कपीनां मध्ये अवतीर्णः, सर्वे कपयः अञ्जलिं कृत्वा तं महाकपिं पश्यन्ति स्म। ततस्त्वरितवीर्यः पर्वतसन्निभः हनूमान् तस्य पर्वतस्य शिखरे वृक्षसमूहे मध्ये उपलभ्यते स्म। स प्रमुदितः शोभनस्य पर्वतस्य सलिलधारायामवतीर्णः, पतद्गिरिरिव खगच्छिन्नः आकाशात् पतितः। तदा सर्वे कपिश्रेष्ठाः हृष्टचित्ताः महात्मानं हनूमन्तं परिवृत्य उपससृपुः। तं परिवृत्य सर्वे परमं हर्षं प्राप्तवन्तः, प्रहृष्टवदनाः तस्य आगमनं स्वागतमकुर्वन्। मूलफलानि समानीय कपयः पवनात्मजं कपिश्रेष्ठं हनूमन्तं पूजयामासुः। केचन हृष्टाः गायन्ति स्म, केचन हर्षात् शब्दान् कुर्वन्ति स्म, उत्साहिताः कपिसत्तमाः शाखानां दण्डान् आनिन्युः। तदा महाकपिः हनूमान् जाम्बवदादीन् वरिष्ठान् वयोऽनुक्रमेण, राजपुत्रं च अङ्गदं प्रणम्य, ताभ्यां पूजितः कपिभिः च सम्मानितः, संक्षिप्तेन वचसा 'सीता दृष्टा' इति न्यवेदयत्। ततः वालिसुतं हस्तेन गृहीत्वा, हनूमान् गिरिप्रदेशे वनस्य शोभने स्थले महेन्द्रशैलस्य उपविष्टः। तत्र पृष्टः हनूमान् तान् कपिश्रेष्ठान् प्रति उवाच— 'अशोकवनिकायामुपविष्टां जनकात्मजां मया दृष्टा।' सा राक्षसीभिः भीषणाभिः रक्ष्यमाणा, निष्कलङ्का, एकवेणीधारिणी, नवयौवना, रामदर्शनलालसा। उपवासक्लिष्टा, मलिना, जटिला, कृशा—एवं सा दृष्टा, 'दृष्टा सा' इति वचनं हनूमता उक्तं, तद्वचनं महार्थं, अमृतकल्पं च। एतत् श्रुत्वा हनूमतः सर्वे कपयः प्रमुदिताः, केचन शृङ्खलां निनदन्ति, केचन गर्जन्ति, केचन महाबलाः शब्दं निनदन्ति। केचन किलकिलां कुर्वन्ति, अन्ये प्रत्युत्तरनिनादैः प्रतिनिनदन्ति, केचन हृष्टाः दीर्घं पुच्छं उन्नमयन्ति। दीर्घानि वक्राणि पुच्छानि प्रसार्य, केचन हृष्टाः श्रीहनूमन्तं स्पृशन्ति स्म। पर्वतशिखरेषु प्लुत्वा हर्षेण हनूमन्तं आलिङ्ग्य, तदा अङ्गदः हनूमन्तं प्रति वचनमुवाच। कपिवीरमध्यस्थः अङ्गदः अप्रतिमं वचनमुवाच— 'धैर्ये बलच च त्वत्समो न अस्ति कश्चन कपीनाम्।' 'त्वं एव समुद्रमतीत्य पुनः प्रतिनिवृत्तः, कपिश्रेष्ठ, त्वमेव अस्माकं जीवनदायकः।' 'तव प्रसादेन वयं रामं द्रक्ष्यामः, कृतार्थाः स्यामः। अहो स्वामिभक्तिः, अहो बलम्, अहो धृतिः तव!' 'सौम्य, भग्येन त्वया रामपत्नी सा महाभागा दृष्टा। सौम्य, भग्येन काकुत्स्थः सीतावियोगसम्भूतं शोकं त्यक्ष्यति।' ततः प्रमुदिताः कपयः अङ्गदं, हनूमन्तं, जाम्बवन्तं च परिवृत्य, विस्तीर्णेषु शिलासु उपाविशन्। तेषु विस्तीर्णेषु शिलासु निषण्णाः कपिश्रेष्ठाः, महोदधिप्लवनकथां श्रोतुमुत्सुकाः। तथा लङ्कादर्शनं, सीतादर्शनं, रावणस्य च वृत्तान्तं श्रोतुमिच्छन्तः, सर्वे अञ्जलिं कृत्वा हनूमन्तं प्रेक्षन्ति स्म, तस्य वचने मनः अक्रोषयन्। तत्र श्रीमान् अङ्गदः बहुभिः कपिभिः परिवृतः, स्वर्गे देवपतिरिव, अमरैः सेव्यमानः, विराजते स्म। स महाशैलशिखरः, यत्र श्रीमान् हनूमान्, बाहुवीर्यसम्पन्नः अङ्गदश्च विराजमानौ, महत्या शोभया दीप्तिमान् अभवत्। एतस्मिन् समये शृणुत, अष्टपञ्चाशत्तमं सर्गं इति। तदा महेन्द्रशिखरे कपयः हनूमत्प्रमुखाः परमं हर्षं प्राप्नुवन्। तेषु हृष्टेषु कपिषु समुपविष्टेषु, तदा प्रहृष्टः जाम्बवान् स्नेहेन महाकपिं हनूमन्तं प्रत्युवाच। जाम्बवान् पवनात्मजं हनूमन्तं पप्रच्छ— 'कथं सा देवी दृष्टा? कथं सा तत्र वर्तते?' 'रावणः तस्याः प्रति कथं दुष्टाचारः आसीत्? सर्वं सत्येन वद, महाकपि।' 'कथं सा अन्वेषिता, सा च किं प्रत्युवाच? यथार्थं श्रुत्वा वयं पुनः कर्तव्यं विचिन्तयेम।' 'यच्च वाच्यं कर्तव्यं वापि अस्माभिः प्रतिनिवृत्तैः, यच्च तत्र रक्षितव्यं, तत् त्वं अस्मान् बोधय।' एवं जाम्बवता उक्तः हनूमान् हर्षविस्फारितलोमः, सीतां प्रणम्य, वदनं नतं कृत्वा, वाक्यमिदं प्रवक्तुम् आरब्धवान्— 'यूयं पश्यत, महेन्द्रशिखरात् उत्पत्य अहं दक्षिणां दिशं प्रति समुद्रतीरं गन्तुम् आरब्धवान्।' 'गच्छतः मम पुरतः भीषणं विघ्नरूपं सुवर्णमयं, अद्भुतं, रमणीयं पर्वतमूर्तिं प्रादुरासीत्।' 'स पर्वतः मम मार्गं रुद्ध्वा स्थितः, तमहं विघ्नमिव अभ्यनुशङ्के। तं दिव्यम्, सुवर्णमयं, उत्तमं पर्वतम् उपगच्छन्—' इति।